Tạo sức bật tăng trưởng từ liên kết giữa doanh nghiệp nội và doanh nghiệp ngoại

Quang cảnh Diễn đàn Nhịp cầu phát triển Việt Nam. Ảnh: D.T

Chuyển mạnh tư duy thu hút FDI từ “đại trà” sang “chọn lọc”

Chiều 13/5, tại Hà Nội đã diễn ra Diễn đàn Nhịp cầu phát triển Việt Nam lần thứ 6 với chủ đề “Kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài và kinh tế tư nhân trong nước hợp lực tạo sức bật tăng trưởng bền vững trong giai đoạn mới”. Diễn đàn do Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam và Tạp chí Kinh tế Việt Nam tổ chức dưới sự chỉ đạo chuyên môn của Ban Chính sách, chiến lược Trung ương.

Phát biểu tại Diễn đàn, Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng cho biết thế giới đang bước vào giai đoạn chuyển dịch sâu sắc với nhiều biến động nhanh, phức tạp. Cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn gia tăng; xu hướng tái cấu trúc chuỗi cung ứng, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, phát triển trí tuệ nhân tạo, bán dẫn và dữ liệu đang làm thay đổi căn bản phương thức cạnh tranh và hợp tác kinh tế toàn cầu.

Trong bối cảnh đó, cạnh tranh thu hút đầu tư quốc tế cũng thay đổi mạnh mẽ. Nếu trước đây lợi thế chủ yếu là chi phí lao động thấp và ưu đãi đầu tư thì nay nhà đầu tư quan tâm nhiều hơn tới chất lượng thể chế, tính ổn định chính sách, hạ tầng chiến lược, nguồn nhân lực chất lượng cao, năng lượng xanh, hạ tầng dữ liệu và năng lực đổi mới sáng tạo.

“Đây vừa là thách thức, vừa là cơ hội để Việt Nam tái định vị vai trò trong chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu; chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng dựa nhiều hơn vào khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và phát triển kinh tế tư nhân” - Phó Thủ tướng nói.

Cũng theo Lãnh đạo Chính phủ, năm 2025 và những tháng đầu năm 2026, dù tình hình quốc tế còn nhiều bất ổn, kinh tế - xã hội Việt Nam vẫn đạt nhiều kết quả tích cực. Tăng trưởng GDP năm 2025 đạt 8,02%, quy mô nền kinh tế đạt khoảng 514 tỷ USD. Quý I/2026 tiếp tục duy trì đà tăng trưởng, với mức tăng trưởng đạt 7,83%. Đáng chú ý, khu vực FDI tiếp tục là điểm sáng của nền kinh tế. Lũy kế đến nay, Việt Nam có hơn 46.500 dự án FDI còn hiệu lực với tổng vốn đăng ký hơn 543 tỷ USD; vốn thực hiện lũy kế đạt khoảng 357,6 tỷ USD. Khu vực FDI hiện đóng góp trên 20% GDP, khoảng 70% kim ngạch xuất khẩu và tạo việc làm cho hàng triệu lao động.

“Trong bối cảnh dòng vốn FDI toàn cầu suy giảm ở nhiều khu vực, Việt Nam vẫn nằm trong nhóm quốc gia thu hút FDI hàng đầu ASEAN. Những năm gần đây, nhiều tập đoàn lớn trong lĩnh vực điện tử, bán dẫn, công nghệ cao, năng lượng, logistics, tài chính và đổi mới sáng tạo tiếp tục mở rộng đầu tư tại Việt Nam, góp phần hình thành các hệ sinh thái sản xuất và chuỗi cung ứng mới” - Phó Thủ tướng thông tin.

Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng phát biểu tại Diễn đàn. Ảnh: D.T

Từ góc nhìn chuyên gia, TS. Lê Duy Bình - Giám đốc Economica Việt Nam cho biết, giai đoạn 2021-2025, tổng vốn đầu tư toàn xã hội của Việt Nam đạt khoảng 17 triệu tỷ đồng, tương đương 680 tỷ USD. Trong đó, khu vực kinh tế tư nhân, bao gồm doanh nghiệp FDI, chiếm tới 73% tổng nguồn vốn đầu tư và ngày càng đóng vai trò quan trọng hơn trong nền kinh tế.

“Việt Nam đang duy trì sức hút mạnh mẽ với nhà đầu tư quốc tế. Năm 2025, trong khi tổng dòng vốn FDI toàn cầu đạt khoảng 1.600 tỷ USD thì Việt Nam thu hút khoảng 38 tỷ USD, chiếm khoảng 2,7% thị phần thế giới và nằm trong nhóm 15 nền kinh tế đang phát triển thu hút FDI lớn nhất” - ông Bình nói.

Thúc đẩy nâng chất lượng liên kết doanh nghiệp

Bên cạnh những kết quả tích cực trong thu hút FDI, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng cũng thẳng thắn chỉ rõ chất lượng và hiệu quả liên kết giữa khu vực FDI với khu vực kinh tế trong nước chưa đạt kỳ vọng. Nhiều doanh nghiệp Việt Nam vẫn tham gia ở phân khúc giá trị gia tăng thấp; tỷ lệ nội địa hóa trong một số ngành công nghiệp còn hạn chế; mức độ lan tỏa về công nghệ, quản trị và năng suất chưa mạnh. Năng lực hấp thụ của doanh nghiệp trong nước cũng chưa theo kịp yêu cầu của các chuỗi cung ứng toàn cầu.

