Tạo cơ chế mới cho liên kết vùng phía Nam

Cao tốc TPHCM - Trung Lương - Mỹ Thuận đang mở rộng giai đoạn 2. Ảnh: C.H

Đặt TPHCM vào trung tâm liên kết vùng

Sau nhiều năm tăng trưởng mạnh mẽ, TPHCM đang đứng trước những bài toán phát triển không thể giải quyết trong phạm vi địa giới hành chính của một đô thị đơn lẻ. Từ các tuyến vành đai, cao tốc kết nối vùng, hệ thống cảng biển, logistics đến các vấn đề về môi trường, nguồn nước và ứng phó biến đổi khí hậu đều đòi hỏi sự phối hợp giữa nhiều địa phương. Thực tế đó đặt ra yêu cầu phải xây dựng một cơ chế liên kết vùng đủ mạnh, bảo đảm sự đồng bộ trong quy hoạch, đầu tư và quản trị phát triển. Dự thảo Luật Đô thị đặc biệt được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng pháp lý mới cho quá trình liên kết giữa TPHCM với các tỉnh, thành phố lân cận. Không chỉ trao thêm cơ chế phát triển cho thành phố, dự thảo còn lần đầu tiên xác lập khái niệm “Vùng Đô thị đặc biệt”, mở ra cách tiếp cận mới trong quản trị và phát triển không gian kinh tế vùng.

Theo dự thảo, TPHCM được xác định là đô thị tầm quốc tế, có năng lực cạnh tranh toàn cầu, phát triển theo mô hình đa cực, đa trung tâm với hệ thống hạ tầng và quản trị hiện đại. Đặc biệt, thành phố được định vị là trung tâm điều phối mô hình quản trị, là hạt nhân của Vùng Đô thị đặc biệt và cực đổi mới sáng tạo, hội nhập quan trọng của cả nước. GS.TS Nguyễn Trọng Hoài, đại diện Đại học Kinh tế TPHCM nhận định, đây là bước tiến quan trọng bởi những nội dung về liên kết vùng vốn được nhắc đến nhiều năm qua nay đã được luật hóa. “Trước đây chúng ta nói nhiều về tính cấp thiết của liên kết vùng. Nay nội dung này được đưa vào dự thảo luật, đồng nghĩa với việc phải cụ thể hóa và tổ chức thực hiện. Đây là nền tảng quan trọng để thúc đẩy các dự án giao thông, hạ tầng giữa Đông Nam bộ và Đồng bằng sông Cửu Long” - GS.TS Nguyễn Trọng Hoài nói.

Giới chuyên gia nhìn nhận, mối quan hệ giữa TPHCM và các địa phương phải được xây dựng trên nền tảng đồng thuận, chia sẻ trách nhiệm và bảo đảm lợi ích hài hòa giữa các bên. Để làm được điều đó, cần hình thành quỹ phát triển hạ tầng vùng từ nguồn ngân sách nhà nước, nguồn lực xã hội hóa và các nguồn huy động hợp pháp khác. Đồng thời, phải có cơ chế chia sẻ nguồn thu, trách nhiệm và lợi ích để tạo nguồn lực bền vững cho các dự án hạ tầng kết nối. Ông Phạm Tuấn Anh, đại diện lãnh đạo thành phố Đồng Nai cho biết, địa phương đang trong quá trình xây dựng nhiều cơ chế phát triển mới và tăng cường kết nối với TPHCM. Vì vậy, các chính sách liên kết vùng trong Dự thảo Luật Đô thị đặc biệt có ý nghĩa rất lớn đối với địa phương. Dù không phải đô thị đặc biệt, Đồng Nai vẫn sẽ được hưởng lợi từ các cơ chế liên kết và các dự án hạ tầng kết nối khi luật đi vào cuộc sống.

Gỡ điểm nghẽn liên vùng

Nhiều năm qua, không ít dự án hạ tầng trọng điểm của khu vực phía Nam triển khai chậm hoặc thiếu đồng bộ do vướng mắc trong cơ chế phối hợp giữa các địa phương. Thực tiễn cho thấy, những vấn đề lớn nhất của khu vực hiện nay đều mang tính liên vùng và không thể giải quyết trong phạm vi một địa phương đơn lẻ. Đó là các tuyến đường vành đai, cao tốc, đường sắt đô thị và đường sắt liên vùng; hệ thống cảng biển, logistics; quản lý nguồn nước, thoát nước, xử lý ô nhiễm môi trường hay ứng phó với biến đổi khí hậu. Trong khi đó, mỗi địa phương lại có quy hoạch, nguồn lực và ưu tiên đầu tư khác nhau, dẫn đến tình trạng thiếu đồng bộ trong quá trình triển khai.

Từ góc độ các địa phương Đồng bằng sông Cửu Long, ông Nguyễn Trúc Sơn - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Vĩnh Long chia sẻ, để liên kết vùng phát huy hiệu quả, cần bảo đảm tính đồng bộ và thống nhất trong công tác quy hoạch. Cần tập trung đầu tư tuyến đường ven biển kết nối các địa phương nhằm mở rộng không gian phát triển, khai thác hiệu quả tiềm năng kinh tế biển, logistics và du lịch. Đây được xem là động lực tăng trưởng mới cho cả Đồng bằng sông Cửu Long lẫn khu vực phía Nam trong giai đoạn tới. Ông Nguyễn Mạnh Cường - Phó Chủ tịch UBND TPHCM cho rằng, một trong những nguyên nhân quan trọng là khu vực hiện vẫn thiếu một cơ chế điều phối đủ mạnh cũng như một chủ thể có đủ thẩm quyền để chủ trì, dẫn dắt các chương trình liên kết vùng. Theo lãnh đạo UBND thành phố, sự phát triển của TPHCM và các địa phương trong khu vực là không thể tách rời. Thành phố kỳ vọng, các cơ chế phối hợp được quy định trong Dự thảo Luật Đô thị đặc biệt sẽ trở thành công cụ pháp lý hữu hiệu để gắn kết các địa phương, tạo điều kiện chia sẻ nguồn lực, lợi ích và trách nhiệm vì mục tiêu phát triển chung.

Để mục tiêu liên kết vùng hiệu quả và phát triển, ông Trần Hồng Minh - Bộ trưởng Bộ Xây dựng lưu ý: TPHCM cần xác định rõ vị trí, vai trò của từng đô thị trong mô hình phát triển đa trung tâm. Thành phố có thể phân bổ hợp lý không gian phát triển và đầu tư đồng bộ hệ thống hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội. Đồng thời, cần đẩy nhanh tiến độ các công trình hạ tầng chiến lược như đường Vành đai 3, Vành đai 4, các tuyến cao tốc kết nối vùng, hệ thống đường sắt đô thị và các dự án giao thông trọng điểm khác. Đây sẽ là bộ khung hạ tầng quan trọng để nâng cao năng lực kết nối, mở rộng không gian phát triển và phát huy vai trò đầu tàu kinh tế của TPHCM.