Thuế tỉnh Đắk Lắk ứng dụng dữ liệu ngân hàng để phát hiện rủi ro trong quản lý hộ kinh doanh

Tăng hiệu quả quản lý thuế từ dữ liệu giao dịch ngân hàng

Hiện nay, Thuế tỉnh Đắk Lắk đang quản lý 82.010 hộ kinh doanh, trong đó có 3.590 hộ có doanh thu trên 1 tỷ đồng/năm. Đây là nhóm hộ có quy mô hoạt động lớn, đồng thời tiềm ẩn nhiều rủi ro về thuế nếu doanh thu thực tế không được phản ánh đầy đủ.

Trao đổi với phóng viên, ông Nguyễn Sỹ Phấn - Trưởng phòng Quản lý hộ kinh doanh, cá nhân và thu khác, Thuế tỉnh Đắk Lắk, cho biết sự phát triển của kinh tế số đang làm thay đổi mạnh mẽ phương thức kinh doanh và thanh toán. Nhiều giao dịch hiện được thực hiện qua tài khoản ngân hàng, ví điện tử, mạng xã hội và các sàn thương mại điện tử thay vì chủ yếu bằng tiền mặt như trước.

Theo ông Phấn, trước đây, công tác quản lý thuế chủ yếu dựa trên hồ sơ do người nộp thuế tự kê khai, kết hợp với việc khảo sát thực tế và các nguồn thông tin truyền thống. Tuy nhiên, trong điều kiện hoạt động kinh doanh ngày càng đa dạng, đặc biệt là kinh doanh trực tuyến, phương thức quản lý này gặp không ít khó khăn trong việc xác định đầy đủ doanh thu thực tế phát sinh.

Trong bối cảnh đó, việc phân tích dữ liệu thanh toán qua ngân hàng giúp cơ quan thuế có thêm cơ sở để: Đối chiếu giữa doanh thu kê khai với quy mô giao dịch thực tế; phát hiện các trường hợp doanh thu kê khai có dấu hiệu thấp hơn đáng kể so với dòng tiền phục vụ hoạt động kinh doanh; nhận diện các trường hợp có doanh thu phát sinh thường xuyên nhưng chưa thực hiện đăng ký, kê khai thuế; xác định các dấu hiệu rủi ro để thực hiện tuyên truyền, hỗ trợ hoặc kiểm tra theo quy định.

Thuế tỉnh Đắk Lắk đẩy mạnh việc phân tích dữ liệu thanh toán qua ngân hàng, góp phần chống thất thu ngân sách. Ảnh: Lạc Nguyên

Từ thực tiễn quản lý, Thuế tỉnh Đắk Lắk tập trung phân tích dữ liệu đối với các nhóm có rủi ro cao như hộ kinh doanh có doanh thu trên 1 tỷ đồng/năm; các trường hợp kinh doanh thương mại điện tử, bán hàng qua livestream, mạng xã hội; hoạt động cho thuê tài sản hoặc những trường hợp có dấu hiệu doanh thu kê khai chưa phù hợp với thực tế.

Ông Phấn cho biết việc lựa chọn đối tượng phân tích được thực hiện trên cơ sở đánh giá rủi ro, có trọng tâm, trọng điểm, nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhưng vẫn hạn chế tối đa tác động đến hoạt động sản xuất, kinh doanh bình thường của người nộp thuế.

Đáng chú ý, dữ liệu ngân hàng không được sử dụng độc lập mà luôn được đối chiếu với hóa đơn điện tử, hồ sơ khai thuế và các nguồn thông tin liên quan. Qua đó, cơ quan thuế có thể phát hiện những trường hợp có dấu hiệu chênh lệch giữa doanh thu kê khai và dòng tiền phát sinh thực tế, hoặc các hoạt động kinh doanh chưa thực hiện đầy đủ nghĩa vụ kê khai thuế.

Hộ kinh doanh thích ứng với phương thức quản lý mới

Khi chuyển từ hình thức nộp thuế khoán sang kê khai, nhiều hộ kinh doanh tại Đắk Lắk ban đầu không tránh khỏi tâm lý băn khoăn. Tuy nhiên, sau thời gian làm quen với hóa đơn điện tử và phương thức quản lý mới, không ít người đã nhìn thấy những lợi ích rõ rệt từ việc minh bạch doanh thu.

