Tăng trưởng kinh tế toàn cầu đối mặt với nhiều rủi ro

Tàu thương mại thả neo ngoài khơi Dubai, Các tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE), khi tuyến hàng hải qua eo biển Hormuz bị gián đoạn. Ảnh: Daily Caller

Cú sốc lan rộng

Diễn biến căng thẳng tại khu vực Trung Đông trong thời gian gần đây đã nhanh chóng tạo ra hiệu ứng dây chuyền đối với kinh tế thế giới, đặc biệt trong lĩnh vực năng lượng và vận tải biển. Trọng tâm của biến động này là eo biển Hormuz - tuyến hàng hải vận chuyển một phần đáng kể nguồn cung năng lượng toàn cầu. Căng thẳng gia tăng đã khiến tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz bị gián đoạn, trong khi chi phí bảo hiểm rủi ro an ninh tăng vọt, từ mức dưới 1% lên khoảng 3,5-10% giá trị tàu.

Hệ quả là nhiều tàu buộc phải tránh khu vực, trong khi hàng chục nghìn thuyền viên mắc kẹt tại vùng Vịnh trong điều kiện thiếu thốn nhu yếu phẩm và đối mặt với nguy cơ mất an toàn. Cùng lúc đó, một số cơ sở hạ tầng thương mại bị tấn công, hàng hóa xuất, nhập khẩu quốc tế bị ách tắc tại nhiều cảng, nhiều quốc gia rơi vào tình trạng thiếu nhiên liệu trầm trọng.

Giá năng lượng tăng vọt trở thành tác động rõ rệt nhất. Giá dầu Brent liên tục leo thang, kéo theo lạm phát tại nhiều nền kinh tế. Tại Tây Ban Nha, lạm phát tháng 3 tăng lên 3,3%, cao hơn đáng kể so với mức 2,3% của tháng trước, chủ yếu do chi phí nhiên liệu và sưởi ấm leo thang. Ngân hàng Trung ương nước này cảnh báo, nền kinh tế có thể đối mặt với nguy cơ suy giảm đáng kể và bất ổn tài chính.

Tại Argentina, chi phí nhiên liệu tăng 20-25% trong tháng 3, đẩy gánh nặng lên hơn 6.500 doanh nghiệp vận tải hàng hóa. Khi nhiên liệu chiếm khoảng 30% chi phí vận hành, nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng trở nên hiện hữu.

Trước áp lực gia tăng, nhiều quốc gia buộc phải triển khai các biện pháp ứng phó. Ba Lan áp dụng chính sách giảm thuế và áp trần giá nhiên liệu nhằm kiểm soát thị trường trong nước. Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk nhận định, mọi quốc gia đều đang phải trả giá đắt cho xung đột hiện nay. Trong khi đó, Đức cân nhắc kéo dài thời gian vận hành các nhà máy nhiệt điện than, còn Ai Cập áp dụng các biện pháp hạn chế hoạt động kinh tế vào buổi tối để tiết kiệm năng lượng.

Gián đoạn vận tải biển cũng làm dấy lên lo ngại về an ninh lương thực. Liên hợp quốc đã thành lập lực lượng đặc nhiệm nhằm đảm bảo các chuyến hàng phân bón được lưu thông qua eo biển Hormuz và cảnh báo, sự gián đoạn có thể lan sang lĩnh vực nông nghiệp và nhu cầu nhân đạo toàn cầu.

Các số liệu dự báo cho thấy, nếu giá năng lượng duy trì ở mức cao, tăng trưởng Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) toàn cầu năm 2026 có thể giảm khoảng 0,3 điểm phần trăm. Đây là tín hiệu cho thấy cú sốc hiện tại không chỉ mang tính ngắn hạn mà có thể kéo dài, đặc biệt nếu căng thẳng tại eo biển Hormuz chưa được kiểm soát.

