Tăng trẻ nhập viện vì cúm, đừng để một đợt bùng phát trở thành vòng xoáy bệnh

Thực tế, cúm có thể gây bệnh từ nhẹ đến rất nặng, đặc biệt ở trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền. Trong những thời điểm số ca cúm tăng nhanh, tác động của dịch bệnh không chỉ dừng lại ở từng người mắc mà có thể lan rộng tới gia đình, trường học, nơi làm việc, cơ sở y tế và toàn xã hội.

Việc cần làm là kiểm soát các chuỗi lây truyền để những đợt gia tăng không nối tiếp nhau.

1. Tăng trẻ nhập viện vì cúm

Thông tin từ Bệnh viện Nhi trung ương, theo dõi trong 40 tuần vừa qua, từ đầu năm 2026 về số trẻ đến khám và điều trị cúm A, từ tuần 35 con số này tăng mạnh. Số ca cúm A dương tính tăng từ 106 ca ở tuần 35 lên 150 ca ở tuần 36, 249 ca ở tuần 37, 319 ca ở tuần 38, 552 ca ở tuần 39 và 779 ca ở tuần 40.

Trẻ nhỏ cần tiêm vaccin phòng cúm . Ảnh: Phòng thông tin điện tử BV Nhi TƯ

Chỉ trong 5 tuần, số ca ghi nhận trong tuần cuối đã tăng hơn 7 lần so với tuần 35; đồng thời số trẻ phải nhập viện cũng tăng từ 18 lên 124 ca.

2. Một người mắc cúm không chỉ chịu một nguy cơ

Virus cúm gây tổn thương trực tiếp đường hô hấp và có thể dẫn tới viêm phổi do virus, làm nặng các bệnh nền như hen, COPD, bệnh tim mạch hoặc đái tháo đường. Một số người còn có thể xuất hiện biến chứng thần kinh, tim mạch, cơ hoặc mất nước. Đáng chú ý, sau cúm có thể xuất hiện bội nhiễm vi khuẩn, trong đó có những tác nhân gây viêm phổi nặng, nhiễm khuẩn huyết và suy đa cơ quan.

Vì vậy, không nên hiểu "cúm" đơn thuần là vài ngày sốt, ho, đau mỏi rồi khỏi. Với người có nguy cơ cao, một đợt cúm có thể trở thành biến cố sức khỏe nghiêm trọng.

3. Khi nhiều người mắc, vấn đề trở thành sức khỏe cộng đồng

Cúm lây lan nhanh qua đường hô hấp, đặc biệt ở những môi trường tập trung đông người như trường học, nhà trẻ, bệnh viện, cơ sở chăm sóc người cao tuổi và nơi làm việc. Khi số người mắc tăng, nguồn lây trong cộng đồng cũng tăng theo. Một người bệnh có thể truyền virus cho người thân; trẻ mắc cúm có thể đưa virus từ trường học về gia đình; người lớn mắc bệnh có thể tiếp tục lây cho đồng nghiệp và người dễ tổn thương.

Đây là điểm đặc biệt đáng lưu ý của những đợt bùng phát tái diễn. Nếu một đợt dịch chưa được kiểm soát tốt mà các chuỗi lây truyền tiếp tục tồn tại, số người tiếp xúc với virus tăng lên, kéo theo thêm ca bệnh mới. Khi miễn dịch bảo vệ của một bộ phận dân số giảm theo thời gian hoặc vaccine chưa được tiêm đầy đủ, cộng đồng lại xuất hiện những khoảng trống miễn dịch.

Do đó, "miễn dịch cộng đồng" đối với cúm không phải một trạng thái cố định. Virus cúm liên tục biến đổi, miễn dịch sau nhiễm hoặc tiêm vaccine cũng suy giảm theo thời gian; đó là một trong những lý do vaccine cúm cần được cập nhật và tiêm nhắc lại hằng năm.

4. Cái giá của một đợt bùng phát không chỉ tính bằng số ca bệnh

Khi cúm tăng mạnh, số người phải nghỉ học, nghỉ làm tăng lên; cha mẹ phải nghỉ làm để chăm con; người lao động giảm năng suất; các gia đình phát sinh chi phí khám bệnh, thuốc men, xét nghiệm và chăm sóc.

Ở quy mô lớn hơn, bệnh viện có thể phải tiếp nhận nhiều bệnh nhân cùng lúc, làm tăng nhu cầu giường bệnh, nhân lực, thuốc và các nguồn lực hồi sức. WHO cảnh báo các vụ dịch cúm có thể gây nghỉ học, nghỉ việc, mất năng suất lao động và tạo áp lực lớn lên hệ thống y tế.

Đặc biệt, khi dịch xảy ra liên tục, những tổn thất nhỏ của từng cá nhân có thể cộng dồn thành gánh nặng đáng kể cho cả xã hội.

5. Không để "bùng phát – lắng xuống – bùng phát lại" trở thành vòng lặp

Ở mỗi cá nhân, biện pháp quan trọng nhất là chủ động phòng bệnh: tiêm vaccine cúm hằng năm, đặc biệt ở các nhóm nguy cơ cao; giữ vệ sinh tay; che miệng khi ho, hắt hơi; hạn chế tiếp xúc gần khi đang có triệu chứng và chủ động nghỉ học, nghỉ làm khi bị bệnh. WHO khuyến cáo tiêm vaccine cúm hằng năm và đặc biệt lưu ý trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai, người có bệnh mạn tính và nhân viên y tế.

Bệnh nhân cúm đang được điều trị tại BV Nhi TƯ. Ảnh: Phòng thông tin điện tử BVNTW

Trong gia đình, cần hạn chế lây nhiễm chéo khi có người mắc cúm, tăng thông khí, vệ sinh các bề mặt thường xuyên tiếp xúc và đặc biệt bảo vệ những thành viên có nguy cơ biến chứng nặng.

Tại trường học, nhà trẻ, cơ quan và cơ sở y tế, cần phát hiện sớm người có triệu chứng, tạo điều kiện để người bệnh ở nhà hoặc được cách ly phù hợp, tăng cường thông khí, vệ sinh tay và vệ sinh môi trường. Không nên duy trì tâm lý "vẫn đi học, vẫn đi làm nếu chỉ là cúm nhẹ", bởi chính những trường hợp nhẹ có thể trở thành mắt xích trong chuỗi lây truyền.

Ở cấp cộng đồng và hệ thống y tế, cần duy trì giám sát dịch tễ và virus, phát hiện sớm xu hướng gia tăng, truyền thông nguy cơ đúng lúc và triển khai vaccine cho nhóm ưu tiên. Vaccine không bảo đảm ngăn mọi trường hợp nhiễm cúm, nhưng là biện pháp quan trọng để giảm mắc và đặc biệt giảm nguy cơ bệnh nặng, nhập viện và tử vong.

Kiểm soát cúm không thể chỉ trông chờ vào bệnh viện điều trị người bệnh. Mỗi cá nhân chủ động tiêm vaccine, phòng lây nhiễm và ở nhà khi mắc bệnh chính là một mắt xích cắt đứt chuỗi lây truyền. Khi cá nhân, gia đình, trường học, cơ quan và hệ thống y tế cùng hành động sớm, chúng ta không chỉ bảo vệ mình mà còn bảo vệ những người dễ bị tổn thương và giảm nguy cơ để một đợt cúm trở thành một vòng bùng phát tái diễn trong cộng đồng.