Tăng diện tích cảnh báo sức khỏe trên mặt bao thuốc lá để bảo vệ sức khỏe cộng đồng
Các chuyên gia, nhà quản lý khuyến nghị Việt Nam cần quy định trực tiếp cảnh báo sức khỏe chiếm 85% diện tích bao bì thuốc lá trong Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, không tiếp tục trì hoãn hoặc chia nhỏ lộ trình tăng từng bước. Đây là giải pháp cần thiết để nâng cao hiệu quả cảnh báo sức khỏe và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Ông Vũ Văn Tiến - đại biểu Quốc hội khóa XVI trao đổi thông tin về tác hại của thuốc lá tại Hội thảo Cung cấp thông tin về phòng, chống tác hại của thuốc lá trong tiến trình sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại thuốc lá. (Ảnh: S.HẢI)
Số liệu thống kê cho thấy, mỗi năm, thuốc lá gây ra hơn 100 nghìn ca tử vong tại Việt Nam và là nguyên nhân trực tiếp của khoảng 25 nhóm bệnh, đặc biệt là ung thư, bệnh tim mạch và bệnh hô hấp mạn tính. Trong bối cảnh đó, cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh trên bao bì thuốc lá là một trong những biện pháp kiểm soát thuốc lá có chi phí thấp nhưng hiệu quả cao, được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến nghị trong gói chính sách MPOWER.
Nhiều nghiên cứu đã chứng minh cảnh báo bằng hình ảnh giúp nâng cao nhận thức về tác hại của thuốc lá, giảm sức hấp dẫn của bao bì, tăng động lực cai thuốc và ngăn ngừa thanh thiếu niên bắt đầu hút thuốc. Đặc biệt, khi quảng cáo thuốc lá trên các phương tiện truyền thông đại chúng bị cấm, bao bì trở thành một trong những kênh tiếp thị trực tiếp còn lại của ngành công nghiệp thuốc lá. Vì vậy, mở rộng diện tích cảnh báo không chỉ tăng hiệu quả truyền thông sức khỏe mà còn hạn chế việc sử dụng bao bì như một công cụ quảng bá sản phẩm.
Bộ Y tế cho biết, Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá năm 2012 quy định cảnh báo sức khỏe bằng chữ và hình ảnh phải chiếm ít nhất 50% diện tích mỗi mặt chính trước và sau của bao thuốc lá. Luật cũng giao Chính phủ quy định lộ trình tăng diện tích cảnh báo. Tuy nhiên, sau hơn một thập kỷ triển khai, diện tích cảnh báo vẫn giữ nguyên ở mức tối thiểu 50% theo quy định của Công ước khung về kiểm soát thuốc lá (FCTC) của WHO, trong khi xu hướng thế giới đã không ngừng mở rộng diện tích và áp dụng các quy định chuẩn hóa về bao bì để tăng hiệu quả cảnh báo.
Trong khi đó, số liệu thống kê quốc tế năm 2025 cho thấy: có 77 quốc gia và vùng lãnh thổ đã áp dụng cảnh báo sức khỏe chiếm ít nhất 65% diện tích bao bì; 11 quốc gia và vùng lãnh thổ áp dụng mức từ 85% trở lên. Tại khu vực ASEAN, 6 quốc gia thuộc nhóm có diện tích cảnh báo lớn nhất thế giới. Cụ thể: Timor-Leste (92,5%); Thái Lan (85%); Singapore, Brunei, Myanmar và Lào (75%)... Việt Nam hiện thuộc nhóm ba quốc gia có diện tích cảnh báo thấp nhất trong khu vực ASEAN, cùng với Philippines và Indonesia.
Tại cuộc hội thảo được tổ chức mới đây, ông Vũ Văn Tiến - đại biểu Quốc hội khóa XVI cho rằng: Mặc dù hiệu quả và tính cần thiết của việc tăng diện tích cảnh báo sức khỏe đã được nhiều chuyên gia khẳng định, diện tích cảnh báo trên bao bì thuốc lá tại Việt Nam hiện vẫn duy trì ở mức tối thiểu 50%. Đáng chú ý, 6 mẫu cảnh báo sức khỏe đang được sử dụng đã duy trì từ năm 2013 đến nay, chưa có sự thay đổi đáng kể về hình ảnh và nội dung.
Nghiên cứu năm 2019 của Trường đại học Y tế Công cộng (Bộ Y tế) cho thấy, hiệu quả của cả 6 mẫu cảnh báo đều giảm, trong đó có 3 mẫu được đánh giá dưới mức trung bình. Đây là hạn chế cần sớm khắc phục, bởi cảnh báo trên bao bì là công cụ phòng ngừa trực tiếp, thường xuyên tác động đến người tiêu dùng ngay trong quá trình tiếp xúc với sản phẩm.