Theo Phó Thủ tướng, quan điểm xuyên suốt của Việt Nam là coi khu vực FDI là bộ phận quan trọng của nền kinh tế quốc gia, được khuyến khích phát triển lâu dài, bình đẳng và cạnh tranh lành mạnh với các khu vực kinh tế khác. Tuy nhiên, trong giai đoạn phát triển mới, Việt Nam sẽ chuyển mạnh tư duy từ “thu hút FDI đại trà” sang “hợp tác đầu tư có chọn lọc, chất lượng, hiệu quả và bền vững”.

“Chúng tôi không chỉ quan tâm nhà đầu tư mang bao nhiêu vốn vào Việt Nam, mà quan trọng hơn là mang công nghệ gì, tạo ra giá trị gia tăng gì, đào tạo được nguồn nhân lực ra sao, kết nối được bao nhiêu doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi cung ứng. FDI thế hệ mới” không chỉ đến Việt Nam để sản xuất hay khai thác thị trường mà cần cùng Việt Nam tạo ra giá trị mới, năng lực mới và vị thế mới trong chuỗi giá trị toàn cầu” - Phó Thủ tướng nhấn mạnh.

Đồng quan điểm, TS. Lê Duy Bình cho rằng liên kết giữa khu vực FDI và doanh nghiệp nội địa hiện vẫn còn lỏng lẻo. Dù cả nước có hơn 1 triệu doanh nghiệp nhưng chỉ khoảng 5.000 doanh nghiệp kết nối trực tiếp với chuỗi cung ứng toàn cầu hoặc các tập đoàn đa quốc gia; trong đó chỉ khoảng 300 doanh nghiệp là nhà cung cấp cấp 1 hoặc cấp 2 và khoảng 100 doanh nghiệp là nhà cung cấp cấp 1 trực tiếp.

Nguyên nhân chủ yếu đến từ hạn chế nội tại của doanh nghiệp Việt Nam khi năng suất còn thấp, công nghệ lạc hậu và năng lực quản trị chưa đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế. Theo ông Bình, doanh nghiệp Việt Nam không thể chỉ trông chờ vào hỗ trợ của Nhà nước hay thiện chí của doanh nghiệp FDI mà cần chủ động nâng cao năng lực công nghệ và quản trị để tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Về phía Chính phủ, để thúc đẩy mô hình hợp tác mới giữa khu vực FDI và doanh nghiệp trong nước, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng cho biết Chính phủ sẽ tập trung vào một số định hướng lớn.

Trước hết là tiếp tục hoàn thiện thể chế, cải thiện mạnh mẽ môi trường đầu tư kinh doanh, chuyển từ tư duy quản lý sang tư duy phục vụ phát triển; đẩy mạnh cắt giảm thủ tục hành chính, phân cấp, phân quyền gắn với tăng cường giám sát và thúc đẩy số hóa toàn diện.

Cùng với đó là đổi mới định hướng thu hút đầu tư nước ngoài theo hướng có chọn lọc, lấy chất lượng, công nghệ, đổi mới sáng tạo, giá trị gia tăng, hiệu quả sử dụng đất, bảo vệ môi trường và liên kết với doanh nghiệp trong nước làm tiêu chí chủ yếu.

Chính phủ cũng xác định phát triển doanh nghiệp trong nước và công nghiệp hỗ trợ là nhiệm vụ chiến lược lâu dài nhằm giúp doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Nhà nước sẽ tiếp tục hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực quản trị, tiêu chuẩn chất lượng, đổi mới công nghệ, chuyển đổi số, tiếp cận tín dụng và kết nối với các tập đoàn đa quốc gia. Mục tiêu không chỉ là tăng số lượng doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng, mà quan trọng hơn là từng bước hình thành đội ngũ doanh nghiệp Việt Nam có khả năng trở thành nhà cung ứng cấp 1, cấp 2 trong các chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu.

Ngoài ra, Việt Nam sẽ tập trung phát triển hạ tầng chiến lược, nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ thu hút FDI thế hệ mới; đồng thời nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước đối với khu vực FDI, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, nhà đầu tư và người dân.

“Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với mục tiêu trở thành quốc gia phát triển có thu nhập cao vào năm 2045. Để đạt mục tiêu đó, Việt Nam cần mô hình tăng trưởng dựa trên đổi mới sáng tạo, công nghệ, nguồn nhân lực chất lượng cao và sự cộng hưởng hiệu quả giữa các khu vực kinh tế. Chúng tôi mong muốn cộng đồng doanh nghiệp và nhà đầu tư nước ngoài tiếp tục đồng hành lâu dài cùng Việt Nam; không chỉ coi Việt Nam là điểm đến đầu tư, mà là đối tác phát triển chiến lược trong chuỗi giá trị toàn cầu” - Phó Thủ tướng nhấn mạnh./.