Tăng trưởng cao nhưng nền tảng chưa vững chắc

Ông Phan Văn Mãi báo cáo trước Quốc hội (Ảnh: Quang Vinh)

Bốn “đầu tàu” đều dự kiến không đạt mục tiêu tăng trưởng năm 2026

Theo ông Mãi, trong bối cảnh nhiều khó khăn, thách thức, tình hình kinh tế - xã hội năm 2026 tiếp tục đạt những kết quả quan trọng, khá toàn diện trên nhiều lĩnh vực. Dự kiến 9/15 chỉ tiêu chủ yếu đạt, vượt kế hoạch, 5 chỉ tiêu phấn đấu đạt, 1 chỉ tiêu giảm nghèo đa chiều dự kiến chưa đạt. GDP 9 tháng ước tăng 9,01%; xuất khẩu tăng 24,5%; vốn FDI thực hiện tăng 12,1%; giải ngân đầu tư công đạt 62,9% kế hoạch; CPI bình quân tăng 4,52%. Kinh tế vĩ mô cơ bản ổn định, các cân đối lớn được bảo đảm; thể chế, hạ tầng chiến lược, khoa học, công nghệ, chuyển đổi số và vận hành chính quyền địa phương hai cấp có chuyển biến tích cực; nhiều công trình hạ tầng chiến lược được thúc đẩy, các dự án tồn đọng từng bước được tháo gỡ. Chính phủ đã tập trung xử lý, cơ bản khắc phục tình trạng nợ đọng văn bản quy định chi tiết. Văn hóa, xã hội, an sinh được quan tâm; quốc phòng, an ninh được giữ vững, đối ngoại được đẩy mạnh.

Bên cạnh đó, Ủy ban Kinh tế và Tài chính lưu ý một số vấn đề trọng tâm cần quan tâm trong công tác chỉ đạo, điều hành thời gian tới. Theo đó, tăng trưởng cao nhưng nền tảng chưa vững chắc. Bốn địa phương có quy mô kinh tế lớn nhất (TPHCM, Hà Nội, Hải Phòng, Đồng Nai), chiếm gần 47% tổng GRDP, đều dự kiến không đạt mục tiêu tăng trưởng năm 2026. Đầu tư tư nhân chưa thực sự bứt phá, chiếm 53% tổng vốn đầu tư toàn xã hội nhưng chỉ tăng 14%, thấp nhất trong ba khu vực. Xuất khẩu tăng 24,5% nhưng nhập khẩu tăng 36,7%, nhập siêu 19,42 tỷ USD; xuất khẩu phụ thuộc lớn vào khu vực FDI, trong khi công nghiệp hỗ trợ, tỷ lệ nội địa hóa và năng lực làm chủ công nghệ còn hạn chế. Năng suất lao động cải thiện còn chậm. Tăng trưởng về quy mô chưa đi đôi với nâng cao năng suất, giá trị gia tăng tạo ra trong nước và năng lực tự chủ của nền kinh tế.

Bên cạnh đó, áp lực ổn định kinh tế vĩ mô và an toàn tài chính gia tăng. CPI bình quân 9 tháng tăng 4,52%, đã ở mức mục tiêu khoảng 4,5% của cả năm, riêng quý III tăng 4,80%; giá hàng hóa, dịch vụ thiết yếu tăng, trong khi sức mua thực tế phục hồi chậm. Tín dụng tăng nhanh hơn huy động vốn, tỷ lệ tín dụng/GDP ở mức cao; thị trường vốn chưa đáp ứng tương xứng nhu cầu trung, dài hạn, khiến gánh nặng cung ứng vốn dồn lên hệ thống ngân hàng, làm gia tăng rủi ro mất cân đối kỳ hạn, áp lực thanh khoản; rủi ro giữa ngân hàng, trái phiếu doanh nghiệp và bất động sản có tính liên thông, dễ khuếch đại lẫn nhau. Dư địa nới lỏng chính sách tiền tệ ngày càng hạn chế.

