Tăng cường phân cấp thẩm quyền cho Hà Nội

Bổ sung chế tài xử phạt và cơ chế tự động chuyển cấp kiến nghị

Qua nghiên cứu hồ sơ dự án Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (sửa đổi), ĐBQH Đỗ Đức Hồng Hà đánh giá cao sự chuẩn bị tài liệu, báo cáo tiếp thu, giải trình của cơ quan chủ trì soạn thảo và chất lượng Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Dân nguyện và Giám sát.

Để hoàn thiện dự án Luật, đáp ứng yêu cầu cấp thiết của thực tiễn và tháo gỡ những điểm nghẽn thể chế, đại biểu tập trung góp ý ba nội dung. Trước hết, về bổ sung chế tài xử phạt vi phạm hành chính trực tiếp và cơ chế tự động chuyển cấp kiến nghị khi quá thời hạn giải trình tại Điều 9 và Điều 19 của dự thảo Luật, ĐBQH Đỗ Đức Hồng Hà cho biết, Báo cáo số 10474/BC-BNV của Bộ Nội vụ về tổng kết thi hành Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở đã chỉ rõ một trong những hạn chế lớn là công tác tiếp nhận, giải trình, phản hồi kiến nghị của Nhân dân ở nhiều nơi còn mang tính hình thức; nhiều kiến nghị chính đáng bị chậm trễ kéo dài mà không xác định được trách nhiệm cá nhân.

ĐBQH Đỗ Đức Hồng Hà (Hà Nội) phát biểu thảo luận tại Tổ 1. Ảnh: Văn Tuyến

Mặc dù Điều 9 của dự thảo đã quy định nguyên tắc xử lý vi phạm, nhưng nội dung mới dừng ở mức khung, mang tính định tính, theo đó tổ chức, cá nhân vi phạm tùy theo tính chất, mức độ có thể bị xử lý kỷ luật, xử phạt vi phạm hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự.

Qua nghiên cứu tổng thể hệ thống pháp luật, đại biểu nhận thấy còn hai điểm nghẽn lớn chưa được giải quyết dứt điểm. Thứ nhất, hệ thống pháp luật về xử lý vi phạm hành chính hiện chưa có quy định cụ thể về danh mục hành vi vi phạm chuyên ngành trong thực hiện dân chủ ở cơ sở, như cố tình không công khai thông tin thuộc diện bắt buộc, không tổ chức lấy ý kiến Nhân dân hoặc trì hoãn ban hành báo cáo giải trình. Theo đại biểu, nếu dự thảo Luật không giao Chính phủ quy định chi tiết việc xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực này, các quy định về nghĩa vụ của chính quyền sẽ khó bảo đảm tính răn đe.

Thứ hai, dự thảo chưa thiết lập cơ chế đôn đốc và chuyển cấp xử lý kiến nghị khi quá thời hạn giải trình. Điều 19 quy định trách nhiệm tổ chức để Nhân dân tham gia ý kiến nhưng chưa xác lập thời hạn cụ thể mang tính bắt buộc và cơ chế tự động chuyển cấp kiến nghị. Khi chính quyền cấp xã hoặc cơ quan chuyên môn quá thời hạn giải trình mà không ban hành văn bản trả lời, Nhân dân và Ban Thanh tra nhân dân chưa có công cụ pháp lý để kích hoạt quy trình kiểm tra trách nhiệm công vụ của cấp trên.

Từ thực tế trên, đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà đề nghị bổ sung một khoản vào Điều 9, giao Chính phủ quy định chi tiết về hành vi vi phạm, hình thức, mức xử phạt vi phạm hành chính và biện pháp xử lý kỷ luật công vụ đối với các hành vi cản trở, trì hoãn, không công khai thông tin, không tổ chức lấy ý kiến hoặc không thực hiện nghĩa vụ giải trình kiến nghị của Nhân dân.

