Tạo sinh kế bền vững cho thanh niên Jrai từ mô hình hợp tác xã

Sự ra đời của Hợp tác xã (HTX) Nông nghiệp - Dịch vụ Thanh niên Đất Bằng đã mở ra một hướng đi khác, giúp thanh niên Jrai làm nông nghiệp có tổ chức, có liên kết và tạo sinh kế bền vững ngay trên chính mảnh đất quê hương.

Từ giảng đường đại học đến 3 lần “trắng tay”

Quyết định “ở lại với đất” ấy không có được một cách dễ dàng. Nó được hun đúc từ những va vấp, thất bại và cả những lần tưởng chừng phải bỏ cuộc của những người trẻ dám đi con đường khác. Trong số đó, hành trình khởi nghiệp của anh K’Păh Séo - người Jrai ở buôn Ia Prông (xã Phú Túc), là câu chuyện tiêu biểu.

Gạo sạch được anh K’Păh Séo xác định là sản phẩm chủ lực của HTX Nông nghiệp - Dịch vụ Thanh niên Đất Bằng. Ảnh: N.S

Sinh năm 1995, K’Păh Séo là một trong số ít thanh niên của buôn Ia Prong học hết đại học. Năm 2019, sau khi tốt nghiệp Trường Đại học Nông lâm TP. Hồ Chí Minh, anh đứng trước nhiều cơ hội việc làm tại các đô thị lớn. Tuy nhiên, thay vì chọn con đường an toàn, anh quyết định trở về Phú Túc - vùng đất khô cằn, nắng gió quanh năm để khởi nghiệp bằng nông nghiệp.

Anh bắt đầu với cây thuốc lá, loại cây gắn bó lâu đời với sinh kế của người Jrai. Vận dụng kiến thức được đào tạo bài bản, anh mạnh dạn áp dụng tiến bộ kỹ thuật, thử nghiệm trồng cây thuốc lá trong nhà kính, nhằm giảm công lao động, nâng cao năng suất và chủ động hơn trước thời tiết. Thế nhưng, thực tế khắc nghiệt hơn nhiều so với những tính toán ban đầu.

Ba lần liên tiếp, anh đều thất bại. Có vụ cây đang phát triển tốt thì gặp mưa đá, coi như mất trắng. Nặng nề nhất là giai đoạn 2021-2022, bão lũ cuốn trôi gần 5 ha thuốc lá, khiến anh thiệt hại gần 300 triệu đồng - số tiền rất lớn đối với một thanh niên vùng khó.

“Có lúc tưởng chừng phải bỏ cuộc. Nhưng nếu mình bỏ thì bà con vẫn loay hoay với cách làm cũ, cái nghèo sẽ còn đeo bám” - anh Séo chia sẻ. Những lần “trắng tay” ấy cũng giúp anh nhận ra giới hạn của sản xuất đơn lẻ. Làm nông nghiệp manh mún rất khó chống chọi với rủi ro từ thiên tai và biến động thị trường. Muốn đi đường dài, cần có sự liên kết, có tổ chức và đầu ra ổn định.

Từ suy nghĩ đó, anh bắt đầu vận động thanh niên trong xã cùng nhau chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ sản xuất. Tháng 8-2021, HTX Nông nghiệp - Dịch vụ Thanh niên Đất Bằng được thành lập với 17 thành viên ban đầu, tất cả đều là thanh niên Jrai, cùng chung khát vọng thoát nghèo và đổi thay quê hương.

Các thành viên HTX Nông nghiệp - Dịch vụ Thanh niên Đất Bằng trao đổi kinh nghiệm trong sản xuất. Ảnh: N.S

Điểm tựa sinh kế cho thanh niên Jrai

Sau khi thành lập, HTX Nông nghiệp - Dịch vụ Thanh niên Đất Bằng không đi theo lối sản xuất đơn điệu mà lựa chọn hướng phát triển đa dạng, phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng địa phương. Ngoài cây thuốc lá, HTX mở rộng trồng lúa, mía, bắp sinh khối, cỏ nuôi dê; đồng thời cung ứng vật tư nông nghiệp, dịch vụ cơ giới và thu mua nông sản cho bà con.

