Tăng trưởng mới từ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số

Một góc trung tâm hành chính tỉnh Thái Nguyên hiện nay. (Ảnh: Hoàng Nguyên/TTXVN)

Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là “đột phá quan trọng hàng đầu”, là động lực chủ yếu để phát triển lực lượng sản xuất hiện đại, đổi mới phương thức quản trị quốc gia, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Cụ thể hóa Nghị quyết 57, tỉnh Thái Nguyên - trung tâm chính trị, kinh tế, giáo dục - đào tạo, khoa học và công nghệ của vùng trung du và miền núi phía Bắc - đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ dựa chủ yếu vào vốn, lao động và tài nguyên sang dựa trên tri thức, công nghệ, dữ liệu và đổi mới sáng tạo.

Nền tảng để bứt phá

Thời gian qua, tỉnh Thái Nguyên đã quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, coi đây là một trong những nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt trong phát triển kinh tế-xã hội.

Với vai trò cơ quan tham mưu, giúp Ủy ban Nhân dân tỉnh quản lý nhà nước trên nhiều lĩnh vực nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ, đổi mới sáng tạo, sở hữu trí tuệ, tiêu chuẩn đo lường chất lượng, an toàn bức xạ, bưu chính, viễn thông, công nghệ thông tin, chính quyền số, kinh tế số, xã hội số, hạ tầng thông tin truyền thông, năm 2026, Sở Khoa học và công nghệ tỉnh Thái Nguyên được giao chủ trì theo dõi, đánh giá 34 chỉ tiêu trong kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.

Đến nay, đã Sở đã hoàn thành 18 chỉ tiêu, trong đó có 8 chỉ tiêu vượt kế hoạch; 16 chỉ tiêu đang tiếp tục thực hiện. Đặc biệt, từ năm 2026, Sở Khoa học và công nghệ triển khai thực hiện 35 nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp tỉnh được lựa chọn từ 121 đề xuất của các sở, ngành, địa phương, trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và tổ chức khoa học, công nghệ; 100% nhiệm vụ có đơn vị tiếp nhận kết quả và địa chỉ ứng dụng cụ thể. Đây là chuyển biến quan trọng từ tư duy “nghiên cứu để nghiệm thu” sang "nghiên cứu để ứng dụng, thương mại hóa và tạo giá."

Trong lĩnh vực quản lý công nghệ và đổi mới sáng tạo, Sở Khoa học và Công nghệ đã tham gia thẩm định công nghệ đối với 22 dự án đầu tư; tham mưu xây dựng lộ trình đổi mới công nghệ các ngành kinh tế mũi nhọn đến năm 2035; phối hợp với Đại học Thái Nguyên nghiên cứu thành lập Trung tâm Đổi mới sáng tạo vùng Việt Bắc; phát động Cuộc thi “Đổi mới sáng tạo - Vì Thái Nguyên thân yêu” lần thứ hai năm 2026.

Những hoạt động này đang góp phần hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo mở, lấy doanh nghiệp làm trung tâm, viện trường là nền tảng tri thức và Nhà nước giữ vai trò kiến tạo.

Trong lĩnh vực chuyển đổi số, Thái Nguyên tiếp tục nằm trong nhóm địa phương có kết quả tích cực. Toàn tỉnh hiện cung cấp 2.110 thủ tục hành chính; từ tháng 7/2025 đến nay đã tiếp nhận và giải quyết hơn 749.000 hồ sơ, tỷ lệ hồ sơ trực tuyến đạt 96,73%, tỷ lệ hài lòng trong giải quyết thủ tục hành chính đạt 95,86%.

Về dữ liệu số, tỉnh đã ban hành Chiến lược dữ liệu đến năm 2030, xây dựng danh mục dữ liệu dùng chung, dữ liệu mở; hiện có 49 cơ sở dữ liệu, kết nối 29 API và triển khai các kịch bản điều hành phục vụ Trung tâm Điều hành thông minh (IOC).

