Tập đoàn Cao su Việt Nam tiềm ẩn nguy cơ 'mất vốn' nhà nước

Hiệu quả đầu tư chưa tương xứng và nguy cơ mất vốn

Theo kết luận của Thanh tra Chính phủ, hiệu quả đầu tư tài chính của Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam – VRG (HOSE: GVR) và các đơn vị trực thuộc chưa tương xứng với quy mô vốn.

Trong đó, VRG cùng 5 đơn vị thành viên (ba công ty TNHH MTV: Đồng Nai, Dầu Tiếng, Bình Long và hai công ty cổ phần: Đồng Phú, Phước Hòa) góp vốn, đầu tư vào công ty con chưa thực hiện đúng quy định.

Trong giai đoạn 2018–2024, VRG và ba công ty gồm Dầu Tiếng, Đồng Nai, Đồng Phú không xây dựng kế hoạch giám sát tài chính đối với các công ty con có vốn đầu tư của tập đoàn. Hệ quả là một số doanh nghiệp có dấu hiệu mất an toàn tài chính không được phát hiện, cảnh báo và xử lý kịp thời. Tình trạng tương tự cũng được ghi nhận tại các công ty Đồng Nai, Dầu Tiếng, Phước Hòa và Đồng Phú.

Đến hết năm 2024, VRG đã tạm ứng khoảng 2.300 tỷ đồng cho 17 đơn vị thành viên do tập đoàn nắm 100% vốn nhưng không có văn bản thỏa thuận, chưa đúng với quy chế quản lý tài chính nội bộ.

Một góc dự án khu công nghiệp Bắc Đồng Phú thuộc tỉnh Bình Phước (cũ) - nơi Công ty CP Khu công nghiệp Bắc Đồng Phú cho ba doanh nghiệp thứ cấp thuê lại đất khi chưa được UBND tỉnh cho thuê đất. Ảnh: VRG.

Công tác quản lý công nợ cũng bộc lộ nhiều rủi ro khi tổng nợ phải thu ngắn hạn lũy kế đến 31/12/2024 của VRG hơn 1.280 tỷ đồng, trong đó chưa đối chiếu đầy đủ công nợ hơn 282 tỷ đồng. Nợ quá hạn chiếm gần 31% tổng nợ phải thu ngắn hạn, với nợ quá hạn trên 3 năm (nợ xấu) khoảng 328 tỷ đồng.

Ngoài ra, VRG trả nợ thay và cho vay đối với hai đơn vị là Công ty CP Gỗ MDF VRG Kiên Giang và Công ty CP Cao su Phú Riềng Kratie nhưng chưa thu hồi đúng hạn số tiền 181 tỷ đồng, trong đó có khoảng 92 tỷ đồng được đánh giá là khó có khả năng thu hồi, tiềm ẩn nguy cơ mất vốn nhà nước.

Chưa đảm bảo nghĩa vụ thuế, tiền thuê đất

Thanh tra Chính phủ cũng chỉ rõ nhiều bất cập trong quản lý đầu tư xây dựng và sử dụng đất đai tại các dự án khu công nghiệp do doanh nghiệp thuộc VRG làm chủ đầu tư.

Tại khu công nghiệp Nam Pleiku (Gia Lai), Công ty TNHH MTV Cao su Chư Sê chưa ký quỹ đủ tiền bảo đảm thực hiện dự án (thiếu khoảng 1,5 tỷ đồng), đồng thời phê duyệt điều chỉnh tăng tổng mức đầu tư hơn 58 tỷ đồng chưa đúng Luật Xây dựng 2014. Dự án cũng chưa đáp ứng điều kiện về năng lực tài chính để bảo đảm tiến độ sử dụng đất.

Ở khu công nghiệp Bắc Đồng Phú (Bình Phước), Công ty CP Khu công nghiệp Bắc Đồng Phú cho ba doanh nghiệp thứ cấp thuê lại đất khi chưa được UBND tỉnh cho thuê đất, vi phạm các quy định về đất đai. Cơ quan thanh tra cũng xác định việc chậm bàn giao đất sau quyết định thu hồi của tỉnh là không phù hợp Luật Đất đai 2003.

Việc thực hiện nghĩa vụ tài chính với nhà nước của VRG và các đơn vị thành viên tiếp tục bị “bóc tách” nhiều tồn tại. Điển hình là Công ty CP Cao su Đồng Phú kê khai sản phẩm nước thô thuộc diện không chịu thuế giá trị gia tăng, không đúng quy định pháp luật về thuế.

Theo kết luận thanh tra, tổng số tiền thuê đất các công ty thuộc VRG còn phải nộp ngân sách nhà nước đến tháng 10/2025 (tạm tính) lên tới khoảng 894 tỷ đồng. Trong đó, đáng chú ý là Tổng công ty Cao su Đồng Nai hơn 527 tỷ đồng, Cao su Bình Long hơn 99 tỷ đồng, Cao su Dầu Tiếng 62 tỷ đồng, Cao su Phước Hòa 53 tỷ đồng…

Bên cạnh đó, hồ sơ đề nghị miễn, tạm miễn tiền thuê đất đối với diện tích kiến thiết cơ bản trồng cao su tái canh của nhiều công ty chưa đầy đủ, trong khi việc miễn, giảm được thực hiện khi chưa có quy trình kỹ thuật trồng và chăm sóc cây lâu năm theo quy định.

Từ các vi phạm nêu trên, Thanh tra Chính phủ kiến nghị VRG khẩn trương rà soát, xác định chính xác và nộp đầy đủ số tiền thuê đất còn thiếu; đồng thời thu xếp đủ vốn chủ sở hữu để sớm đưa các dự án khu công nghiệp vào hoạt động.

Đặc biệt, cơ quan thanh tra đề nghị làm rõ và xử lý nghiêm trách nhiệm của các tập thể, cá nhân liên quan đến sai phạm tại Khu công nghiệp Bắc Đồng Phú, cũng như chỉ đạo khắc phục tình trạng sở hữu chéo, đầu tư kém hiệu quả trong toàn tập đoàn nhằm bảo toàn và phát triển vốn nhà nước.

Tiền thân là Tổng công ty Cao su Việt Nam (thành lập năm 1995), VRG chính thức hoạt động theo mô hình tập đoàn từ năm 2018. Với gần 97% vốn điều lệ do nhà nước nắm giữ, đến cuối năm 2024, VRG sở hữu mạng lưới doanh nghiệp dày đặc gồm hàng chục công ty con, công ty cổ phần và công ty liên kết.

Đáng chú ý, gần hai năm trước, Bộ Công an đã khởi tố vụ án “Vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản nhà nước gây thất thoát, lãng phí” xảy ra tại VRG và một số đơn vị thành viên liên quan dự án 39–39B Bến Vân Đồn (TP.HCM). Đến tháng 2/2026, Viện Kiểm sát Nhân dân tối cao đã ban hành cáo trạng truy tố 22 bị can với nhiều tội danh nghiêm trọng.

Những kết luận và kiến nghị mới nhất của Thanh tra Chính phủ cho thấy, câu chuyện quản trị, bảo toàn vốn nhà nước tại VRG vẫn còn nhiều vấn đề, đòi hỏi các biện pháp chấn chỉnh mạnh mẽ và thực chất hơn trong thời gian tới.

Thái Bình