Tạo động lực phát triển công nghiệp văn hóa

Hoàn thiện thể chế, phát huy nguồn lực sáng tạo

Đánh giá cao sự chuẩn bị công phu của cơ quan chủ trì soạn thảo, ĐBQH Lương Đình Hưng (Nghệ An) cho rằng, dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa đã bám sát, thể chế hóa kịp thời các chủ trương của Đảng về phát triển văn hóa Việt Nam nói chung, công nghiệp văn hóa nói riêng. Đặc biệt, dự thảo xác lập khuôn khổ pháp lý cho phát triển công nghiệp văn hóa với tư cách là ngành kinh tế sáng tạo, đặc thù, có vai trò chiến lược trong cơ cấu kinh tế, góp phần thúc đẩy tăng trưởng, đổi mới sáng tạo và nâng cao sức mạnh mềm quốc gia.

ĐBQH Lương Đình Hưng (Nghệ An) phát biểu.

Theo đại biểu, dự thảo cũng chú trọng giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa khuyến khích sáng tạo, thu hút đầu tư với bảo vệ, gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, đạo đức xã hội, bảo đảm an ninh chính trị, tư tưởng và chủ quyền văn hóa quốc gia.

Đại biểu Lương Đình Hưng đặc biệt ghi nhận việc cơ quan chủ trì soạn thảo đưa nội dung sửa đổi, bổ sung một số luật liên quan vào Điều 37 của dự thảo, gồm Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp, Luật Thuế thu nhập cá nhân, Luật Thuế giá trị gia tăng và Luật Đầu tư; đồng thời chuẩn bị các dự thảo nghị định, thông tư quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành... Theo đại biểu, sự chuẩn bị đồng bộ này sẽ tạo thuận lợi để Luật sớm được triển khai, phát huy hiệu quả sau khi được Quốc hội thông qua.

ĐBQH Lê Trung Quân (Đồng Tháp) phát biểu.

Góp ý về phạm vi điều chỉnh và các khái niệm trong dự thảo, ĐBQH Lê Trung Quân (Đồng Tháp) đề nghị nghiên cứu cách tiếp cận tổng thể hơn, bởi nhân lực, hạ tầng, thị trường và tài chính là những yếu tố có mối liên hệ, giao thoa trong phát triển hệ sinh thái công nghiệp văn hóa.

Theo đại biểu, cần rà soát các quy định theo ba định hướng: nâng cao sức cạnh tranh, sức sáng tạo của các ngành công nghiệp văn hóa; phát triển thị trường, phát huy giá trị tài sản và giá trị gia tăng của sản phẩm gắn với quyền sở hữu trí tuệ; mở rộng cơ hội tham gia sáng tạo và thụ hưởng văn hóa của cá nhân, cộng đồng.

Liên quan đến Điều 2 về giải thích từ ngữ, ĐBQH Lê Trung Quân đề nghị làm rõ khái niệm “công nghiệp văn hóa”. Việc sử dụng từ “kết hợp” khi xác định đây là ngành kinh tế tạo ra sản phẩm có yếu tố văn hóa, sáng tạo, công nghệ và quyền sở hữu trí tuệ có thể dẫn đến cách hiểu sản phẩm phải hội đủ các yếu tố này mới được công nhận là sản phẩm công nghiệp văn hóa. Trong khi đó, các loại hình sản phẩm rất đa dạng và không ngừng phát triển, đòi hỏi cách diễn đạt bao quát hơn để tránh thu hẹp phạm vi sản phẩm được điều chỉnh.

ĐBQH Phan Anh Sơn (Nghệ An) phát biểu

Cùng quan tâm đến Điều 2, ĐBQH Phan Anh Sơn (Nghệ An) đề nghị làm rõ nội hàm “hoạt động công nghiệp văn hóa” và “nhân lực công nghiệp văn hóa”, tránh cách giải thích mang tính dẫn chiếu khiến phạm vi hoạt động có thể được hiểu quá rộng, chưa phù hợp với bản chất của lĩnh vực này.

