'Tăng tốc' xử lý nhà, đất dôi dư, Bộ Tài chính đề xuất cơ chế đặc thù

Trụ sở Viện kiểm sát nhân dân huyện Đức Thọ cũ hiện không còn được sử dụng. Ảnh: Hữu Quyết/ TTXVN

Theo ông Nguyễn Tân Thịnh, Bộ Tài chính đã có tờ trình Chính phủ về việc ban hành Nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù để đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư sau khi sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, sắp xếp đơn vị hành chính theo trình tự, thủ tục rút gọn. Bộ Tài chính đang tích cực phối hợp chặt chẽ với Văn phòng Chính phủ để ban hành. Dự kiến, Nghị quyết sẽ được trình Chính phủ ban hành trong quý 2/2026, thời hạn áp dụng các cơ chế đặc thù là 5 năm.

Một trong những vướng mắc lớn hiện nay, theo Bộ Tài chính là quy trình xác định giá cho thuê đối với các cơ sở nhà, đất được giao cho các tổ chức có chức năng quản lý, kinh doanh nhà của địa phương.

Theo quy định hiện nay, Cơ quan quản lý phải thuê đơn vị tư vấn thẩm định giá, sau đó trình cơ quan có thẩm quyền xem xét, báo cáo Ủy ban nhân dân (UBND) cấp tỉnh ban hành bảng giá cho thuê. Mức giá được xác định trên cơ sở tương đương với giá thị trường của các bất động sản có vị trí, tính chất tương tự.

“Quy trình này đòi hỏi nhiều bước, từ lựa chọn đơn vị thẩm định giá, xây dựng phương án, trình phê duyệt đến ban hành giá thuê nên mất khá nhiều thời gian. Trong khi đó, hiện nay các địa phương phải xử lý đồng thời số lượng rất lớn cơ sở nhà, đất dôi dư. Nếu tiếp tục áp dụng quy trình thông thường sẽ rất khó đáp ứng yêu cầu về tiến độ”, ông Nguyễn Tân Thịnh cho biết.

Để tháo gỡ khó khăn, dự thảo Nghị quyết đề xuất đơn giản hóa phương thức xác định giá cho thuê theo hướng dễ tính toán, dễ thực hiện, dễ kiểm tra, giám sát và thuận lợi trong quá trình tổ chức thực hiện. Công thức xác định giá được thiết kế đơn giản hơn nhưng vẫn bảo đảm nguyên tắc công khai, minh bạch.

Cùng với đó, Bộ Tài chính đề xuất phân cấp mạnh hơn về thẩm quyền quyết định giá thuê. Theo phương án đề xuất, thay vì phải trình UBND cấp tỉnh ban hành bảng giá như hiện nay, việc quyết định giá sẽ được giao trực tiếp cho tổ chức có chức năng quản lý, kinh doanh nhà cấp tỉnh hoặc Chủ tịch UBND cấp xã, tùy thuộc phạm vi quản lý tài sản.

Việc xác định giá có thể thực hiện đối với từng cơ sở nhà, đất hoặc nhiều cơ sở cùng một thời điểm. Sau khi được ban hành, giá thuê phải được công khai trên cổng thông tin điện tử và niêm yết tại cơ sở nhà, đất để các tổ chức, cá nhân có nhu cầu dễ dàng tiếp cận thông tin.

Đối với các trường hợp thuộc diện ưu tiên theo quy định, việc lựa chọn đối tượng thuê sẽ được thực hiện theo nguyên tắc công khai, minh bạch. Trường hợp chỉ có một đối tượng đáp ứng điều kiện ưu tiên thì được xem xét lựa chọn; nếu có từ hai đối tượng ưu tiên trở lên sẽ tổ chức bốc thăm để bảo đảm công bằng.

Đối với các trường hợp không thuộc diện ưu tiên, dự thảo Nghị quyết đề xuất áp dụng cơ chế lựa chọn tương tự đấu giá nhưng với thủ tục đơn giản hơn. Theo lãnh đạo Cục Quản lý công sản, hiện nay để tổ chức đấu giá tài sản phải trải qua nhiều công đoạn như lựa chọn tổ chức đấu giá, ký hợp đồng dịch vụ đấu giá, công khai thông tin và tổ chức đấu giá theo quy định của pháp luật. Đây là quy trình tương đối kéo dài và chưa phù hợp với yêu cầu xử lý nhanh số lượng lớn tài sản công dôi dư phát sinh hiện nay.

Vì vậy, Bộ Tài chính đề xuất giao trực tiếp cho đơn vị được giao quản lý nhà, đất thực hiện công khai thông tin về tài sản. Sau thời gian công khai, tổ chức hoặc cá nhân trả mức giá cao nhất và không thấp hơn mức giá khởi điểm được công bố sẽ được lựa chọn.

Để ngăn ngừa tình trạng lợi dụng chính sách hoặc đăng ký tham gia nhưng không thực hiện cam kết, dự thảo Nghị quyết cũng bổ sung các chế tài cụ thể. Theo đó, người tham gia phải nộp tiền đặt trước; trường hợp đã đăng ký, được xác định là người trúng nhưng từ chối thực hiện thì khoản tiền đặt trước sẽ bị tịch thu và nộp vào ngân sách Nhà nước.

Theo ông Nguyễn Tân Thịnh, các quy định mới được xây dựng theo hướng vừa rút ngắn thời gian xử lý, vừa bảo đảm kiểm soát chặt chẽ quá trình khai thác, sử dụng tài sản công.

“Các chế tài được thiết kế tương đối chặt chẽ nhằm bảo đảm quá trình xử lý tài sản công vừa được đẩy nhanh tiến độ, vừa bảo đảm công khai, minh bạch, tránh thất thoát tài sản nhà nước và hạn chế các hành vi trục lợi chính sách”, Cục trưởng Cục Quản lý công sản nhấn mạnh.
Thời gian tới, Bộ Tài chính sẽ tiếp tục rà soát, hoàn thiện hệ thống pháp luật về quản lý, sử dụng tài sản công; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền; tăng cường trách nhiệm của các bộ, ngành và địa phương trong khai thác, sử dụng hiệu quả tài sản công.

Đồng thời, các cơ quan, đơn vị sẽ tiếp tục rà soát các cơ sở nhà, đất đang quản lý để bảo đảm sử dụng đúng tiêu chuẩn, định mức, kịp thời xử lý tài sản dôi dư, tránh thất thoát và lãng phí.

Một trong những giải pháp đáng chú ý là đưa kết quả quản lý, khai thác và xử lý nhà, đất dôi dư trở thành tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của người đứng đầu các bộ, ngành, địa phương và các cơ quan, đơn vị liên quan.

Theo ông Nguyễn Tân Thịnh, việc xử lý khối lượng rất lớn nhà, đất dôi dư trong thời gian ngắn là nhiệm vụ chưa từng có tiền lệ. Vì vậy, các bộ, ngành, địa phương đang nỗ lực tăng tốc để hoàn thành nhiệm vụ được giao, đưa nguồn lực tài sản công vào phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, góp phần thực hành tiết kiệm, chống lãng phí và nâng cao hiệu quả sử dụng tài sản nhà nước.