Tạo lập khuôn khổ pháp lý đột phá thúc đẩy phát triển Thành phố Hồ Chí Minh, đô thị đặc biệt

Quang cảnh phiên họp (Ảnh: CTTĐT Quốc hội).

Tiếp tục chương trình Phiên họp thứ 4, ngày 28/7, tại Nhà Quốc hội, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật Phát triển đô thị.

Phân quyền triệt để, toàn diện cho đô thị đặc biệt

Trình bày Tờ trình tóm tắt dự án Luật Phát triển đô thị, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nêu rõ, dự án Luật Phát triển đô thị được xây dựng nhằm tạo lập khuôn khổ pháp lý ổn định, đột phá và khả thi thúc đẩy phát triển Thành phố Hồ Chí Minh, đô thị đặc biệt, thành phố khác... Mục tiêu trọng tâm là tháo gỡ điểm nghẽn về thể chế, hạ tầng, nguồn lực và tổ chức thực hiện; tăng cường phân cấp, phân quyền để thúc đẩy phát triển nhanh, bền vững.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày Tờ trình (Ảnh: CTTĐT Quốc hội).

Luật được xây dựng theo tinh thần pháp luật kiến tạo phát triển; phân cấp, phân quyền mạnh mẽ gắn với kiểm soát quyền lực, công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình; chỉ quy định các vấn đề khung, nguyên tắc và chính sách thuộc thẩm quyền của Quốc hội, đồng thời trao không gian chủ động cho địa phương trong tổ chức thực hiện, huy động nguồn lực xã hội và thí điểm cơ chế mới…

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, dự thảo Luật gồm 5 chương, 68 Điều, trong đó tập trung vào hai nhóm nội dung chủ yếu: phân quyền triệt để, toàn diện cho đô thị đặc biệt, nhất là phân quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật, gắn với cơ chế giám sát, kiểm tra, trách nhiệm giải trình;

Đồng thời, thiết lập hệ thống cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển đô thị đặc biệt về tổ chức chính quyền đô thị, chế độ công vụ, ban hành văn bản quy phạm pháp luật, quy hoạch, xây dựng, phát triển đô thị, trật tự an toàn đô thị, kinh tế, văn hóa, xã hội, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, nguồn lực phát triển, liên kết vùng và phát triển kinh tế biển… Bao gồm một số chính sách đáng chú ý như:

Thứ nhất, trao thẩm quyền rộng hơn cho đô thị đặc biệt trong xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật để quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành và xử lý các vấn đề đặc thù phát sinh từ thực tiễn. Việc phân quyền được thiết kế gắn với yêu cầu chặt chẽ về trình tự, thủ tục, kiểm soát quyền lực, giám sát và trách nhiệm giải trình, qua đó bảo đảm tính thống nhất, ổn định của hệ thống pháp luật.

Các đại biểu tham dự phiên họp (Ảnh: CTTĐT Quốc hội).

Thứ hai, tạo cơ sở pháp lý để phát triển các lĩnh vực then chốt phù hợp với điều kiện thực tiễn, yêu cầu phát triển và năng lực thực thi của Thành phố, như: Trung tâm tài chính quốc tế, khu thương mại tự do, logistics tích hợp, kinh tế biển, hạ tầng năng lượng, công nghiệp năng lượng, giáo dục, y tế, du lịch, thu hút nhà đầu tư chiến lược và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Thứ ba, cơ chế giám sát, thanh tra, kiểm tra và trách nhiệm giải trình được thiết kế để bảo đảm chính sách áp dụng đúng thẩm quyền, minh bạch, hiệu quả. Kiểm soát quyền lực được đặt song song với khuyến khích, bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung; đồng thời xử lý nghiêm tham nhũng, trục lợi, lạm dụng chính sách.

Sớm thống nhất về phạm vi và đối tượng điều chỉnh

Trình bày Báo cáo thẩm tra sơ bộ dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu cho biết, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp và các cơ quan tham gia thẩm tra tán thành sự cần thiết ban hành Luật Phát triển đô thị nhằm kịp thời thể chế hóa chủ trương của Đảng và tạo lập khuôn khổ pháp lý ổn định, thống nhất để thúc đẩy phát triển các đô thị lớn, đẩy mạnh phân quyền, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị đô thị.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu trình bày Báo cáo thẩm tra sơ bộ dự án Luật (Ảnh: CTTĐT Quốc hội).