Trong phát triển xã hội số, tỉnh đã đào tạo 2.400 thành viên Tổ công nghệ số cộng đồng tại các xã, phường; triển khai thí điểm hỗ trợ chuyển đổi số cho các hộ kinh doanh bán buôn, bán lẻ với mục tiêu đến tháng 6/2026 có 15.800 hộ chuyển đổi số thành công.

Đến nay, hơn 11.400 hộ đã được hướng dẫn sử dụng các nền tảng số; trên 647.000 chữ ký số công cộng đang hoạt động, tương đương hơn 58% dân số trưởng thành.

Theo bà Nguyễn Thị Thủy, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Thái Nguyên, địa phương đã hình thành nền tảng tương đối toàn diện để bước sang giai đoạn phát triển mới với định hướng chính trị rõ ràng, hạ tầng số ngày càng hoàn thiện, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo bước đầu được hình thành cùng sự tham gia ngày càng rõ nét của Đại học Thái Nguyên, viện nghiên cứu và doanh nghiệp.

Một góc trung tâm tỉnh Thái Nguyên. (Ảnh: Hoàng Nguyên/TTXVN)

Những "điểm nghẽn" cần tháo gỡ

Bên cạnh kết quả đạt được, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số của Thái Nguyên vẫn còn một số "điểm nghẽn" cần sớm khắc phục. Một trong những khó khăn lớn là hệ thống cơ chế, chính sách đang trong quá trình hoàn thiện.

Nếu thể chế không đi trước một bước sẽ khó giải phóng nguồn lực, khó thúc đẩy đổi mới sáng tạo và huy động hiệu quả nguồn lực xã hội. Nguồn nhân lực cũng là thách thức đáng kể.

Hiện Sở Khoa học và Công nghệ còn thiếu 25 công chức và 37 viên chức so với biên chế được giao, đặc biệt thiếu nhân lực chuyên sâu về công nghệ thông tin, dữ liệu số, an toàn thông tin, công nghệ chiến lược và đổi mới sáng tạo.

Bên cạnh đó, số lượng doanh nghiệp khoa học - công nghệ và doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo còn hạn chế. Phần lớn doanh nghiệp nhỏ và vừa chưa có năng lực hấp thụ công nghệ cao; nhiều doanh nghiệp có nhu cầu chuyển đổi số nhưng thiếu nguồn lực tài chính, nhân lực chuyên môn và chuyên gia tư vấn.

Ông Nguyễn Mạnh Hà, Phó Chủ tịch, Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh Thái Nguyên cho biết, hiện nhiều doanh nghiệp trên địa bàn đã sử dụng hóa đơn điện tử, chữ ký số, kê khai thuế điện tử, giao dịch ngân hàng điện tử, phần mềm kế toán, phần mềm bán hàng, sàn thương mại điện tử, mạng xã hội để quảng bá sản phẩm.

Tuy nhiên, phần lớn mới dừng ở mức cục bộ, chưa tạo chuyển biến rõ nét về năng suất và năng lực cạnh tranh. “Nhiều doanh nghiệp có phần mềm nhưng chưa có quy trình quản trị đồng bộ; có dữ liệu nhưng dữ liệu còn phân tán; có máy móc hiện đại nhưng chưa kết nối với hệ thống quản trị sản xuất. Không ít doanh nghiệp muốn ứng dụng trí tuệ nhân tạo nhưng chưa biết bắt đầu từ đâu và đánh giá hiệu quả như thế nào,” ông Hà chia sẻ.

Trong lĩnh vực y tế, bà Lưu Thị Bình, Phó Giám đốc Sở Y tế Thái Nguyên cho biết, quá trình chuyển đổi số còn gặp nhiều khó khăn do nguồn lực đầu tư cho hạ tầng công nghệ thông tin, an toàn thông tin, trí tuệ nhân tạo((AI) và tích hợp dữ liệu còn hạn chế trong khi yêu cầu đầu tư rất lớn.