Đại biểu dẫn chứng, nếu kết hợp các khái niệm trong dự thảo, hoạt động cung cấp vốn, dịch vụ tài chính cũng có thể được hiểu là hoạt động công nghiệp văn hóa, kéo theo việc cán bộ tín dụng, người làm dịch vụ tài chính được xác định là nhân lực công nghiệp văn hóa. Từ đó, đại biểu kiến nghị giải thích độc lập hai thuật ngữ “hoạt động công nghiệp văn hóa” và “hoạt động hỗ trợ công nghiệp văn hóa”, không gắn với khái niệm chuỗi giá trị công nghiệp văn hóa.

Đối với các khái niệm “nhân lực công nghiệp văn hóa”, “nhân lực công nghiệp văn hóa chất lượng cao” và “nhân tài công nghiệp văn hóa”, đại biểu Lê Trung Quân cho rằng, cách giải thích hiện còn thiên về định tính, thiếu tiêu chí cụ thể để phân biệt các nhóm đối tượng. Đại biểu đề nghị bổ sung tiêu chí có thể xác định, đối chiếu được, làm cơ sở thực hiện các chính sách ưu đãi, trong đó có chính sách về thuế thu nhập cá nhân, bảo đảm tính minh bạch và khả thi.

ĐBQH Nguyễn Thị Uyên Trang (Đồng Tháp) phát biểu.

Quan tâm đến các nguồn lực đặc thù, ĐBQH Nguyễn Thị Uyên Trang (Đồng Tháp) cho rằng, ngoài tài chính và nhân lực, những yếu tố như di sản, tri thức, năng lực sáng tạo, quyền sở hữu trí tuệ và mạng lưới cộng đồng có vai trò quan trọng trong hình thành sản phẩm công nghiệp văn hóa mang bản sắc riêng.

Góp ý Điều 4, đại biểu đề nghị bổ sung quy định về nhận diện, bảo tồn, phát triển và tạo điều kiện tiếp cận, khai thác hợp pháp các nguồn lực đặc thù, đồng thời bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của chủ thể nắm giữ nguồn lực.

Liên quan đến khoản 3 Điều 22, đại biểu kiến nghị bổ sung trách nhiệm của cơ quan, tổ chức quản lý dữ liệu trong việc cung cấp thông tin hiện có về nguồn gốc, tình trạng quyền, phạm vi, điều kiện sử dụng và đầu mối liên hệ đối với dữ liệu được chia sẻ; trường hợp chưa xác định được thông tin về quyền sử dụng thì cần ghi rõ.

Đại biểu nhấn mạnh, việc được tiếp cận, tải dữ liệu không đồng nghĩa với quyền sử dụng dữ liệu đó vào mục đích kinh doanh. Quy định rõ thông tin về quyền sử dụng sẽ giúp các chủ thể xác định điều kiện khai thác hợp pháp trước khi đầu tư phát triển sản phẩm, không thay thế việc xin phép trong trường hợp pháp luật yêu cầu và không đặt thêm thủ tục đối với trường hợp được phép sử dụng.

Tháo gỡ vướng mắc, thúc đẩy phát triển nhân lực và thị trường

Quan tâm đến chính sách đào tạo nguồn nhân lực tại Điều 14, ĐBQH Trịnh Thị Mùi (Đồng Tháp) đề nghị chú trọng đội ngũ nghệ nhân, nghệ sĩ có tay nghề cao, nhất là ở vùng sâu, vùng xa. Theo đại biểu, nhiều người có kinh nghiệm thực hành, khả năng truyền dạy tốt nhưng chưa có danh hiệu Nghệ sĩ nhân dân, Nghệ sĩ ưu tú hoặc không đáp ứng yêu cầu về bằng cấp.

ĐBQH Trịnh Thị Mùi (Đồng Tháp) phát biểu

Từ thực tế đó, đại biểu kiến nghị có chính sách ưu tiên, thu hút nghệ nhân, nghệ sĩ giỏi nghề tham gia đào tạo; đồng thời tháo gỡ những vướng mắc về yêu cầu trình độ sư phạm, bằng cấp khi mời nghệ nhân giảng dạy. Việc đào tạo trong lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật cần coi trọng năng lực thực hành và khả năng truyền nghề, phù hợp với đặc thù của từng loại hình.

