Tạo giá trị từ dòng rác hữu cơ

Từ phân loại rác từ nguồn...

Mỗi tuần, lực lượng thu gom rác thải xã Thường Xuân sử dụng 2 xe chuyên dụng, thực hiện thu gom định kỳ 2 lần vào các ngày thứ Hai và thứ Năm. Lịch thu gom được thông báo trước đến từng hộ dân, tạo sự chủ động và thuận tiện trong việc xử lý rác thải sinh hoạt. Đặc biệt, vào các dịp cao điểm như giáp Tết Nguyên đán, hoạt động thu gom được tăng cường nhằm tránh tình trạng tồn đọng rác thải.

Bên cạnh đó, rác thải được phân loại rõ ràng ngay từ nguồn. Rác hữu cơ được thu gom định kỳ 3 ngày/lần, trong khi rác vô cơ được thu gom từ 3 đến 4 ngày/lần. Việc phân loại này không chỉ giúp giảm tải cho hệ thống xử lý mà còn góp phần hạn chế ô nhiễm môi trường.

Mô hình đã nhận được sự đồng thuận cao từ phía người dân. Ông Lê Văn Sỹ, thôn 4, xã Thường Xuân chia sẻ: “Việc phân loại rác, đặc biệt là rác hữu cơ, đã góp phần hạn chế ruồi muỗi, giảm mùi hôi. Các thùng đựng rác có nắp đậy kín giúp đảm bảo vệ sinh, khắc phục tình trạng ô nhiễm như trước đây”.

Rác được phân loại giúp môi trường sống của bà con trong sạch hơn.

Đáng chú ý, đối với các hộ kinh doanh dịch vụ ăn uống, lượng rác phát sinh lớn nên việc phân loại càng phát huy hiệu quả. Nhiều hộ có nhu cầu sử dụng thêm thùng chứa rác và đã được chính quyền địa phương tạo điều kiện đáp ứng kịp thời.

Tại chợ thôn 1, xã Thường Xuân, nơi có khoảng 40 đến 50 tiểu thương buôn bán, lượng rác thải, đặc biệt là rác hữu cơ từ thực phẩm, rau củ, thịt cá phát sinh hàng ngày rất lớn. Nếu không có biện pháp xử lý phù hợp, nguy cơ ô nhiễm môi trường là rất cao.

Ông Trương Sỹ Vũ, quản lý chợ Ngọc Lâm cho biết: “Từ khi áp dụng phân loại rác thải tại nguồn, đặc biệt là bố trí các thùng chứa rác hữu cơ ngay tại khu vực chợ, tình trạng ô nhiễm đã được cải thiện rõ rệt. Rác từ rau củ, thịt gia cầm được thu gom kịp thời, giúp khu vực buôn bán sạch sẽ hơn, không ảnh hưởng đến các hộ dân xung quanh”.

Có thể thấy, mô hình phân loại rác thải tại nguồn ở Thường Xuân không chỉ mang lại hiệu quả thiết thực trong công tác bảo vệ môi trường mà còn góp phần nâng cao nhận thức, thay đổi thói quen sinh hoạt của người dân. Đây là hướng đi cần tiếp tục được duy trì và nhân rộng trong thời gian tới, nhằm xây dựng môi trường sống xanh - sạch - đẹp, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững ở địa phương.

... đến ứng dụng giun ANC

Nếu phân loại tại nguồn là điều kiện cần, thì công nghệ xử lý chính là yếu tố quyết định giá trị của mô hình. Tại Thường Xuân, việc lựa chọn giun ANC để xử lý rác hữu cơ đã tạo ra bước chuyển từ “xử lý chất thải” sang “tái tạo tài nguyên”.

