Tăng trưởng hai con số - Lời giải từ đầu tàu kinh tế - Bài 1: Phải tạo ra bước nhảy mới

TPHCM được kỳ vọng giữ vai trò dẫn dắt, tạo đột phá thực chất về mô hình phát triển, năng suất và chất lượng tăng trưởng. Ảnh: Thành Luân.

Áp lực tăng trưởng đã rất rõ

Trong bức tranh chung của sự phát triển, TPHCM giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Thành phố là trung tâm tài chính, thương mại, logistics lớn nhất cả nước, có mức độ hội nhập quốc tế sâu nhất hiện nay. Chính vì vậy, tăng trưởng của thành phố ảnh hưởng trực tiếp tới việc hoàn thành mục tiêu chung của cả nước. Thống kê cho biết, năm 2025, GRDP TPHCM đạt 8,03% nếu loại trừ yếu tố dầu khí. Đây là mức tăng tích cực trong bối cảnh kinh tế thế giới phục hồi chậm. Thế nhưng, kết quả trên vẫn còn khoảng cách khá lớn so với mục tiêu 10 - 11%/năm mà Nghị quyết Đại hội Đảng bộ TPHCM nhiệm kỳ 2026-2030 đặt ra. Chính vì vậy, thành phố đang nỗ lực tăng trưởng hai con số trong năm 2026 và những năm tiếp theo.

TS Trần Du Lịch nhận định, mục tiêu tăng trưởng hai con số của TPHCM trong giai đoạn 2026-2030 phản ánh đúng yêu cầu của giai đoạn phát triển mang tính bản lề. Chuyên gia kinh tế này lý giải, tăng trưởng cao còn có ý nghĩa kiểm chứng hiệu quả của hàng loạt cơ chế đặc thù Trung ương trao cho thành phố trong nhiều năm qua.

Theo TS Trần Du Lịch, đây cũng là bước chuẩn bị cần thiết để thành phố tiến gần hơn tới mục tiêu hình thành một siêu đô thị hiện đại, văn minh, có năng lực cạnh tranh quốc tế và từng bước định vị như một đô thị toàn cầu. Ông Trần Du Lịch đánh giá, thời kỳ dân số vàng của Việt Nam chỉ còn kéo dài khoảng 3 chu kỳ kế hoạch 5 năm. Nghĩa là, giai đoạn 2026-2035 trở thành quãng thời gian quan trọng để Việt Nam tạo ra “bước nhảy” đủ mạnh trước khi bước vào giai đoạn già hóa dân số sâu hơn. “Nếu không tận dụng tốt quãng thời gian này để thúc đẩy tăng trưởng với chất lượng cao, nguy cơ “chưa giàu đã già” thành thách thức hiện hữu. Điều đó không chỉ đặt ra bài toán về tốc độ tăng trưởng, mà còn đòi hỏi thay đổi về chất trong cách tổ chức nền kinh tế, đặc biệt ở những trung tâm kinh tế lớn như TPHCM” - ông Lịch nói.

Chủ tịch UBND TPHCM Nguyễn Văn Được cho rằng, tăng trưởng hai con số không đơn thuần là một mục tiêu kinh tế, chính là điều kiện tiên quyết giúp Việt Nam nói chung và thành phố nói riêng tạo được “bước nhảy” phát triển trong giai đoạn tới. Lãnh đạo UBND TPHCM nhấn mạnh, tốc độ tăng trưởng của thành phố phản ánh năng lực phát triển nội tại và quyết định sức kéo đối với toàn bộ nền kinh tế cả nước. Khi đầu tàu tăng tốc chậm lại, toàn bộ đoàn tàu kinh tế cả nước khó đạt được vận tốc mong muốn.

TPHCM là siêu đô thị lớn thu hút nhiều nhà đầu tư trong và ngoài nước. Ảnh: S.X.

Nhận diện những điểm nghẽn

Ủng hộ mục tiêu tăng trưởng hai con số của thành phố, song các chuyên gia kinh tế nhận định, thách thức lớn nhất của TPHCM hiện nay chính là quy mô nền kinh tế rất lớn nhưng nhiều động lực tăng trưởng truyền thống đang dần bộc lộ giới hạn.

TS Đỗ Thiên Anh Tuấn - Trường Đại học Fulbright Việt Nam phân tích, với GRDP năm 2025 tiến gần mức 3 triệu tỷ đồng, tương đương khoảng 120 tỷ USD. Như vậy, để đạt tăng trưởng thực 10% trong năm 2026, thành phố phải tạo thêm khoảng 300.000 tỷ đồng giá trị gia tăng chỉ trong một năm. “Con số này phản ánh áp lực rất lớn đối với một đô thị đã trải qua quá trình thoái công nghiệp hóa từ lâu. Song song đó, các nguồn lực từng tạo ra lợi thế cạnh tranh như đất đai, lao động giá rẻ hay khả năng mở rộng sản xuất theo chiều rộng đều không còn dồi dào như giai đoạn trước” - ông Tuấn lưu ý.