Đối với không gian sáng tạo, ĐBQH Nguyễn Thị Uyên Trang đề nghị bổ sung tại điểm c khoản 2 Điều 17 các quy định về căn cứ pháp lý sử dụng đất, công năng, khai thác tài sản, phạm vi và thời hạn sử dụng, trách nhiệm quản lý đối với các tổ hợp hình thành từ công trình hiện hữu; đồng thời xác định phương án xử lý khoản đầu tư cải tạo khi kết thúc sử dụng. Qua đó, tạo cơ sở để tổ chức, cá nhân chủ động tính toán phương án đầu tư, hoạt động ổn định, lâu dài.

Đại biểu lưu ý, việc công nhận tổ hợp sáng tạo không thay thế các thủ tục theo pháp luật chuyên ngành. Trường hợp cần cơ chế khác với quy định về đất đai, tài sản công, quy hoạch, xây dựng thì phải xác định rõ nội dung cần sửa đổi. Cùng với đó, đại biểu đề nghị bổ sung tại khoản 9 Điều 32 chính sách hỗ trợ chi phí sử dụng không gian sáng tạo, sản xuất, trình diễn, truyền nghề và hạ tầng dùng chung, gắn với hoạt động thực tế và kết quả có thể kiểm chứng.

ĐBQH Nguyễn Thanh Cầm (Đồng Tháp) phát biểu.

Từ góc độ phát triển doanh nghiệp và thị trường, ĐBQH Nguyễn Thanh Cầm (Đồng Tháp) đề nghị có chính sách hỗ trợ doanh nghiệp đưa sản phẩm công nghiệp văn hóa ra thị trường quốc tế. Theo đại biểu, xuất khẩu sản phẩm văn hóa không chỉ tạo giá trị kinh tế mà còn góp phần quảng bá hình ảnh đất nước, con người và văn hóa Việt Nam. Đại biểu nhấn mạnh sự cần thiết của chính sách hỗ trợ doanh nghiệp gắn với kết quả đưa sản phẩm văn hóa ra thị trường nước ngoài.

Đại biểu cũng kiến nghị quan tâm chính sách đất đai, phát triển hạ tầng và hệ sinh thái đồng bộ phục vụ công nghiệp văn hóa. Đối với các chương trình biểu diễn nghệ thuật quy mô lớn, yêu cầu đặt ra không chỉ là địa điểm tổ chức mà còn bao gồm hệ thống lưu trú, dịch vụ hỗ trợ, bảo đảm an ninh, an toàn và phòng, chống cháy nổ.

Từ phản ánh của doanh nghiệp, đại biểu đề nghị xây dựng cơ chế một cửa để giải quyết đồng bộ các thủ tục, vấn đề pháp lý liên quan đến hoạt động công nghiệp văn hóa, nhất là tổ chức biểu diễn, khắc phục tình trạng doanh nghiệp phải làm việc với nhiều cơ quan quản lý, kéo dài thời gian chuẩn bị và triển khai.

Nhấn mạnh vai trò quyết định của nội dung sáng tạo, đại biểu đề nghị bảo đảm sự đồng bộ giữa Luật Phát triển công nghiệp văn hóa và pháp luật về sở hữu trí tuệ, thực thi nghiêm các quy định bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, ngăn chặn tình trạng sao chép, sử dụng trái phép sản phẩm văn hóa.

Đồng thời, cần xác định rõ đối tượng trực tiếp tham gia hoạt động công nghiệp văn hóa, nhất là nhân lực chất lượng cao, để có chính sách đầu tư, phát triển đúng trọng tâm; thúc đẩy hình thành những doanh nghiệp lớn có khả năng dẫn dắt ngành và quan tâm hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Góp ý khoản 2 Điều 8 dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa, ĐBQH Nguyễn Thị Uyên Trang (Đồng Tháp) cho rằng, Luật Di sản văn hóa đã cho phép khai thác di sản phục vụ công nghiệp văn hóa; Luật Du lịch có quy định về chia sẻ lợi ích trong du lịch cộng đồng. Tuy nhiên, cần cụ thể hóa cơ chế thực hiện khi hỗ trợ phát triển sản phẩm công nghiệp văn hóa, bảo đảm gắn phát triển kinh tế với bảo tồn và phát huy giá trị di sản.