Đề nghị Chính phủ sớm thống nhất về phạm vi và đối tượng điều chỉnh cũng như các nội dung cụ thể của dự thảo Luật; nghiên cứu làm rõ trọng tâm của Luật là cơ chế, chính sách phát triển Thành phố Hồ Chí Minh và các đô thị đặc biệt; phân định rõ phạm vi áp dụng đối với các thành phố khác phù hợp với chủ trương của cấp có thẩm quyền; đảm bảo thống nhất giữa tên gọi, phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng của Luật.

Theo Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, do Luật quy định về cơ chế, chính sách đặc thù nên có một số quy định khác so với các luật hiện hành. Đề nghị Chính phủ nghiên cứu, đề xuất giải pháp tổng thể về nguyên tắc xác định pháp luật được áp dụng khi nhiều luật, nghị quyết cùng có quy định ưu tiên áp dụng hoặc cho phép lựa chọn quy định thuận lợi hơn, đảm bảo tính thống nhất, công khai, minh bạch của hệ thống pháp luật.

Về phân quyền, phân cấp, tính khả thi của dự thảo Luật, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cơ bản tán thành với việc Quốc hội phân quyền trực tiếp cho Thành phố Hồ Chí Minh và các đô thị đặc biệt, giao Chính phủ quyết định phạm vi áp dụng đối với các thành phố còn lại...

Các đại biểu tham dự phiên họp (Ảnh: CTTĐT Quốc hội).

Để đảm bảo tính khả thi, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị bổ sung:

Các nguyên tắc làm căn cứ để Chính phủ quy định việc áp dụng cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển đô thị đặc biệt cho các thành phố chưa được công nhận là đô thị đặc biệt;

Quán triệt nguyên tắc trao quyền đi đôi với kiểm soát quyền lực, mỗi thẩm quyền được giao phải có cơ chế theo dõi, báo cáo, kiểm tra, giám sát và giải trình tương ứng;

Làm rõ vai trò điều phối của Chính phủ trong việc thực hiện giữa các Bộ, ngành, địa phương; xử lý các vấn đề phát sinh trong quá trình xây dựng, ban hành và thực hiện các cơ chế, chính sách đặc thù; đảm bảo hài hòa lợi ích giữa các địa phương cùng được áp dụng cơ chế đặc thù và các địa phương không được hưởng cơ chế;

Bổ sung trách nhiệm định kỳ đánh giá của Chính phủ và Ủy ban nhân dân Thành phố.

Về quy hoạch của Thành phố (các điều 9, 10, 23), Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cơ bản tán thành các cơ chế đặc thù nhằm tăng tính chủ động trong công tác quy hoạch; đề nghị tiếp tục rà soát, phân định rõ các cơ chế thực sự đặc thù với các vướng mắc chung của hệ thống pháp luật về quy hoạch....

Đủ điều kiện trình Quốc hội tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất

Kết luận nội dung thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định cho biết, Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất sự cần thiết ban hành Luật Phát triển đô thị và đánh giá cao Chính phủ, Bộ Tư pháp, Thành phố Hồ Chí Minh, các cơ quan đã phối hợp tích cực chuẩn bị Hồ sơ đầy đủ, quy mô, kỹ lưỡng để trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội theo đúng quy định...

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định kết luận nội dung thảo luận (Ảnh: CTTĐT Quốc hội).

Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản tán thành với các nội dung cơ bản của dự thảo Luật. Để tiếp tục hoàn thiện Hồ sơ dự án Luật để trình Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị Chính phủ và các cơ quan liên quan tiếp thu đầy đủ các ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và các đại biểu dự họp, đồng thời tiếp thu ý kiến của Cơ quan thẩm tra để hoàn chỉnh dự thảo Luật.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất dự án Luật Phát triển đô thị đủ điều kiện trình Quốc hội tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất (tháng 8/2026) để xem xét, thông qua theo trình tự, thủ tục rút gọn. Nếu Luật được thông qua thì đề nghị Quốc hội cho phép có hiệu lực từ ngày 1/10/2026.