Tạo đột phá trong thiết kế mẫu ở làng nghề Bát Tràng

Cuộc thi Thiết kế sáng tạo sản phẩm quà tặng và quà lưu niệm Bát Tràng năm 2026 được kỳ vọng tạo thêm động lực để làng nghề phát huy sức sáng tạo, đổi mới mẫu mã, kiểu dáng sản phẩm.

Không chỉ tìm kiếm những thiết kế mới, cuộc thi hướng tới kết nối nghệ nhân, nhà thiết kế, doanh nghiệp và các cơ sở đào tạo, đưa ý tưởng từ bản vẽ vào sản xuất, gắn sáng tạo với nhu cầu thị trường, qua đó nâng cao giá trị văn hóa, kinh tế và sức cạnh tranh của sản phẩm gốm Bát Tràng.

Nghệ nhân Hà Mạnh Tiến (thứ 2 từ phải sang) giới thiệu bộ sản phẩm 12 con giáp. Ảnh: Nguyễn Mai

Khơi nguồn sáng tạo từ giá trị truyền thống

Ngay từ sáng sớm, không khí sản xuất, kinh doanh ở Bát Tràng đã nhộn nhịp. Trên những tuyến đường chính của làng, các cửa hàng san sát, trưng bày đủ loại sản phẩm gốm sứ. Bên cạnh những mẫu truyền thống, các nghệ nhân, thợ giỏi đang từng bước tìm tòi, thử nghiệm những sản phẩm mới, phù hợp hơn với nhu cầu của du khách và thị trường quà tặng.

Tại đường Chợ gốm Bát Tràng, nghệ nhân Hà Mạnh Tiến giới thiệu bộ sản phẩm 12 con giáp phục vụ khách du lịch. Mỗi sản phẩm có giá khoảng 1 triệu đồng và có thể tiếp tục thu nhỏ để phù hợp với nhu cầu quà tặng. Sản phẩm được tạo hình bằng khuôn thủ công, sử dụng đất hồ cao lanh; độ dày, mỏng có thể điều chỉnh trong quá trình đổ rót.

Tại số 18 ngõ Đoàn Kết, nghệ nhân Nguyễn Trọng Nghĩa sở hữu nhiều bộ sản phẩm đặc sắc từng tham gia các sự kiện lớn của Thủ đô. Nhiều sản phẩm được thực hiện cầu kỳ, tỉ mỉ với các họa tiết đắp nổi, thể hiện kỹ thuật và sự công phu của người thợ. Đáng chú ý đó là các bình, lọ được trang trí các họa tiết đặc trưng của Thăng Long - Hà Nội góp phần tôn vinh, quảng bá văn hóa Thủ đô…

Tại nhà nghệ nhân Hà Văn Long ở cụm công nghiệp làng nghề, những chiếc thống gốm đường kính khoảng 1m gây ấn tượng bởi kích thước và kỹ thuật chế tác. Theo ông Long, có sản phẩm phải mất vài tháng mới hoàn thành, nhưng vẫn tiềm ẩn rủi ro. Chỉ cần xử lý đất, đưa đất vào khuôn hoặc rót hồ không đạt yêu cầu, sản phẩm có thể bị biến dạng, thậm chí méo hỏng.

Đáng chú ý, chiếc thống được ông phục dựng từ hình ảnh văn hóa xưa. Theo tư liệu, thống nhỏ từng được dùng trong chiếu chỉ vua ban; nay được mô phỏng lại nhằm phục vụ trưng bày để người xem có thể hiểu một phần đời sống của thế hệ trước... Đây cũng là cách người thợ Bát Tràng đưa những giá trị văn hóa truyền thống vào sáng tạo sản phẩm.

Các sản phẩm gốm sứ đặc sắc được trưng bày tại gia đình nghệ nhân Nguyễn Trọng Nghĩa. Ảnh: Nguyễn Mai

Ông Phạm Văn Mai, Ban đại diện làng Bát Tràng, cho rằng, một sản phẩm quà tặng không đơn thuần là vật phẩm trao tặng mà còn là sự kết tinh của văn hóa. Với Bát Tràng, mỗi sản phẩm chứa đựng câu chuyện về lịch sử, con người và truyền thống làng nghề. Vì vậy, đổi mới mẫu mã phải đáp ứng thị hiếu hiện đại nhưng vẫn giữ được “hồn” của gốm Bát Tràng.