Dẫn chứng từ kinh nghiệm từ một số nước trên thế giới, ông Vũ Văn Tiến cho biết, cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá được thể hiện bằng những hình ảnh lớn, trực diện, đi kèm thông tin cụ thể về hậu quả của việc hút thuốc như ung thư phổi, ung thư miệng và họng, đột quỵ, đau tim, suy giảm khả năng sinh sản và nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe trẻ em. Đáng chú ý, nhiều quốc gia đã nâng diện tích cảnh báo sức khỏe lên mức cao hơn, đồng thời tiến tới áp dụng bao bì thuốc lá trơn. Như tại Thái Lan và Singapore, diện tích cảnh báo chiếm khoảng 85-90% mặt trước và mặt sau bao bì.
Từ thực tiễn nêu trên, đại biểu Quốc hội Vũ Văn Tiến kiến nghị cần nâng diện tích cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh và chữ lên tối thiểu 85% mỗi mặt chính của bao thuốc lá, tiến tới áp dụng bao bì trơn; đồng thời xây dựng cơ chế thay đổi định kỳ hình ảnh, nội dung cảnh báo, bảo đảm thông điệp trực diện, dễ hiểu và có khả năng tác động đến nhận thức của người tiêu dùng. Mặt khác, kiểm soát chặt việc trưng bày thuốc lá tại các cửa hàng, quầy bán lẻ. Bởi dù quảng cáo thuốc lá đã bị nghiêm cấm, việc trưng bày sản phẩm tại điểm bán vẫn có thể trở thành hình thức quảng bá gián tiếp, khiến người tiêu dùng thường xuyên nhìn thấy và chú ý đến sản phẩm. Điều này đặc biệt đáng lo ngại đối với thanh thiếu niên, nhóm tuổi dễ bị tác động bởi hình thức tiếp thị trực quan; đồng thời hướng tới cấm trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức, hạn chế tối đa các trường hợp ngoại lệ có thể làm giảm hiệu quả kiểm soát.

Thạc sĩ, bác sĩ Nguyễn Tuấn Lâm đến từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tại Việt Nam. (Ảnh: S.HẢI)
Trong khi đó, đề cập đến tác hại của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, Thạc sĩ, bác sĩ Nguyễn Tuấn Lâm đến từ WHO tại Việt Nam nhận định: Các sản phẩm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng hoặc các sản phẩm thuốc lá mới khác trong thành phần và khí tỏa đều chứa các chất độc, các chất độc này có khả năng gây ung thư, bệnh tim mạch, bệnh hô hấp. Hơn nữa, bản chất nicotine khi tiếp xúc với giới trẻ thì ảnh hưởng tới sự phát triển của não, làm giảm khả năng học tập, khả năng chú ý và khả năng kiểm soát tâm trạng. Chính vì vậy, việc ngăn chặn các sản phẩm này thông qua Nghị quyết của Quốc hội và sắp tới đưa vào Luật sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá là hết sức quan trọng.
Hiện nay, hoạt động mua bán thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng trên môi trường mạng vẫn diễn biến phức tạp. Khảo sát tại bốn địa phương cho thấy, trong số 126 cửa hàng được khảo sát, 34,9% đã chuyển sang bán trực tuyến sau khi đóng cửa địa điểm cũ. Một số nơi còn ngụy trang sản phẩm dưới tên gọi khác để né kiểm duyệt, gây khó khăn cho công tác quản lý.
Các chuyên gia trong lĩnh vực y tế cho rằng, việc sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá cần hướng tới một hệ thống giải pháp đồng bộ; kiểm soát chặt chẽ các sản phẩm thuốc lá mới, hạn chế quảng cáo và trưng bày, tăng diện tích cảnh báo sức khỏe, điều tiết thuế và giá, đồng thời nâng cao hiệu lực thực thi. Đặc biệt, các quy định cũng cần được thiết kế rõ ràng, có hướng dẫn cụ thể và phù hợp điều kiện triển khai để tránh khoảng trống trong quản lý.
Mặt khác, kiểm soát tác hại của thuốc lá không chỉ là nhiệm vụ của ngành y tế, mà là trách nhiệm chung của cơ quan quản lý, doanh nghiệp, nền tảng số và toàn xã hội. Trong đó, hoàn thiện chính sách và bảo đảm thực thi hiệu quả chính là sự đầu tư lâu dài cho sức khỏe cộng đồng, chất lượng nguồn nhân lực và mục tiêu phát triển bền vững của đất nước.


