Tận dụng ưu đãi từ các hiệp định thương mại để khai mở thị trường xuất khẩu gạo
Hiện nay, Việt Nam đã ký kết Hiệp định thương mại tự do (FTA) với EU, Vương quốc Anh, trong đó có các cam kết về gạo, vì vậy, cần đẩy mạnh tận dụng ưu đãi từ các FTA đã ký, khai mở các thị trường mới, tiềm năng.
Ông Trần Thanh Hải - Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương) đã cho biết như vậy khi trả lời câu hỏi liên quan đến hoạt động xuất khẩu gạo, tại cuộc họp báo thường kỳ quý IV/2025 và gặp mặt báo chí nhân dịp xuân Bính Ngọ 2026 do Bộ Công thương tổ chức ngày 29/1.
Theo ông Trần Thanh Hải, gạo là mặt hàng luôn nằm trong sự quan tâm điều hành của Bộ Công thương cùng các bộ, ngành liên quan. Năm 2025, xuất khẩu gạo của Việt Nam đạt 8,06 triệu tấn với 4,1 tỷ USD, thấp hơn so với năm 2024, song vẫn cao hơn so với bình quân. Philippines là thị trường xuất khẩu gạo lớn nhất của Việt Nam với khoảng 40%; Việt Nam cũng gia tăng lượng xuất khẩu sang thị trường châu Phi; xuất khẩu gạo sang thị trường Trung Quốc cũng có sự phục hồi và tăng trưởng trong năm qua.
Tuy nhiên, năm 2025 xuất khẩu gạo sang thị trường Indonesia đang gặp khó khăn do chính sách điều hành của nước này. Chủ động đa dạng hóa thị trường, các doanh nghiệp xuất khẩu đã đẩy mạnh xuất khẩu sang Bangladesh, châu Phi…
Nêu các định hướng thúc đẩy xuất khẩu năm 2026, theo ông Trần Thanh Hải, Bộ Công thương sẽ đẩy mạnh, đẩy nhanh việc hoàn thiện thể chế quản lý trong xuất khẩu gạo. Đồng thời, phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường theo dõi sản lượng gạo để có biện pháp giúp nông dân tiêu thụ hết lượng lúa gạo.
Bộ Công thương cũng sẽ đàm phán, ký kết với các thị trường về thương mại mặt hàng gạo và đẩy mạnh triển khai, hỗ trợ doanh nghiệp đưa sản phẩm này vào các thị trường mới. Với các thị trường đã ký kết hợp tác về thương mại gạo như Singapore thì đẩy nhanh tiến độ thực thi.
Hiện nay, Việt Nam đã ký kết Hiệp định thương mại tự do (FTA) với EU, Vương quốc Anh, trong đó có các cam kết về gạo, vì vậy, cần đẩy mạnh tận dụng ưu đãi từ các FTA đã ký, khai mở các thị trường mới, tiềm năng.
Tận dụng ưu đãi từ các hiệp định thương mại để khai mở thị trường xuất khẩu gạo. Ảnh minh họa
Trước áp lực chuyển đổi mạnh mẽ của thị trường, trước đó các cơ quan chức năng cũng nhận định, năm 2026 ngành lúa gạo Việt Nam cần điều chỉnh linh hoạt cả về sản xuất và xuất khẩu. Phó Chủ tịch Hiệp hội ngành hàng lúa gạo Việt Nam Lê Thanh Tùng cho rằng, Việt Nam đang có nhiều tiềm năng để nhân rộng mô hình trồng lúa giảm phát thải, là cơ sở để tạo ra nguồn gạo chất lượng cao, không chỉ đáp ứng tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm mà còn phù hợp các tiêu chí về môi trường đang được nhiều quốc gia trên thế giới quan tâm.
Ở góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Vĩnh Trọng, Giám đốc Kinh doanh Công ty Gạo Việt Hưng nhận định, xuất khẩu gạo năm 2026 sang Philippines và Indonesia sẽ tiếp tục gặp khó khăn. Tuy nhiên, vẫn có tín hiệu lạc quan khi nhu cầu gạo của Trung Quốc (bao gồm Hong Kong), Malaysia và châu Phi được dự báo duy trì ổn định.
Tổng sản lượng xuất khẩu toàn ngành nhiều khả năng vẫn có thể duy trì ở mức 7,5-8 triệu tấn, tương đương năm 2025. Song song đó, việc Quốc hội thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế giá trị gia tăng tháo gỡ “điểm nghẽn” trong hoàn thuế giá trị gia tăng là tín hiệu tích cực đối với cộng đồng doanh nghiệp trước mùa vụ mới.
Thông tin từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng cho biết, cơ cấu gạo xuất khẩu năm 2026 sẽ tiếp tục nghiêng mạnh về gạo chất lượng cao và gạo thơm, với sản lượng ước khoảng 5,8 triệu tấn, chiếm tới 75% tổng lượng xuất khẩu. Gạo nếp khoảng 773 nghìn tấn (10%), phần còn lại là gạo phục vụ chế biến, chiếm khoảng 15%.
Định hướng này phản ánh thay đổi rõ rệt trong tư duy phát triển ngành hàng lúa gạo, thay vì cạnh tranh trực diện ở phân khúc gạo trắng thông thường có giá chỉ khoảng 300 - 350 USD/tấn, gạo Việt Nam đang dịch chuyển sang các dòng gạo thơm, gạo đặc sản, có giá trị cao hơn và ít chịu áp lực cạnh tranh.
Trong bối cảnh năm 2026 được dự báo tiếp tục biến động, việc nâng tỷ lệ diện tích sản xuất gạo thơm lên khoảng 70% được xem là chiến lược đúng hướng để giảm phụ thuộc và phân tán rủi ro.
