Tết là sợi dây kết nối người Việt khắp nơi trên thế giới

Thưa PGS.TS Trần Lê Hưng, cảm xúc đầu tiên của ông khi nghĩ về Tết Việt là gì?

- Tết không chỉ là dịp mà mỗi cá nhân, gia đình khép lại năm cũ và đón chào năm mới, mà hơn hết Tết còn là cơ hội để mọi người sum vầy, có cái Tết đoàn viên ấm áp cạnh người thân, bè bạn và trao nhau những lời chúc tốt đẹp nhất vào một năm mới sắp đến. Đối với những người Việt Nam không có cơ hội được về Tết cùng gia đình vì nhiều lý do khác nhau thì chắc hẳn ai cũng bồi hồi và có cảm giác nhớ nhà bởi nơi đó không chỉ là tổ ấm mà còn có những người thân đang ngóng chờ. Đối với cá nhân tôi, sau khi sống và làm việc nhiều năm tại Pháp, vì lý do công việc nên cũng ít khi có dịp được về Tết cùng gia đình, có chăng chỉ là về trước Tết và đến 23 tháng Chạp phải quay lại công tác; hay những năm Tết sớm thì đến rằm tháng Giêng mới được về thăm gia đình. Do cũng bị lệch múi giờ giữa các quốc gia nên khi Việt Nam đón giao thừa thì ở Pháp lúc đấy vẫn đang làm, nên cảm xúc chung đọng lại cũng rất khó tả, chút bồi hồi nhớ gia đình, nhớ không khí Tết xưa nhưng vẫn tiếp tục công việc của mình. Chỉ tranh thủ có thời gian gọi về chúc sức khỏe bố mẹ và hỏi thăm tình hình đón Tết và chung vui cùng gia đình qua điện thoại. Cũng may mắn hiện nay với sự phát triển của khoa học công nghệ, nên khoảng cách địa lý cũng được xóa nhòa đi đôi chút, không còn cảnh những bức thư chuyển một thời gian sau mới tới tay người nhận, mà còn có khi bị thất lạc. Nhưng nỗi nhớ quê hương, nhớ nhà của người Việt Nam xa xứ lúc nào cũng thường trực và nó cũng là động lực để mọi người trở nên mạnh mẽ hơn, phấn đấu và nỗ lực nhiều hơn trong cuộc sống.

Trong ký ức của ông, hình ảnh hay khoảnh khắc Tết nào ở quê nhà khiến ông nhớ nhất và đến nay vẫn còn nguyên vẹn cảm xúc?

- Những khoảnh khắc Tết lúc nào cũng mang đậm dấu ấn và mỗi người sẽ có cảm nhận riêng. Với cá nhân tôi thì tôi luôn nhớ về một cái Tết đầm ấm khi tối 30 Tết là cả gia đình tôi lên nhà ông bà ngoại ăn tất niên và sau đó trở về nhà làm cơm cúng. Hình ảnh ông bà, các bác cùng bố mẹ tất bật chuẩn bị bữa cơm, không khí náo nức trẻ con vui đón Tết luôn là những kỷ niệm đẹp nhất bởi sau này, những kỷ niệm lúc sum vầy đó sẽ không thể quay lại bởi thời gian. Bây giờ, có một số ý kiến cho rằng Tết hiện đại nay đã bớt truyền thống và có phần nhạt nhòa hơn và bớt đầm ấm hơn xưa, nhưng với tôi thì mỗi giai đoạn cụ thể sẽ có những cảm xúc riêng với những giá trị riêng. Do đó, chúng ta không thể áp đặt một cách khiên cưỡng rằng Tết bây giờ phải giống ngày xưa bởi sự vận hành, đi lên của xã hội là tín hiệu rất mừng cho sự phát triển của đất nước. Vì vậy, những cảm xúc lúc thơ bé, khi gia đình được đông đủ nhất thì mãi là hành trang tôi sẽ mang theo suốt cuộc đời mình.

PGS.TS Trần Lê Hưng (thứ ba từ phải sang) và bạn bè ăn Tết Việt trên đất Pháp.

Với một người làm khoa học, trí thức Việt Nam ở nước ngoài, Tết có ý nghĩa ra sao trong việc giữ gìn văn hóa và sợi dây kết nối với quê hương?

- Gìn giữ văn hóa, nét đặc trưng của người Việt không chỉ là trách nhiệm, nghĩa vụ mà còn là quyền lợi của mỗi người Việt Nam. Trải qua hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước, văn hóa Việt Nam đã phát triển và mang những nét đặc sắc rất riêng so với các nước khác trong khu vực và trên thế giới. Việc gìn giữ văn hóa không chỉ là truyền lại cho thế hệ sau truyền thống “uống nước nhớ nguồn” bởi Tết là mỗi dịp chúng ta tưởng nhớ tới bậc sinh thành, những người đi trước để có chúng ta ngày hôm nay. Tết là sợi dây kết nối người Việt khắp nơi trên thế giới bởi chúng ta luôn chung cội, chung nguồn. Vì vậy, Tết mang ý nghĩa rất sâu sắc trong tâm trí mỗi cá nhân, nhắc tới Tết, chúng ta thấy sự thay đổi, cảm nhận được sự rạo rực và mong muốn, thúc đẩy chúng ta cùng nhau ra sức phấn đấu để xây dựng Tổ quốc, quê hương vững mạnh.

Những năm đón Tết xa nhà, ông thường làm gì để “giữ Tết”, để không cảm thấy mình đang đứng ngoài dòng chảy văn hóa dân tộc?

- Cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài nói riêng cũng như ở Pháp nói chung luôn có những hành động cụ thể để “giữ Tết”. Đảng và Nhà nước luôn chú trọng công tác về người Việt Nam ở nước ngoài và “Xuân quê hương” do Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài tổ chức là chương trình điển hình, đón người Việt Nam ở nước ngoài về nước ăn Tết với sự tham gia của lãnh đạo Đảng, Nhà nước. Đây có thể coi như một nghĩa cử ấm áp và người Việt Nam ở nước ngoài luôn mong muốn dự các chương trình mang tính kết nối này. Đối với bộ phận không thể về nước được thì các hội, đoàn, dưới sự hỗ trợ của Đại sứ quán, cũng có những tổ chức, hành động cụ thể như tổ chức gói bánh chưng, thi áo dài, hay tổ chức Tết sum vầy cho cộng đồng. Những hành động tuy nhỏ nhưng đầy ấm áp này cũng xích lại gần nhau hơn tình cảm người con xa xứ, tăng đoàn kết và hỗ trợ nhau trong cuộc sống sau này.

Theo ông, nỗi nhớ Tết của người Việt xa quê có phải chỉ là nỗi nhớ một ngày lễ hay sâu xa hơn là nỗi nhớ về gia đình, về cội nguồn và những giá trị tinh thần rất Việt?

- Tết không chỉ là dịp chúng ta được nghỉ dài ngày sau một năm làm việc vất vả, mà bên cạnh đó còn là dịp mỗi cá nhân tổng kết năm qua làm được gì và định hướng cho năm tới. Nhưng sâu xa hơn ở trong ý thức mỗi người Việt, chôn chặt trong thâm tâm mỗi cá nhân là nỗi nhớ về gia đình, về cội nguồn với những giá trị tinh thần rất thuần Việt. Thời gian trôi qua và mỗi chúng ta ai rồi cũng có những thay đổi, nhưng giá trị tinh thần sẽ còn mãi không phai, là nguồn động viên, là động lực để chúng ta nhớ về mỗi lúc yếu lòng, mỗi lúc gặp khó khăn để chúng ta cùng nhau bước tiếp chặng đường tiếp theo. Bên cạnh đó, nỗi nhớ quê hương sẽ đồng hành với mong muốn quê hương phát triển và đây cũng là “kim chỉ nam” để mỗi người Việt Nam xa xứ có những cách đóng góp khác nhau cho đất nước, quê hương mình.

Từ trải nghiệm cá nhân, ông nhìn nhận vai trò của cộng đồng người Việt tại Pháp trong việc gìn giữ và lan tỏa văn hóa Tết Việt như thế nào?

- Trong xã hội hiện nay thì việc gìn giữ và lan tỏa văn hóa Việt Nam là một trong những nhiệm vụ chính trị quan trọng và mỗi người Việt Nam ở nước ngoài là một đại sứ, mang hình ảnh đẹp của người Việt Nam ra với bè bạn quốc tế. Trong những năm qua, Đảng, Nhà nước đã đẩy mạnh công tác này và người Việt Nam ở Pháp nói riêng, cũng như ở các quốc gia khác nói chung, đều hưởng ứng bởi văn hóa nước ta rất phong phú, đặc sắc và đẹp. Cộng đồng người Việt Nam ở Pháp tổ chức đón Tết cho sinh viên, cho người Việt Nam sinh ra và lớn lên ở Pháp, truyền dạy nhau các bài hát nhớ về quê hương, đất nước. Với đặc thù vinh dự là quốc gia được Bác đặt chân đến trên con đường tìm đường cứu nước của Người, người Việt Nam ở Pháp cũng ca các khúc ca để ca ngợi Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh - danh nhân văn hóa, anh hùng giải phóng dân tộc và Người là niềm tin tất thắng, dẫn dắt toàn Đảng, toàn dân đi hết thắng lợi này đến thắng lợi khác. Cộng đồng người Việt Nam ở Pháp đóng vai trò lớn trong việc lưu truyền văn hóa Tết Việt và là cầu nối quan trọng đưa bè bạn quốc tế đến gần với Việt Nam hơn bao giờ hết.

Nhân dịp xuân mới, ông muốn gửi gắm điều gì tới những người Việt đang đón Tết xa quê, đặc biệt là thế hệ trẻ đang học tập, làm việc ở nước ngoài?

- Năm nay đánh dấu một cột mốc quan trọng đối với đất nước ta đó là Đại hội Đại biểu toàn quốc của Đảng lần thứ XIV vừa kết thúc thành công, mở ra giai đoạn phát triển mới cho đất nước bằng khoa học - công nghệ; là luồng gió mới, tạo sự hứng khởi, gợi khát vọng cho toàn dân, đặc biệt lực lượng thanh niên, trí thức trẻ đang ra sức học tập, phấn đấu ở trong và ngoài nước. Nhân dịp đầu xuân năm mới, mừng Đảng, mừng xuân; tôi xin kính chúc toàn thể người dân Việt Nam một năm mới ngập tràn hạnh phúc, sức khỏe và thành công. Người Việt Nam ở nước ngoài luôn đoàn kết, thống nhất, vững tin vào sự lãnh đạo tuyệt đối của Đảng, đồng lòng cùng toàn Đảng và người dân trong nước thực hiện thắng lợi các mục tiêu đã đề ra, trong đó chúng ta cùng hướng tới Lễ kỷ niệm 100 năm thành lập Đảng đang cận kề. Thế hệ trẻ hay phát huy tiên phong đi đầu của mình trong học tập và thể hiện rõ vai trò làm chủ đất nước để cùng dựng xây Tổ quốc vững mạnh, sánh ngang năm châu, thỏa ước nguyện của Bác lúc sinh thời và cũng là mục tiêu mà Đảng ta luôn hướng tới.

Trân trọng cảm ơn những chia sẻ của ông!

T. Mai (thực hiện)