Trong lĩnh vực tài chính, dòng vốn tiền điện tử tại một số quốc gia tăng mạnh, phản ánh xu hướng tìm kiếm kênh bảo toàn tài sản trong bối cảnh lạm phát leo thang và các biện pháp trừng phạt. Đồng thời, thị trường chứng khoán toàn cầu chịu áp lực giảm điểm, khi tâm lý lo ngại về xung đột kéo dài.

Áp lực lạm phát và rủi ro tài chính

Báo cáo triển vọng kinh tế tạm thời của Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD) đưa ra nhận định, khả năng phục hồi của kinh tế thế giới đang bị thử thách nghiêm trọng bởi cú sốc năng lượng, khi giá năng lượng tăng mạnh làm gia tăng áp lực lạm phát và làm suy yếu các động lực tăng trưởng.

Dù dự báo tăng trưởng toàn cầu năm 2026 vẫn được giữ ở mức 2,9%, nhưng con số này có thể cao hơn, nếu không có xung đột. Giá năng lượng tăng mạnh đã trở thành yếu tố chính kìm hãm đà phục hồi, đồng thời làm gia tăng áp lực lạm phát. Dự báo lạm phát toàn cầu năm 2026 có thể đạt mức 4%, cao hơn đáng kể so với các ước tính trước đó. Trong đó, Mỹ có thể lên tới 4,2%, phản ánh tác động lan tỏa của giá năng lượng.

Gián đoạn nguồn cung năng lượng được đánh giá là yếu tố trung tâm. Ông Fatih Birol, Giám đốc điều hành Cơ quan Năng lượng quốc tế nhận định, thế giới có thể đối mặt với cuộc khủng hoảng năng lượng nghiêm trọng nhất trong nhiều thập kỷ, khi sản lượng dầu bị ảnh hưởng lên tới 11 triệu thùng mỗi ngày.

Không chỉ dầu mỏ, nhiều mặt hàng thiết yếu như phân bón, hóa dầu hay nguyên liệu công nghiệp cũng bị gián đoạn, làm tăng chi phí sản xuất và đẩy giá lương thực lên cao. Điều này làm gia tăng nguy cơ “lạm phát đình trệ” - tình trạng kết hợp giữa lạm phát cao và tăng trưởng thấp.

Tại Khu vực sử dụng đồng euro (Eurozone), hoạt động khu vực tư nhân suy giảm rõ rệt, trong khi chi phí doanh nghiệp tăng nhanh do giá năng lượng. Tại Mỹ, thị trường lao động cũng ghi nhận dấu hiệu suy yếu khi mất 92.000 việc làm trong tháng 2/2026. Trong bối cảnh đó, các ngân hàng trung ương lớn đều lựa chọn giữ nguyên lãi suất, thể hiện sự thận trọng trước rủi ro kinh tế gia tăng.

Xung đột cũng tác động mạnh tới nhiều ngành kinh tế. Hàng không bị ảnh hưởng khi nhiều chuyến bay bị hủy, chi phí nhiên liệu tăng mạnh buộc các hãng phải điều chỉnh giá vé. Du lịch suy giảm do lo ngại an ninh, trong khi vận tải biển phải kéo dài hành trình, làm tăng chi phí logistics.

Ngành nông nghiệp đối mặt nguy cơ thiếu hụt phân bón, khi nguồn cung từ khu vực vùng Vịnh bị gián đoạn, kéo theo rủi ro tăng giá lương thực. Trong khi đó, thị trường tài chính biến động mạnh, phản ánh tâm lý lo ngại của nhà đầu tư.

Theo cảnh báo của Phòng Thương mại Quốc tế (ICC), thế giới có thể đối mặt với một cuộc khủng hoảng công nghiệp nghiêm trọng, nếu tình trạng gián đoạn năng lượng kéo dài. Trong bối cảnh hiện nay, triển vọng kinh tế toàn cầu phụ thuộc lớn vào diễn biến xung đột. Nếu căng thẳng tiếp tục leo thang, các cú sốc hiện tại có thể lan rộng và kéo dài, làm suy yếu đáng kể đà phục hồi kinh tế trong thời gian tới.