Ông Võ Văn Dũng - Kinh doanh đồng hồ, mắt kính trên đường Lê Hồng Phong, phường Buôn Ma Thuột, cho biết: “Trước đây tôi nộp thuế khoán, nay chuyển sang kê khai thấy việc quản lý doanh thu rõ ràng hơn. Hóa đơn điện tử cũng rất thuận tiện, xuất nhanh và tạo sự chuyên nghiệp với khách hàng”.

Bà Đỗ Thị Ánh Tuyết - Kinh doanh thuốc bảo vệ thực vật trên đường Võ Văn Kiệt, phường Thành Nhất cũng chia sẻ: “Ban đầu tôi cũng lo lắng, nhưng sau khi được cơ quan thuế hướng dẫn thì việc kê khai và sử dụng hóa đơn điện tử khá đơn giản, việc xuất hóa đơn chỉ mất vài thao tác trên điện thoại nên rất tiện lợi. Hiện nay mọi giao dịch đều minh bạch và dễ theo dõi hơn”.

Theo ông Nguyễn Sỹ Phấn, sự thay đổi trong nhận thức và cách thức quản lý của các hộ kinh doanh có được nhờ quá trình tuyên truyền, hướng dẫn được triển khai đồng bộ cùng với việc tăng cường ứng dụng dữ liệu trong quản lý thuế.

Ông Phấn cho biết người nộp thuế luôn được tạo điều kiện giải trình, cung cấp hồ sơ, chứng từ liên quan khi cơ quan thuế thực hiện đối chiếu thông tin. Mọi kết luận và biện pháp xử lý đều phải dựa trên đầy đủ tài liệu, chứng cứ và tuân thủ đúng quy trình nghiệp vụ, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người nộp thuế.

Việc kết hợp dữ liệu hóa đơn điện tử, máy tính tiền và thanh toán điện tử giúp phản ánh sát doanh thu thực tế của hộ kinh doanh, qua đó bảo đảm công bằng trong thực hiện nghĩa vụ thuế. Ảnh: Lạc Nguyên

Song song với sự chuyển biến từ phía người nộp thuế, hiệu quả công tác quản lý cũng được thể hiện rõ qua các kết quả cụ thể. Năm 2025, cơ quan thuế Đắk Lắk đã điều chỉnh doanh thu tính thuế, truy thu và xử phạt 4.158 hộ kinh doanh với tổng số tiền hơn 34,17 tỷ đồng. Kết quả này đạt được thông qua nhiều biện pháp như rà soát hóa đơn đầu vào, kiểm tra thực tế hoạt động sản xuất kinh doanh và đối chiếu dữ liệu thanh toán qua ngân hàng.

Đáng chú ý, việc phân tích dòng tiền trên tài khoản ngân hàng đã giúp phát hiện 31 hộ kinh doanh có dấu hiệu khai báo chưa phù hợp, qua đó truy thu và xử phạt 487 triệu đồng. Theo ông Phấn, dữ liệu ngân hàng không phải căn cứ duy nhất để xác định nghĩa vụ thuế mà chỉ là một kênh thông tin phục vụ đánh giá rủi ro. Nguồn dữ liệu này luôn được đối chiếu với hóa đơn điện tử, hồ sơ khai thuế và các thông tin liên quan trước khi đưa ra kết luận.

Những kết quả bước đầu cho thấy việc tăng cường ứng dụng dữ liệu trong quản lý hộ kinh doanh đang chuyển biến tích cực. Trong quý I/2026, tổng doanh thu khai báo của nhóm hộ có doanh thu trên 1 tỷ đồng đạt 3.419 tỷ đồng, tăng 106% so với cùng kỳ; số thuế phát sinh đạt 51 tỷ đồng, tăng 76%.

Ở lĩnh vực thương mại điện tử và kinh doanh số, trong 5 tháng đầu năm 2026, Thuế tỉnh Đắk Lắk đã rà soát, quản lý 1.777 người nộp thuế với tổng doanh thu kê khai 533,2 tỷ đồng, số thuế phải nộp 12,71 tỷ đồng. Các kết quả này cho thấy việc khai thác và ứng dụng dữ liệu số không chỉ nâng cao hiệu quả chống thất thu ngân sách mà còn góp phần tạo lập môi trường kinh doanh bình đẳng, minh bạch trong nền kinh tế số.