Với góc nhìn của doanh nghiệp (DN), ông Bùi Đào Thái Trường - Tổng Giám đốc Roland Berger Việt Nam cho rằng, nếu nhìn tổng thể, TPHCM vẫn duy trì vai trò đầu tàu kinh tế với quy mô GRDP liên tục mở rộng. Tuy nhiên, đi sâu vào cấu trúc nội tại có thể thấy, tăng trưởng đang tiến gần một ngưỡng trần nhất định. Ông Trường chỉ rõ, khu vực công nghiệp dù vẫn là trụ cột quan trọng, song tốc độ tăng trưởng giai đoạn 2020-2025 chỉ quanh mức 5% mỗi năm. Nguyên nhân chủ yếu do công nghiệp thành phố hiện tập trung nhiều ở khâu sản xuất và gia công, hạn chế trong nghiên cứu phát triển, thiết kế sản phẩm, công nghệ lõi... Với khu vực dịch vụ, hiện chiếm khoảng 50 - 52% GRDP được xem là lợi thế lớn nhất của thành phố trong cấu trúc kinh tế hiện đại, nhưng lợi thế này mới mạnh ở quy mô chứ chưa đủ sâu về chất lượng. Các lĩnh vực dịch vụ có giá trị gia tăng cao như: tài chính quốc tế, logistics hiện đại, công nghệ số, dịch vụ tri thức đã hình thành nhưng chưa đủ mạnh để trở thành động lực tăng trưởng mới có sức lan tỏa lớn. Giai đoạn 2020 - 2025, khu vực dịch vụ tăng khoảng 10% mỗi năm, song phần lớn vẫn dựa trên tiêu dùng và thương mại. Điều này cho thấy thành phố vẫn chưa khai thác hết tiềm năng của một trung tâm dịch vụ cấp vùng.

Từ thực tiễn điều hành, Chủ tịch UBND TPHCM Nguyễn Văn Được nhìn nhận, bức tranh tăng trưởng hiện nay đang cho thấy một số nghịch lý đáng chú ý. Điển hình, các động lực truyền thống tuy có dấu hiệu mở rộng nhưng khả năng lan tỏa và chất lượng đóng góp chưa tương xứng. Đầu tư công đã cải thiện, tuy nhiên hiệu quả dẫn dắt chưa thật sự mạnh; tiêu dùng nội địa phục hồi nhưng chưa đủ tạo bứt phá; kim ngạch xuất nhập khẩu tăng, song vẫn chậm hơn mức bình quân chung của cả nước.

Ông Bùi Minh Thạnh - Phó Chủ tịch UBND TPHCM:

Trong chiến lược phát triển hiện nay, thành phố luôn đặt cộng đồng DN vào vị trí trung tâm của tiến trình tăng trưởng kinh tế - xã hội. Trong bối cảnh TPHCM đang hướng đến mục tiêu tăng trưởng hai con số, chính quyền thành phố tập trung triển khai đồng bộ nhiều giải pháp vừa phục hồi đà tăng trưởng, vừa tạo nền tảng phát triển dài hạn cho khu vực DN. Theo đó, ưu tiên lớn được đặt vào cải thiện mạnh mẽ môi trường đầu tư, kinh doanh, đẩy nhanh cải cách hành chính. Đồng thời, thúc đẩy các chính sách hỗ trợ đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, phát triển kinh tế xanh và nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh thị trường ngày càng biến động. Thành phố tiếp tục duy trì tinh thần đồng hành với DN, chủ động lắng nghe các kiến nghị kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc. Đây được xem là điều kiện quan trọng để DN phát triển ổn định, bền vững và đóng góp mạnh mẽ hơn vào mục tiêu tăng trưởng cao của thành phố trong thời gian tới.

Cơ hội vẫn đang mở ra

Trong bối cảnh nhiều giới hạn cũ đã bộc lộ rõ, bước vào năm 2026, TPHCM được đánh giá là thuận lợi hơn so với các giai đoạn trước. Ông Trương Minh Huy Vũ - Viện trưởng viện Nghiên cứu Phát triển TPHCM nhận định: “Năm 2026 là năm đầu tiên thành phố thực hiện mô hình chính quyền đô thị hai cấp, đồng thời vận hành các cơ chế chính sách đặc thù mới. Đây cũng là năm đầu tiên thành phố đặt mục tiêu tăng trưởng GRDP trên 10% như một đích đến chiến lược đồng hành cùng mục tiêu tăng trưởng cao của cả nước. Chính vì vậy, ngay từ quý I, thành phố đặt mục tiêu tăng trưởng trên 8%, cao hơn rõ rệt so với mức 6,54% của quý I/2024 và 5,81% của quý I/2025”.