Nhiều trang thiết bị y tế chưa được chuẩn hóa hoặc chưa có khả năng kết nối với các phần mềm quản lý. Đội ngũ công nghệ thông tin trong ngành còn mỏng, thiếu nhân lực chuyên sâu về dữ liệu y tế, AI và an toàn thông tin; kỹ năng số của một bộ phận cán bộ y tế tuyến cơ sở còn hạn chế.

Tìm giải pháp đột phá

Để khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thực sự trở thành động lực tăng trưởng mới, Thái Nguyên xác định tập trung vào 6 trụ cột gồm: Hoàn thiện thể chế, cơ chế chính sách và mô hình quản trị phát triển; phát triển hạ tầng số, dữ liệu số và nền tảng số dùng chung; phát triển công nghệ chiến lược, sản phẩm công nghệ chủ lực và sản phẩm đặc thù của tỉnh; thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp, viện trường và khu vực công; chuyển đổi số toàn diện trên 3 trụ cột chính quyền số, kinh tế số, xã hội số; phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, nhân lực số và văn hóa đổi mới sáng tạo.

Theo ông Hoàng Văn Thiên, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Thái Nguyên, thời gian tới địa phương sẽ tập trung hoàn thiện cơ chế, chính sách để đưa thể chế trở thành lợi thế cạnh tranh.

Tỉnh sẽ sớm ban hành các quy định về quản lý nhiệm vụ khoa học và công nghệ sử dụng ngân sách nhà nước; kế hoạch phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo giai đoạn 2026-2030; chương trình phát triển tài sản trí tuệ; chương trình nâng cao năng suất, chất lượng; kế hoạch chuyển đổi số ngành chè; cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ và khởi nghiệp sáng tạo.

Cùng với đó, tỉnh đổi mới mạnh mẽ phương thức quản lý nhiệm vụ khoa học và công nghệ theo hướng đặt hàng từ các bài toán thực tiễn của địa phương, doanh nghiệp và thị trường. Mỗi nhiệm vụ phải có sản phẩm cụ thể, địa chỉ ứng dụng rõ ràng và khả năng nhân rộng cao.

Thái Nguyên cũng xác định tập trung nguồn lực cho một số chương trình đột phá như chuyển đổi số ngành chè; truy xuất nguồn gốc số cho sản phẩm OCOP và nông sản chủ lực; ứng dụng AI và bản sao số trong sản xuất công nghiệp; xây dựng hệ thống dữ liệu dùng chung phục vụ điều hành; phát triển y tế số, giáo dục số; xây dựng Khu công nghệ thông tin tập trung Yên Bình; phát triển Trung tâm Đổi mới sáng tạo vùng Việt Bắc; hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa đổi mới công nghệ, chuyển đổi số.

Song song với đó, tỉnh tiếp tục phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo gắn với Đại học Thái Nguyên và cộng đồng doanh nghiệp; xây dựng cơ chế hợp tác thường xuyên giữa Ủy ban Nhân dân tỉnh, Sở Khoa học và công nghệ, Đại học Thái Nguyên, doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp FDI, doanh nghiệp công nghệ, doanh nghiệp nhỏ và vừa, từng bước hình thành danh mục bài toán đặt hàng hằng năm của tỉnh; tổ chức các diễn đàn kết nối cung - cầu công nghệ, hỗ trợ thương mại hóa kết quả nghiên cứu, phát triển không gian đổi mới sáng tạo, vườn ươm, phòng thí nghiệm mở, quỹ hỗ trợ khởi nghiệp và mạng lưới cố vấn chuyên gia...

Với những giải pháp đồng bộ, sáng tạo trong cụ thể hóa Nghị quyết số 57, Thái Nguyên đang từng bước đưa khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thực sự trở thành động lực then chốt cho phát triển nhanh, bền vững của tỉnh trong giai đoạn mới./.