Từ cuộc thi đến những sản phẩm mới cho thị trường

Bát Tràng hiện có các câu lạc bộ nghệ nhân, câu lạc bộ làng nghề, câu lạc bộ gốm sứ. Đây là lực lượng nòng cốt để lan tỏa tư duy sáng tạo trong cộng đồng làm nghề. Tuy nhiên, để ý tưởng trở thành sản phẩm, người làm nghề còn nhiều khó khăn. Theo ông Đặng Đình Túc, làng gốm sứ Giang Cao: Người làm nghề cần được tập huấn chuyên sâu, tiếp xúc với chuyên gia, nhà thiết kế để hiểu hơn về thị trường và xu hướng tiêu dùng. Bên cạnh đó, người dân cũng rất cần mặt bằng, việc thiếu mặt bằng đang gây khó khăn cho việc mở rộng sản xuất, nghiên cứu và sáng tạo mẫu mới.

Khách tham quan, mua sắm gốm sứ tại làng nghề Bát Tràng. Ảnh: Nguyễn Mai

Theo Chủ tịch Hội Thủ công mỹ nghệ và làng nghề Hà Nội Hà Thị Vinh, Hà Nội có hệ thống làng nghề và nghề thủ công truyền thống phong phú, không chỉ lưu giữ những giá trị văn hóa đặc sắc của Thăng Long - Hà Nội mà còn là nguồn lực quan trọng để phát triển công nghiệp văn hóa, du lịch và kinh tế sáng tạo.

Trong bối cảnh hội nhập, đổi mới sáng tạo vì thế trở thành yêu cầu tất yếu. Đổi mới không chỉ là làm mới mẫu mã mà phải là quá trình kế thừa giá trị truyền thống, kết hợp tư duy thiết kế hiện đại với định hướng thị trường, từ đó nâng cao giá trị văn hóa, kinh tế và sức cạnh tranh của sản phẩm.

Với Bát Tràng, yêu cầu này càng rõ nét khi sản phẩm gốm ngày càng có nhiều cơ hội hiện diện trong hoạt động du lịch, đối ngoại và thị trường quà tặng, quà lưu niệm. Bên cạnh kỹ thuật chế tác vốn là thế mạnh, làng nghề cần những mẫu sản phẩm có tính nhận diện cao, phù hợp từng nhóm khách hàng và có khả năng thương mại hóa.

Theo đó, Hiệp hội Thủ công mỹ nghệ và Làng nghề Hà Nội phối hợp tổ chức Cuộc thi Thiết kế sáng tạo sản phẩm quà tặng và quà lưu niệm Bát Tràng năm 2026, coi đây là mô hình kết nối giữa nghệ nhân, nhà thiết kế, doanh nghiệp, cơ sở đào tạo và cơ quan quản lý.

Điểm mới của cuộc thi là định hướng sáng tạo ngay từ nhu cầu thị trường với 3 nhóm sản phẩm: Quà tặng đối ngoại; quà lưu niệm phục vụ du lịch; quà tặng dành cho doanh nghiệp, tổ chức. Việc xác định rõ từng nhóm sản phẩm giúp người thiết kế tiếp cận cụ thể hơn với đối tượng khách hàng, nhu cầu sử dụng và phân khúc thị trường, qua đó nâng khả năng ứng dụng và giá trị thương mại.

Cuộc thi được triển khai thành 2 đợt, từ tháng 7 đến tháng 11-2026, kết hợp các hoạt động hội thảo, tọa đàm, tư vấn thiết kế, triển lãm, giao lưu quốc tế và xúc tiến thương mại. Như vậy, ý tưởng không chỉ dừng lại ở bản thiết kế mà có cơ hội tiếp tục được hoàn thiện, quảng bá và kết nối với thị trường.

Giá trị lớn nhất của cuộc thi, theo định hướng của Ban tổ chức, không nằm ở số lượng giải thưởng mà ở việc tạo dựng môi trường hợp tác lâu dài giữa nghệ nhân, nhà thiết kế, doanh nghiệp và các cơ sở đào tạo, qua đó hình thành những sản phẩm có giá trị văn hóa, giá trị kinh tế và khả năng cạnh tranh cao.

Cuộc thi thiết kế sáng tạo được các nghệ nhân, thợ giỏi, hộ sản xuất ở Bát Tràng kỳ vọng có thể trở thành một cú hích để làng nghề tìm kiếm những hướng đi mới, đưa tinh hoa truyền thống vào những sản phẩm phù hợp hơn với đời sống đương đại. Khi mỗi sản phẩm mới vừa mang dáng dấp của cuộc sống hiện đại, vừa kể được câu chuyện về đất, người và lịch sử Bát Tràng, những món quà gốm sẽ không chỉ có giá trị sử dụng hay trang trí, mà còn có thể trở thành những “đại sứ” văn hóa của làng nghề và của Hà Nội.