Ông Vũ cho rằng, theo kịch bản chuyển tiếp, trong bối cảnh chiến sự quốc tế, GRDP quý I/2026 của thành phố được dự báo trong khoảng 8,08%-9,04%, với mức ước hiện nay khoảng 8,2%. “Để đạt mục tiêu tăng trưởng cả năm trên 10%, tốc độ tăng trưởng 6 tháng đầu năm phải đạt ít nhất 10,3%, đồng thời quý II phải đạt mức trên 11,59%-12,49%. Điều đó cho thấy áp lực rất lớn đặt lên 3 quý còn lại của năm” - ông Vũ phân tích. Kịch bản quý II năm 2026 sẽ phụ thuộc mạnh vào diễn biến xung đột địa chính trị, tình hình kinh tế toàn cầu, diễn biến trong nước. Nhất là khả năng thành phố triển khai nhanh các giải pháp để phát huy động lực truyền thống đồng thời kích hoạt các động lực mới.

Ở góc độ lãnh đạo thành phố, Bí thư Thành ủy TPHCM Trần Lưu Quang khẳng định, thành phố đang có nhiều điều kiện thuận lợi để hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số trong năm 2026. Thứ nhất, thành phố sở hữu nền tảng quy mô kinh tế lớn, tiềm năng và lợi thế đa dạng, gần như hội tụ đầy đủ các yếu tố cần thiết cho phát triển. Một yếu tố quan trọng khác, quá trình sắp xếp, kiện toàn bộ máy đang ngày càng phát huy hiệu quả, giúp hoạt động điều hành ổn định, tạo dư địa cho triển khai các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội ở quy mô lớn hơn. Bên cạnh đó, hệ thống cơ chế đặc thù tiếp tục được hoàn thiện, đặc biệt Quốc hội ban hành Nghị quyết 260, mở thêm không gian để thành phố khai thác chính sách mới và đề xuất những cơ chế mạnh hơn.

Bí thư Thành ủy TPHCM nhấn mạnh: “Thuận lợi quan trọng nữa, mục tiêu tăng trưởng được lượng hóa rất rõ vì toàn hệ thống chính trị đều xác định 3 quý còn lại phải đạt khoảng 11-12%. Khi áp lực được định lượng cụ thể, từng sở, ngành, từng khu vực sẽ xác định rõ hơn trách nhiệm hành động”.

Theo các chuyên gia kinh tế, với TPHCM, bài toán tăng trưởng hai con số không phải chuyện cộng thêm vài điểm phần trăm GRDP. Đó là quá trình tái cấu trúc một nền kinh tế đô thị lớn theo hướng có năng suất cao hơn, linh hoạt hơn và cạnh tranh hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu. Nếu thực hiện được điều đó, thành phố hoàn thành một chỉ tiêu năm, đồng thời mở ra một chu kỳ phát triển mới cho cả nền kinh tế quốc gia.

Ông Lư Nguyễn Xuân Vũ - Chủ tịch Hội Doanh nhân Sài Gòn:

Trong hành trình hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số, DN là lực lượng sản xuất chủ lực trực tiếp tạo nhịp tăng trưởng cho nền kinh tế thành phố và cả nước. Mỗi bước chuyển của DN, từ mở rộng đầu tư, đổi mới công nghệ, nâng cao năng suất lao động đến tìm kiếm thị trường mới đều tác động trực tiếp đến năng lực cạnh tranh chung của nền kinh tế. Đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới, DN không thể đứng ngoài cuộc. DN cần chủ động tái cấu trúc hoạt động, nâng cao khả năng thích ứng, đẩy mạnh đổi mới sáng tạo và xây dựng chiến lược phát triển dài hạn bền vững.

Nhà nước cần giữ vai trò kiến tạo phát triển, tập trung tháo gỡ những điểm nghẽn về thể chế, thủ tục hành chính, tiếp cận vốn, đất đai và nguồn lực sản xuất. Khi các rào cản được xử lý kịp thời, chính sách đủ ổn định và minh bạch, DN có thêm niềm tin để mở rộng đầu tư, mạnh dạn triển khai các kế hoạch lớn hơn, từ đó tạo ra dư địa tăng trưởng mới và đóng góp thiết thực vào mục tiêu phát triển chung.