Nguồn lực đầu tư lớn nhưng chậm chuyển hóa thành năng lực sản xuất và động lực tăng trưởng mới. Giải ngân đầu tư công 9 tháng đạt 62,9% kế hoạch, nhưng vốn tạm ứng chưa thu hồi chiếm tới 37% số đã giải ngân; mới hoàn thiện thủ tục đầu tư đối với khoảng 58% vốn ngân sách trung ương đã thông báo cho giai đoạn 2026 - 2030. Một số dự án trọng điểm chậm tiến độ, còn 1.131 dự án tồn đọng đã có phương án nhưng chưa hoàn thành tháo gỡ. Các dự án nguồn điện, lưới truyền tải, nhất là điện LNG, triển khai chậm, năng lực dự trữ năng lượng hạn chế, tiềm ẩn rủi ro an ninh năng lượng. Đối với khoa học, công nghệ, dù đã bố trí khoảng 95 nghìn tỷ đồng, sau 9 tháng mới giải ngân 37,26% số đã phân bổ, còn khoảng 24 nghìn tỷ đồng chưa phân bổ; đầu tư cho công nghệ chiến lược chưa tương xứng. Vấn đề cốt lõi không chỉ ở quy mô nguồn lực mà ở chất lượng chuẩn bị, phân bổ, khả năng hấp thụ và hiệu quả thực thi.

Khu vực doanh nghiệp và hộ kinh doanh còn nhiều khó khăn

Ông Mãi nêu rõ, cải cách thể chế được đẩy mạnh nhưng khâu tổ chức thực thi vẫn là điểm nghẽn. Việc sửa đổi, ban hành khối lượng lớn văn bản pháp luật trong thời gian ngắn đặt ra thách thức về tính đồng bộ, ổn định, khả thi và khả năng dự báo của môi trường đầu tư, kinh doanh. Mô hình chính quyền địa phương hai cấp cơ bản vận hành thông suốt nhưng chất lượng chưa đồng đều, nhất là cấp xã; phân cấp, phân quyền có nơi chưa gắn với nguồn lực, nhân lực và trách nhiệm thực thi, có thể làm dịch chuyển điểm nghẽn từ cấp trên xuống cơ sở.

Cùng với đó, khu vực doanh nghiệp và hộ kinh doanh còn nhiều khó khăn. Trong 9 tháng, số doanh nghiệp gia nhập và quay lại thị trường giảm 3,2%, trong khi số doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể tăng 118,8%. Doanh nghiệp nhỏ và vừa khó tiếp cận vốn, chịu sức ép chi phí đầu vào, logistics và chi phí tuân thủ. Hộ kinh doanh đối mặt với sức mua phục hồi chậm, đồng thời phải thích ứng với yêu cầu chuyển đổi số, quản trị và chính sách thuế. Những khó khăn này ảnh hưởng trực tiếp đến đầu tư, việc làm, thu nhập và sức cầu trong nước.

Đặc biệt, chất lượng phát triển xã hội chưa đồng đều. Thiếu hụt nhân lực chất lượng cao; lao động phi chính thức chiếm tỷ trọng lớn, thất nghiệp thanh niên còn cao. Chênh lệch trong tiếp cận giáo dục, y tế và dịch vụ thiết yếu giữa các vùng còn lớn; nhiều ý kiến phản ánh khó mua sách giáo khoa theo bộ sách thống nhất ngay tại một số đô thị lớn, gây lo ngại về khả năng thiếu sách ở vùng khó khăn; thiết chế văn hóa chưa đáp ứng yêu cầu. Hàng giả, thuốc giả, mất an toàn thực phẩm, lừa đảo trên không gian mạng, ô nhiễm môi trường, an toàn cháy nổ và thiên tai tiếp tục ảnh hưởng đến sức khỏe, đời sống của người dân.

Nâng cao hiệu quả phân bổ, sử dụng và chuyển hóa nguồn lực thành năng suất

“Ủy ban Kinh tế và Tài chính cho rằng, bên cạnh nguyên nhân khách quan, cần nhìn nhận đầy đủ những hạn chế có tính cơ cấu về năng suất, năng lực nội tại và tổ chức thực hiện. Yêu cầu quan trọng nhất trong thời gian còn lại của năm 2026 không chỉ là huy động thêm nguồn lực, mà phải nâng cao hiệu quả phân bổ, sử dụng và chuyển hóa nguồn lực thành năng suất, năng lực sản xuất và sức cạnh tranh của nền kinh tế”, ông Phan Văn Mãi nhấn mạnh.