Phạm vi áp dụng biểu quyết trực tuyến còn hạn chế

Đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà cũng đề nghị bổ sung quy định tại Điều 19 theo hướng, trường hợp quá 15 ngày kể từ ngày hết thời hạn giải trình mà cơ quan, người có thẩm quyền không ban hành báo cáo giải trình hoặc không công khai kết quả xử lý, kiến nghị của Nhân dân sẽ tự động được chuyển lên Chủ tịch UBND cấp tỉnh để kiểm tra, thanh tra trách nhiệm công vụ và chỉ đạo xử lý. Hệ thống thông tin dân chủ số cũng cần ghi nhận công khai trạng thái vi phạm thời hạn giải trình của cơ quan, đơn vị liên quan.

Đối với nguyên tắc quy đổi, hợp nhất kết quả biểu quyết đa phương thức và cơ chế kiểm toán dữ liệu số độc lập tại Điều 8 và Điều 14 của dự thảo Luật, đại biểu đánh giá, dự thảo đã có bước tiến khi quy định thực hiện dân chủ ở cơ sở trên nền tảng số và đa dạng hóa hình thức để Nhân dân bàn, quyết định. Tuy nhiên, trong bối cảnh đẩy mạnh chuyển đổi số và sắp xếp đơn vị hành chính, quá trình triển khai thực tế đang phát sinh những khoảng trống pháp lý cần được khắc phục.

Quang cảnh thảo luận tại Tổ 1. Ảnh: Văn Tuyến

Theo đại biểu, có hai bất cập lớn cần giải quyết. Thứ nhất, phạm vi áp dụng biểu quyết trực tuyến còn hạn chế và dự thảo chưa có quy tắc hợp nhất kết quả biểu quyết đa phương thức. Khoản 2 Điều 14 hiện chỉ quy định hình thức biểu quyết trực tuyến áp dụng đối với các công việc tự quản khác tại điểm e khoản 1 Điều 13. Quy định này, theo đại biểu, chưa phù hợp với định hướng phát triển dân chủ số và thực tiễn tại các thôn, tổ dân phố sau sắp xếp có quy mô dân số rất lớn.

Bên cạnh đó, khi tổ chức biểu quyết kết hợp giữa họp trực tiếp và trực tuyến, dự thảo chưa quy định cách quy đổi, hợp nhất phiếu biểu quyết giữa hai hình thức để xác định tỷ lệ tán thành hợp pháp trên tổng số đại diện hộ gia đình.

Thứ hai, dự thảo chưa thiết lập cơ chế kiểm toán dữ liệu số độc lập. Điều 8 quy định các biện pháp bảo đảm thực hiện dân chủ ở cơ sở nhưng chưa có cơ chế kiểm tra kỹ thuật đối với dữ liệu biểu quyết điện tử. Trong trường hợp Nhân dân hoặc Ban Thanh tra nhân dân nghi ngờ kết quả biểu quyết trực tuyến bị can thiệp hoặc sai lệch kỹ thuật, dự thảo chưa trao quyền cho Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã và Ban Thanh tra nhân dân yêu cầu trích xuất nhật ký hệ thống hoặc đề nghị cơ quan chuyên môn kiểm toán dữ liệu độc lập.

Để khắc phục những bất cập này, đại biểu đề nghị chỉnh lý khoản 2 Điều 14 theo hướng mở rộng phạm vi áp dụng biểu quyết trực tuyến hoặc kết hợp biểu quyết trực tiếp với trực tuyến đối với các nội dung Nhân dân bàn và quyết định tại khoản 1 Điều 13, khi đáp ứng điều kiện xác thực qua tài khoản định danh điện tử quốc gia.

Đồng thời, cần quy định mỗi đại diện hộ gia đình chỉ được tính một phiếu biểu quyết duy nhất thông qua mã định danh điện tử; kết quả biểu quyết cuối cùng được tổng hợp hợp pháp trên tổng số đại diện hộ gia đình đã tham gia ở cả hai hình thức trực tiếp và trực tuyến.

