Tăng lương 2026: Đề xuất không tăng đồng bộ 8%, điều chỉnh cho người lương thấp hưởng lợi hơn?

Với công thức 4,5% cộng thêm 200.000 đồng, chính sách tăng lương năm 2026 được thiết kế để đảo chiều cách phân bổ, mang lại lợi ích rõ rệt hơn cho người có mức hưởng lương hưu thấp.

Trong dự thảo Nghị định điều chỉnh lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội (BHXH) và trợ cấp hàng tháng, Bộ Nội vụ Việt Nam đã đưa ra hai phương án tăng từ ngày 1/7/2026.

Theo đó, phương án 1 chia người thụ hưởng thành hai nhóm với mức điều chỉnh khác nhau: 4,5% cộng thêm 200.000 đồng/tháng áp dụng cho bảy nhóm chủ yếu từng làm việc trong khu vực nhà nước và đang hưởng hưu trí, trợ cấp BHXH; ba nhóm còn lại tăng 8% tương ứng mức điều chỉnh lương cơ sở cùng thời điểm. Đây cũng là lần đầu tiên cơ quan chức năng đề xuất cách tăng "lai" giữa tỷ lệ phần trăm và số tiền tuyệt đối.

Trong khi đó, phương án 2 giữ cách làm quen thuộc: Tăng đồng đều 8% cho tất cả các nhóm.

Việc không chọn ngay phương án tăng đồng loạt đã mở ra một câu hỏi lớn: phải chăng chính sách đang chuyển từ "tăng cho tất cả" sang "tăng có điều tiết", với mục tiêu ưu tiên người có mức hưởng thấp?

Khoảng cách lương hưu: Bài toán tồn tại nhiều năm

Để hiểu đề xuất này, cần nhìn vào thực tế hệ thống lương hưu hiện nay. Sự chênh lệch giữa các nhóm người nghỉ hưu là khá rõ rệt, chủ yếu do khác biệt về thời điểm nghỉ, mức lương đóng và cơ chế tính trong từng giai đoạn.

Người nghỉ hưu từ nhiều năm trước khi tiền lương còn thấp thường chỉ nhận mức 2-4 triệu đồng mỗi tháng. Trong khi đó, những người nghỉ sau, đặc biệt ở giai đoạn cải cách tiền lương, có thể hưởng 6-10 triệu đồng hoặc cao hơn.

Khoảng cách này không đứng yên, mà có xu hướng nới rộng theo mỗi lần điều chỉnh nếu áp dụng cùng một tỷ lệ phần trăm cho tất cả.

Tăng lương đồng loạt: Công bằng hình thức, bất bình đẳng thực tế

Phương án tăng 8% cho mọi đối tượng, về lý thuyết, đảm bảo sự "bình đẳng" vì ai cũng được tăng như nhau. Nhưng khi chuyển sang giá trị tuyệt đối, sự khác biệt lại rất lớn.

Người hưởng 3 triệu đồng sẽ tăng thêm khoảng 240.000 đồng, trong khi người hưởng 9 triệu đồng tăng tới 720.000 đồng. Như vậy, cùng một chính sách nhưng mức tăng thực nhận giữa hai nhóm có thể chênh lệch gấp nhiều lần.

Hệ quả là khoảng cách thu nhập tiếp tục bị kéo giãn -điều đi ngược lại mục tiêu bảo đảm an sinh xã hội và giảm bất bình đẳng.

Tăng lương 2026: Công thức "4,5% + 200.000 đồng" giúp điều tiết, thu hẹp khoảng cách

Phương án một vì thế mang ý nghĩa điều chỉnh rõ ràng hơn. Việc kết hợp giữa tăng theo tỷ lệ và cộng thêm khoản cố định tạo ra một hiệu ứng đáng chú ý:

- Người có lương hưu thấp được tăng tỷ lệ cao hơn

- Người có lương cao vẫn được tăng, nhưng ít hơn về tương đối

Chẳng hạn, với mức lương 3 triệu đồng, tổng mức tăng có thể vượt 11%. Trong khi đó, với mức 9 triệu đồng, tỷ lệ tăng chỉ quanh 6-7%.

Cách làm này không phủ nhận nguyên tắc đóng – hưởng của BHXH, nhưng bổ sung thêm yếu tố điều tiết xã hội, giúp thu hẹp dần khoảng cách giữa các nhóm.

Điểm đáng chú ý nhất của đề xuất không nằm ở con số cụ thể, mà ở cách tiếp cận chính sách. Nếu trước đây việc điều chỉnh lương hưu chủ yếu mang tính "bình quân", thì lần này cho thấy xu hướng tăng có phân nhóm và có mục tiêu rõ ràng.

Đây là bước chuyển quan trọng không chỉ đảm bảo quyền lợi chung mà còn hướng tới công bằng thực chất, nơi người yếu thế được hỗ trợ nhiều hơn

Cách tiếp cận này cũng phù hợp với thông lệ quốc tế trong xây dựng chính sách an sinh, đặc biệt trong bối cảnh dân số già hóa nhanh.

Giữa hai phương án, bài toán đặt ra không đơn thuần là "tăng nhiều hay ít", mà là tăng như thế nào để hợp lý và bền vững.

- Phương án tăng đồng đều 8%: Dễ thực hiện, nhưng không giải quyết được chênh lệch

- Phương án 4,5% + 200.000 đồng: Phức tạp hơn, nhưng có khả năng điều chỉnh cấu trúc thu nhập

Trong dài hạn, khi hệ thống BHXH ngày càng hoàn thiện, những chính sách mang tính điều tiết như vậy có thể trở thành xu hướng chủ đạo.

Đề xuất không tăng đồng bộ 8% cho thấy một thay đổi đáng chú ý trong tư duy điều hành: Từ chỗ ưu tiên sự đơn giản, sang chú trọng hiệu quả và công bằng. Với nhiều người hưởng lương hưu thấp, mức tăng thực tế thậm chí còn cao hơn phương án cũ.

Quan trọng hơn, chính sách lần này không chỉ là điều chỉnh thu nhập, mà còn là bước đi nhằm tái cân bằng hệ thống để không ai bị bỏ lại phía sau trong quá trình già hóa dân số đang diễn ra ngày càng nhanh.

Đỗ Tho