Tết xưa Tết nay

Tết xưa Tết nay. Ảnh VT.

Điều gì đang thay đổi so với Tết xưa?

Tết Nguyên đán vẫn là dấu mốc quan trọng trong đời sống văn hóa của người Việt, nhưng trong nhịp sống hiện đại, cách con người đón Tết và cảm nhận về Tết đang có nhiều thay đổi rõ rệt. Sự khác biệt giữa Tết nay và Tết xưa không chỉ nằm ở hình thức tổ chức, mà sâu xa hơn là ở nhịp sống, tâm thế và mối quan hệ của con người trong xã hội đương đại.

Trước đây, Tết gắn liền với sự chuẩn bị công phu và kéo dài. Từ giữa tháng Chạp, không khí Tết đã hiện diện trong từng gia đình, từ việc dọn dẹp nhà cửa, sắm sửa đồ đạc đến gói bánh chưng, làm mứt. Những hoạt động ấy đòi hỏi sự góp mặt của nhiều thế hệ, tạo nên không gian sum vầy tự nhiên và bền chặt. Tết vì thế không chỉ là một thời điểm, mà là cả một quá trình.

Trong khi đó, Tết ngày nay đang được rút gọn cả về thời gian lẫn nghi thức. Theo ghi nhận tại các đô thị lớn, nhiều gia đình lựa chọn dịch vụ trọn gói cho mâm cỗ, dọn nhà hoặc ăn Tết ở xa. Việc di chuyển dễ dàng, sự phát triển của ngành du lịch khiến không ít người xem Tết là kỳ nghỉ để thư giãn hơn là dịp trở về với gia đình. Nhịp sống nhanh khiến Tết trở nên “tiện lợi”, nhưng cũng làm giảm đi những khoảnh khắc chung tay, sẻ chia vốn là linh hồn của ngày Tết.

Một thay đổi dễ nhận thấy khác là sự dịch chuyển trong các mối quan hệ xã hội. Nếu như Tết xưa là dịp để thăm hỏi họ hàng, láng giềng, thì Tết nay, nhiều mối quan hệ được duy trì qua mạng xã hội. Những lời chúc Tết được gửi đi nhanh chóng qua tin nhắn, nhưng lại thiếu đi sự hiện diện trực tiếp và chiều sâu cảm xúc. Không ít người trẻ thừa nhận, họ cảm thấy Tết đông mà vắng, gặp gỡ nhiều nhưng kết nối thực sự lại ít.

Nhà thơ Lữ Mai cho rằng sự thay đổi này phản ánh rõ cách con người đang thích nghi với nhịp sống mới. “Tết xưa chậm vì đời sống buộc con người phải chậm. Tết nay nhanh vì con người đã quen với tốc độ. Vấn đề không phải là giữ nguyên những nghi thức cũ, mà là giữ được tinh thần gắn kết trong bối cảnh mới,” bà chia sẻ. Theo bà, nếu thiếu đi sự hiện diện và lắng nghe giữa các thành viên trong gia đình, Tết dễ trở thành một khoảng thời gian trôi qua hời hợt.

Áp lực kinh tế và công việc khiến không ít người cảm thấy Tết nặng nề hơn vui. Chi tiêu tăng cao, kỳ vọng xã hội và trách nhiệm gia đình đôi khi làm lu mờ ý nghĩa nghỉ ngơi, đoàn tụ. Tết vì thế đứng trước nguy cơ trở thành “nghĩa vụ” thay vì là nhu cầu tinh thần.

Tết trong nhịp sống mới là một thực tế không thể đảo ngược. Tuy nhiên, giữa những thay đổi ấy, câu hỏi đặt ra không phải là Tết còn hay mất, mà là con người có chủ động giữ gìn những giá trị cốt lõi của Tết hay không. Khi mỗi gia đình vẫn dành thời gian cho nhau, vẫn coi trọng bữa cơm sum họp và sự trở về đúng nghĩa, thì dù hình thức có đổi thay, Tết vẫn giữ được vị trí đặc biệt trong đời sống văn hóa người Việt.

Giữ hồn văn hóa trong nhịp sống hiện đại

Trước những thay đổi rõ rệt của Tết trong đời sống đương đại, việc giữ gìn hồn cốt văn hóa của ngày Tết cổ truyền đang trở thành một bài toán không dễ giải. Khi nhịp sống ngày càng nhanh, con người buộc phải thích nghi, nhưng thích nghi đến đâu để Tết không đánh mất ý nghĩa vốn có là điều cần được nhìn nhận một cách tỉnh táo.

Theo ca sĩ trẻ Kim Ánh, giữ hồn văn hóa Tết, trước hết, là giữ được tinh thần đoàn viên. Trong bối cảnh nhiều gia đình phân tán bởi công việc, khoảng cách địa lý, việc chủ động sắp xếp thời gian để sum họp trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Một bữa cơm tất niên đủ đầy thành viên, một khoảnh khắc cùng nhau nhìn lại năm cũ, hay đơn giản là sự hiện diện trọn vẹn bên nhau trong những ngày đầu năm mới chính là nền tảng để Tết giữ được ý nghĩa gắn kết.

Bên cạnh đó, việc truyền lại các giá trị Tết cho thế hệ trẻ đóng vai trò then chốt. Khi trẻ em lớn lên trong bối cảnh Tết bị “rút gọn”, nếu thiếu sự dẫn dắt của người lớn, Tết rất dễ trở thành một khái niệm mờ nhạt. Những câu chuyện về phong tục, về ý nghĩa của việc cúng gia tiên, chúc Tết, mừng tuổi… dù giản dị nhưng lại góp phần nuôi dưỡng ký ức và ý thức văn hóa. Tết vì thế không chỉ được cảm nhận bằng không khí bên ngoài, mà còn được hình thành từ nhận thức bên trong.

“Giữ hồn Tết cũng không thể tách rời vai trò của cộng đồng và xã hội. Các hoạt động văn hóa, lễ hội truyền thống, không gian sinh hoạt cộng đồng trong dịp Tết chính là cầu nối giúp con người tìm lại cảm giác thuộc về. Trong nhịp sống hiện đại, những không gian ấy càng trở nên cần thiết để bù đắp cho sự thiếu hụt kết nối trong đời sống cá nhân”, nữ ca sĩ chia sẻ.

Quan trọng hơn cả, giữ Tết không đồng nghĩa với việc quay lưng lại với hiện đại. Tết hoàn toàn có thể mang diện mạo mới, linh hoạt và phù hợp hơn với điều kiện sống hôm nay, miễn là những giá trị cốt lõi không bị đánh mất. Khi con người còn coi Tết là dịp để trở về, để kết nối và để nuôi dưỡng đời sống tinh thần, thì dù hình thức có đổi thay, hồn văn hóa Tết vẫn được tiếp nối.

Trong dòng chảy không ngừng của xã hội hiện đại, Tết cổ truyền chỉ thực sự được gìn giữ khi mỗi cá nhân, mỗi gia đình ý thức rằng: giữ Tết không phải là giữ lại những gì đã qua, mà là giữ cho Tết tiếp tục có ý nghĩa trong hiện tại và tương lai.

Nam Khánh