Theo ông Nguyễn Duy Bình, Giám đốc Công ty Cổ phần Vệ sinh Môi trường Lam Sơn, đơn vị hiện thu gom khoảng 20 tấn rác mỗi ngày tại 4 xã: Luận Thành, Thường Xuân, Lương Sơn và Vạn Xuân, trong đó rác hữu cơ chiếm tới 60%. Đây là tỷ lệ điển hình của khu vực nông thôn, nơi phần lớn rác thải sinh hoạt có nguồn gốc từ thực phẩm và phụ phẩm nông nghiệp. Với tổng lượng rác phát sinh khoảng 20 tấn mỗi ngày. Nếu không phân loại, toàn bộ lượng rác này sẽ trở thành một hỗn hợp tạp chất, vừa khó xử lý, vừa làm giảm hiệu quả của các công nghệ như đốt hay chôn lấp. Ngược lại, khi được tách riêng, rác hữu cơ trở thành nguồn nguyên liệu có thể khai thác.

Từ cách tiếp cận đó, mô hình sử dụng giun ANC được triển khai như một giải pháp sinh học phù hợp. Khác với phương pháp xử lý thông thường, giun không chỉ phân hủy chất hữu cơ mà còn chuyển hóa chúng thành sản phẩm có giá trị. Thông qua quá trình tiêu hóa và hoạt động của hệ vi sinh đi kèm, các hợp chất hữu cơ được phân giải, tạo thành phân bón hữu cơ giàu dinh dưỡng.

Với khoảng 12 tấn rác hữu cơ mỗi ngày, Công ty Cổ phần Vệ sinh Môi trường Lam Sơn có thể tạo ra từ 3,5 đến 4 tấn sản phẩm sau một chu kỳ xử lý. Điều đáng chú ý là quá trình này không phát sinh khí thải độc hại, hạn chế mùi và có thể kiểm soát trong điều kiện phù hợp. Thời gian xử lý trung bình khoảng 30 ngày, thậm chí có thể rút ngắn khi tối ưu quy trình.

Mô hình ứng dụng giun ANC xử lý rác thải hữu cơ được Công ty Cổ phần Vệ sinh Môi trường Lam Sơn triển khai hiệu quả trong thời gian qua

Không chỉ xử lý rác sinh hoạt, mô hình còn mở rộng khả năng tiếp nhận phụ phẩm nông nghiệp và chất thải chăn nuôi. Điều này đặc biệt có ý nghĩa trong điều kiện nông thôn, nơi các nguồn thải này chiếm tỷ lệ lớn nhưng chưa được tận dụng hiệu quả. Từ đó, một chu trình tuần hoàn dần được hình thành: rác hữu cơ sau khi xử lý trở thành phân bón, quay trở lại phục vụ sản xuất nông nghiệp. Đây không chỉ là giải pháp môi trường mà còn là hướng phát triển kinh tế, góp phần giảm chi phí đầu vào và nâng cao giá trị sản xuất.

Tuy nhiên, để mô hình phát huy hiệu quả bền vững, vẫn cần tháo gỡ nhiều nút thắt về cơ chế. Hiện nay, hoạt động của doanh nghiệp chủ yếu dựa vào phí thu gom từ người dân, trong khi đầu tư cho hạ tầng xử lý đòi hỏi nguồn lực lớn và thời gian dài. Bên cạnh đó, sự thiếu đồng bộ trong quy hoạch, đặc biệt là xu hướng ưu tiên các dự án xử lý tập trung, cũng tạo ra những rào cản nhất định đối với các mô hình quy mô địa phương.

Bên cạnh nỗ lực từ doanh nghiệp và người dân, rất cần sự vào cuộc đồng bộ của các cấp quản lý trong việc hoàn thiện cơ chế, chính sách, tạo điều kiện để các mô hình thân thiện môi trường được phát triển.

Những kết quả bước đầu tại Thường Xuân cho thấy, nếu rác thải được nhìn nhận đúng giá trị và xử lý theo hướng phù hợp, hoàn toàn có thể trở thành nguồn tài nguyên phục vụ phát triển. Mô hình ứng dụng giun ANC vì vậy không chỉ là một giải pháp kỹ thuật, mà còn là minh chứng cho hướng đi tất yếu trong quản lý môi trường theo tư duy kinh tế tuần hoàn, bền vững và hiệu quả.

Nam Phương (CTV)