Tạo giá trị cao hơn của không gian đô thị hiện có

Tuy nhiên, khi Hà Nội đã trở thành một đô thị lớn và quỹ đất là nguồn lực hữu hạn, phát triển không thể chỉ dựa vào mở rộng không gian, mà cần phải tính toán không gian đô thị hiện có đang tạo ra bao nhiêu giá trị và còn có thể khai thác hiệu quả hơn như thế nào. Bên cạnh việc có thêm không gian để phát triển, cần tạo thêm giá trị trên không gian đã có. Giá trị có thể được gia tăng bằng cách tổ chức lại không gian, nâng hiệu quả sử dụng đất và thu hút những hoạt động kinh tế có năng suất, giá trị gia tăng cao. Cùng một diện tích đất, nếu chỉ sử dụng cho một chức năng đơn lẻ, giá trị tạo ra có thể hạn chế. Nhưng nếu được tổ chức hợp lý, không gian ấy có thể đồng thời phục vụ nhiều lĩnh vực và hoạt động kinh tế khác nhau. Khi đó, giá trị của đô thị không chỉ nằm ở giá đất, mà còn ở việc làm, doanh thu, nguồn thu ngân sách và các giá trị kinh tế được tạo ra trên không gian đó.

Điều này càng đúng khi Hà Nội đang đối mặt với các vấn đề như: Mật độ dân cư cao, áp lực hạ tầng giao thông lớn và tình trạng một số khu vực, công trình công cộng hoặc nhà xưởng cũ chưa được khai thác hết công năng. Tái cấu trúc nội đô, gắn không gian với giao thông công cộng là chìa khóa để giải quyết đồng thời 2 bài toán khó của đô thị: Ùn tắc giao thông và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực công.

Từ cách tiếp cận này, Hà Nội cần rà soát hiệu quả sử dụng không gian đô thị hiện hữu. Những khu vực sử dụng đất đai kém hiệu quả, công trình xuống cấp, không gian bỏ trống hoặc chức năng không còn phù hợp cần được xác định để tái thiết, tái cấu trúc. Mục tiêu không phải xây dựng thêm thật nhiều công trình, mà là làm cho không gian đã có hoạt động hiệu quả hơn.

Ở lĩnh vực quy hoạch, việc quản lý hiệu quả sử dụng không gian phải được đặt lên hàng đầu. Khi xem xét một dự án, không chỉ tính đến quy mô đất và vốn đầu tư, mà cần đánh giá khả năng tạo việc làm, giá trị gia tăng, nguồn thu ngân sách, chất lượng dịch vụ và sức lan tỏa đối với khu vực xung quanh.

Một dự án sử dụng ít đất nhưng tạo ra giá trị kinh tế cao có thể hiệu quả hơn một dự án chiếm diện tích lớn nhưng đóng góp hạn chế. Hà Nội đồng thời cần khai thác tốt hơn những khu vực đã có hạ tầng, nhất là các trung tâm đô thị, các trục giao thông quan trọng và những khu vực có khả năng kết nối thuận lợi. Việc phát triển các trung tâm thương mại, dịch vụ, văn phòng, văn hóa, du lịch và các hoạt động kinh tế có giá trị cao tại đây sẽ giúp gia tăng hiệu quả sử dụng không gian, mà không nhất thiết phải mở thêm những vùng đô thị mới. Một yêu cầu đi cùng là gắn tổ chức không gian với giao thông công cộng và hạ tầng đô thị. Khi khả năng tiếp cận được cải thiện và chức năng đô thị được tổ chức hợp lý, cùng một hệ thống hạ tầng có thể phục vụ nhiều hoạt động hơn, qua đó tạo ra giá trị lớn hơn.

Về chính sách, Hà Nội cần từng bước bổ sung các tiêu chí đánh giá hiệu quả phát triển đô thị dựa trên giá trị tạo ra. Hiệu quả sử dụng đất, năng suất kinh tế, việc làm, chất lượng dịch vụ và đóng góp ngân sách cần được coi trọng trong quy hoạch, lựa chọn dự án và tổ chức không gian. Đất đai vẫn là nguồn lực quan trọng nhưng không nên chỉ nhìn đất đai như một tài sản để khai thác. Giá trị lớn hơn nằm ở những hoạt động kinh tế - xã hội được tạo ra trên đó.

Với một thành phố lớn, phát triển bền vững không thể chỉ được đo bằng việc có thêm bao nhiêu khu đô thị. Vấn đề quan trọng hơn là mỗi khu đất, mỗi công trình, mỗi tuyến phố và hệ thống hạ tầng tạo ra được bao nhiêu giá trị. Làm cho không gian hiện có hiệu quả hơn chính là cách Hà Nội mở rộng dư địa tăng trưởng mà không phải phụ thuộc vào việc mở rộng không gian mãi mãi.