Thả cá chép Tết ông Công ông Táo: Để cá được sống, không phải để mình yên tâm
Thả cá mà cá chết ngay sau đó, hoặc thả kèm rác thải khiến môi trường thêm ô nhiễm, thì hành động ấy khó có thể gọi là trọn vẹn thiện lành.
Ngày 23 tháng Chạp, nhiều gia đình tất bật sắm sửa lễ cúng ông Công ông Táo, rồi mang cá chép ra sông hồ thả. Nghi thức ấy quen thuộc đến mức chỉ cần nghe nhắc hai ba tháng Chạp là người ta đã tự nhớ ra phải chuẩn bị gì. Nhưng cũng vì quá quen, đôi khi ta làm rất nhanh, rất đúng thủ tục, mà lại chưa chắc đã chạm vào ý nghĩa sâu nhất của ngày này.
Đừng biến tâm linh thành cuộc mặc cả
Nhìn từ tinh thần Phật pháp, ngày 23 tháng Chạp không chỉ là tiễn một vị thần Bếp “ên chầu trời. Đó còn là dịp để mỗi người biết dừng lại, tự hỏi mình đã sống ra sao trong một năm qua, và đâu là điều cần buông bớt để bước vào năm mới nhẹ lòng hơn.
Táo quân trong tâm thức dân gian là vị thần chứng giám nếp nhà, nhắc người ta sống có đạo nghĩa, có khuôn phép. Cúng ông Công ông Táo vì thế không chỉ là xin phước, mà còn là một cách tự nhắc mình đã cư xử thế nào với gia đình, với người thân, với chính mình.
Mâm cỗ cúng ông Công ông Táo ngày 23 tháng Chạp.
Nhưng thực tế, không ít người lại vô tình biến lễ cúng thành cuộc so đo. Mâm cúng càng lớn thì càng yên tâm. Lễ càng nhiều thì càng hy vọng được phù hộ. Khi ấy, lòng thành rất dễ trượt sang tâm lý mặc cả: Mình cúng đủ thì mong đời “đáp lại” như ý.
Phật giáo không phủ nhận nghi lễ, nhưng luôn nhắc rằng cái gốc nằm ở tâm. Trong kinh Pháp Cú, Đức Phật dạy một ý rất giản dị: Sự thanh tịnh không đến từ hình thức bên ngoài, mà đến từ việc tự thanh lọc trong lòng. Vì vậy, mâm cúng có thể gọn hơn, nhưng tâm ý cần sáng hơn. Có thể không phô trương, nhưng phải chân thành.
Cúng Táo quân, nếu hiểu đúng, là một dịp nhìn lại mình cho công bằng, sáng suốt. Một năm qua đi, điều đáng quý không chỉ là thành bại, mà là ta có sống tốt hơn, hiền lành hơn, và bớt làm khổ nhau hơn không.
Thả để cá được sống
Sau lễ cúng, người ta mang cá chép đi thả với hình ảnh “cá chép hóa rồng”, gửi gắm một niềm tin vào sự chuyển hóa và may mắn. Đó là một biểu tượng đẹp, và cũng là một hành động có thể trở thành thiện nghiệp, nếu người làm thật sự đặt lòng từ vào trong đó.
Đáng tiếc, chính ở khâu thả cá, nhiều điều làm người ta chạnh lòng. Có nơi cá bị ném từ trên cao xuống, cá bị thả ở kênh nước bẩn… Cá vừa ra khỏi túi đã lờ đờ, ngáp chết. Có nơi thả cá xong là túi nylon, hộp nhựa nằm lại trên bờ. Nghi thức hoàn thành, nhưng sự sống lại bị xem nhẹ.
Trong giáo lý nhà Phật, lòng từ bi không nằm ở việc ta làm nhiều hay ít, mà ở chỗ ta có thật sự giảm bớt tổn hại cho muôn loài hay không. Thả cá mà cá chết ngay sau đó, hoặc thả kèm rác thải khiến môi trường thêm ô nhiễm, thì hành động ấy khó có thể gọi là trọn vẹn thiện lành.
Cúng cá chép bằng sự nâng niu để thực hành lòng từ bi.
Nếu đã thả cá, điều quan trọng là thả bằng sự nâng niu. Bởi điều ta thả đi không chỉ là một con cá, mà còn là thái độ sống của chính mình. Nhẹ tay hơn, chọn chỗ thả phù hợp hơn, giữ cho dòng nước sạch hơn, cũng là cách thực hành lòng từ trong đời thường. Phật pháp nhiều khi không nằm ở lời nói lớn, mà nằm trong những hành động nhỏ nhưng đúng.
Tiễn năm cũ bằng tỉnh thức
Cúng Táo quân và thả cá chép suy cho cùng đều hướng về một tinh thần: Tiễn năm cũ đi cho nhẹ. Nhưng “nhẹ” ở đây không phải là nhẹ việc, mà là nhẹ lòng. Ta không thể bước vào năm mới với một trái tim còn đầy bực dọc, hơn thua, hay áp lực phải làm cho đủ lễ để khỏi lo.
Có những cái cần dọn trước Tết không nằm ở gian bếp hay phòng khách, mà nằm ở tâm trí. Dọn bớt sự nóng nảy. Dọn bớt những lời nói làm người thân tổn thương. Dọn bớt tâm lý so sánh và tự gây áp lực. Khi lòng được dọn, nhà tự nhiên cũng ấm hơn.
Ngày 23 tháng Chạp, nếu mỗi người biết coi nghi thức như một lời nhắc nhở để sống hiền lành hơn, chân thật hơn, thì mâm cúng sẽ không còn là gánh nặng, mà thành một dấu mốc đẹp. Khi ấy, Táo quân “lên chầu trời” hay không, không còn là điều quan trọng nhất. Quan trọng là ta có biết tiễn đi một phần phiền não của mình để đón năm mới bằng một tâm thế an ổn hơn hay không.
Bởi cuối cùng, điều làm nên một cái Tết bình yên không nằm ở mâm lễ lớn hay nhỏ, mà nằm ở việc trong lòng mỗi người có đủ tỉnh thức để sống tử tế, và đủ nhẹ nhàng để thương nhau nhiều hơn.