Điểm khác biệt của HTX Nông nghiệp - Dịch vụ Thanh niên Đất Bằng nằm ở cách làm bài bản. Từ khâu chọn giống, áp dụng quy trình canh tác phù hợp, đầu tư hệ thống tưới tiết kiệm đến ký kết hợp đồng bao tiêu với doanh nghiệp, từng khâu đều được tính toán kỹ lưỡng. Nhờ đó, người dân yên tâm sản xuất, giảm phụ thuộc vào tư thương.

Chị Ale H’Ngát - thành viên HTX, chia sẻ: “Có hợp đồng bao tiêu nên chúng tôi yên tâm sản xuất. Áp dụng tưới nhỏ giọt vừa tiết kiệm nước, vừa giúp cây trồng sinh trưởng ổn định hơn”.

Bên cạnh chuyển đổi cây trồng, HTX còn hướng dẫn các thành viên tận dụng phụ phẩm nông nghiệp để làm phân hữu cơ, cải tạo đất, qua đó giảm chi phí đầu vào.

HTX Nông nghiệp - Dịch vụ Thanh niên Đất Bằng liên kết tiêu thụ nông sản tại địa phương. Ảnh: N.S

Đến nay, HTX đã có hơn 100 ha vùng nguyên liệu trồng lúa, thuốc lá và cây trồng phục vụ chăn nuôi, mang lại doanh thu hơn 2,2 tỷ đồng mỗi năm. Quan trọng hơn, HTX tạo việc làm thường xuyên cho khoảng 200 lao động địa phương, chủ yếu là thanh niên và người dân thuộc diện khó khăn, với thu nhập bình quân khoảng 5 triệu đồng/người/tháng; vào mùa cao điểm, số lao động còn tăng thêm.

Gia đình anh Kpă Méo ở buôn Ia Prông là một trong những hộ hưởng lợi rõ nét từ mô hình HTX. Từ trồng mì thu nhập bấp bênh, anh chuyển sang trồng mía, được hỗ trợ kỹ thuật và tưới nhỏ giọt, năng suất đạt 90-100 tấn/ha, lãi khoảng 50-60 triệu đồng mỗi vụ. “Giờ chỉ cần ở quê làm nông cũng đủ sống, không phải đi làm thuê xa nữa” - anh Méo chia sẻ.

Không dừng lại ở sản xuất nông nghiệp, HTX còn vận động 87 hộ dân tham gia quản lý hơn 1.300 ha rừng, gắn bảo vệ rừng với sinh kế lâu dài. Song song đó, HTX từng bước phát triển du lịch cộng đồng như làm nhà lưu trú, xây dựng điểm tham quan trải nghiệm tại đầu nguồn thác Ama Giai, suối Ia Mlah, đỉnh núi Chư Phí; khôi phục nghề dệt thổ cẩm, làm rượu ghè, quảng bá ẩm thực truyền thống Jrai. Các hoạt động này vừa mở thêm nguồn thu, vừa góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa địa phương.

“HTX sẽ mở rộng sản xuất, xây dựng thương hiệu nông sản, ứng dụng công nghệ số và phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn văn hóa Jrai, qua đó tạo điểm tựa khởi nghiệp cho thanh niên và góp phần xây dựng nông thôn mới” - anh K’păh Séo cho biết.

Theo ông Phạm Đình Tứ - Phó Chủ tịch UBND xã Phú Túc, HTX Nông nghiệp - Dịch vụ Thanh niên Đất Bằng là mô hình kinh tế tập thể tiêu biểu của địa phương. HTX không chỉ tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân mà còn giúp thanh niên thay đổi nếp nghĩ, cách làm, mạnh dạn khởi nghiệp từ nông nghiệp ngay trên chính mảnh đất quê hương.

Những nỗ lực của cá nhân anh K’Păh Séo và tập thể HTX được ghi nhận khi anh được trao Giải thưởng Lương Định Của năm 2023. Mới đây nhất, anh vinh dự tham dự Đại hội Thi đua yêu nước toàn quốc. Đó không chỉ là phần thưởng cho cá nhân, mà còn là minh chứng cho hiệu quả của mô hình HTX trong việc tạo sinh kế bền vững, giữ chân lao động trẻ và góp phần giảm nghèo ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

NGỌC SANG