Đối với Điều 8, đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà đề nghị bổ sung quy định yêu cầu hệ thống thông tin, nền tảng số phục vụ thực hiện dân chủ ở cơ sở phải lưu trữ nhật ký kỹ thuật và dữ liệu biểu quyết nguyên bản tối thiểu 5 năm. Ban Thanh tra nhân dân và Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã cần được trao quyền yêu cầu cơ quan quản lý, vận hành nền tảng trích xuất báo cáo kiểm toán dữ liệu hoặc đề nghị cơ quan quản lý nhà nước về thông tin và truyền thông kiểm tra tính nguyên vẹn của dữ liệu khi có phản ánh, khiếu nại về sai lệch kết quả biểu quyết trực tuyến.

Bảo đảm thống nhất với Luật Thủ đô

Về nguyên tắc ưu tiên áp dụng pháp luật và phân cấp thẩm quyền đặc thù cho Thủ đô tại Điều 60 và Điều 65 của dự thảo Luật, đại biểu cho rằng cần bảo đảm sự thống nhất với Luật Thủ đô, đồng thời nâng cao tính khả thi trong tổ chức thực hiện dân chủ ở cơ sở.

Đại biểu phân tích, Luật Thủ đô được Quốc hội thông qua với mục tiêu phân quyền, phân cấp triệt để, cho phép thành phố Hà Nội áp dụng các cơ chế, chính sách đặc thù, phương thức quản trị tiên tiến dựa trên dữ liệu số theo khoản 3 Điều 8, đồng thời quy định tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật với yêu cầu cao hơn ở trung ương. Điều 5 của Luật Thủ đô cũng xác định nguyên tắc: trường hợp có quy định khác nhau giữa Luật Thủ đô và luật, nghị quyết khác của Quốc hội về cùng một vấn đề thì áp dụng quy định của Luật Thủ đô.

Các đại biểu tham gia thảo luận tại Tổ 1. Ảnh: Phi Long

Đối chiếu với dự thảo Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (sửa đổi), đại biểu nhận thấy còn hai điểm nghẽn pháp lý cần được xử lý đồng bộ. Thứ nhất, nguy cơ xung đột thẩm quyền và rào cản pháp lý đối với mô hình dân chủ đô thị đặc thù. Điều 65 mới chỉ xử lý vấn đề chuyển tiếp đối với các luật chuyên ngành ban hành trước ngày Luật có hiệu lực về nội dung, hình thức, thời hạn công khai thông tin, nhưng chưa có quy định dẫn chiếu ưu tiên đối với các luật quy định cơ chế, chính sách đặc thù phát triển đô thị như Luật Thủ đô. Nếu thiếu quy định này, các quy trình thực hiện dân chủ số hoặc quản trị dữ liệu số đặc thù của Hà Nội có thể bị coi là trái hoặc vượt khung so với quy định chung của Luật.

Thứ hai, dự thảo chưa có quy định mở về phân cấp thẩm quyền cho chính quyền địa phương ở đô thị đặc biệt. Các quy định hiện được thiết kế thống nhất cho tất cả địa phương trên cả nước, chưa cho phép HĐND thành phố Hà Nội chủ động quy định các biện pháp, mô hình thực hiện dân chủ ở cơ sở trên nền tảng số với tiêu chuẩn cao hơn, tiên tiến hơn, phù hợp với quy mô dân số và yêu cầu quản trị của Thủ đô theo thẩm quyền được giao tại Luật Thủ đô.

Từ những phân tích trên, đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà đề nghị bổ sung một khoản vào Điều 65 theo hướng: trường hợp Luật Thủ đô hoặc văn bản quy phạm pháp luật quy định cơ chế, chính sách đặc thù cho đô thị có quy định khác với Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở về thẩm quyền, quy trình, hình thức công khai thông tin, lấy ý kiến Nhân dân hoặc ứng dụng công nghệ số trong thực hiện dân chủ ở cơ sở thì thực hiện theo quy định của Luật Thủ đô hoặc văn bản quy phạm pháp luật đặc thù đó.

Đại biểu cũng đề nghị bổ sung một điểm vào khoản 1 Điều 60, quy định HĐND thành phố Hà Nội, căn cứ Luật Thủ đô và điều kiện thực tiễn địa phương, được quy định các biện pháp, mô hình thực hiện dân chủ ở cơ sở trên nền tảng số, dữ liệu số với yêu cầu cao hơn quy định của Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở để áp dụng trên địa bàn Thủ đô.