Thách thức trước thềm thượng đỉnh NATO

Đây là sự kiện có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với tương lai của liên minh quân sự này, bởi sẽ phần nào cho thấy liệu cấu trúc an ninh lâu nay giữa châu Âu và Mỹ có còn được duy trì và tiếp tục giữ vai trò trung tâm trong trật tự chính trị - an ninh thế giới hay không. Hội nghị cũng sẽ phản ánh cách NATO ứng xử trong bối cảnh liên minh đang chịu sức ép từ những thách thức về năng lực hành động và sự suy giảm ảnh hưởng.

Hiện nay, NATO đang đứng trước bước ngoặt mang tính quyết định: Hoặc thể hiện đủ quyết tâm và đạt được sự đồng thuận nội bộ để vượt qua những thách thức trực diện, hoặc tiếp tục tồn tại chủ yếu chỉ để duy trì sự tồn tại như trong thời gian vừa qua. Những thách thức này xuất phát từ cả bối cảnh thời cuộc lẫn chính sách của Mỹ đối với NATO.

Thách thức lớn nhất hiện nay đối với NATO là làm thế nào để NATO và Mỹ thực sự tiếp tục “cùng thuyền” và để NATO vẫn có thể tin tưởng, dựa cậy vào Mỹ như trước đây. Nếu điều đó không còn khả thi, NATO sẽ phải tìm cách thực hiện thành công quá trình chuyển đổi từ mô hình bảo đảm an ninh dựa vào Mỹ sang một châu Âu có khả năng tự chủ về an ninh, trong bối cảnh châu Âu đang đối mặt với cuộc khủng hoảng an ninh nghiêm trọng nhất kể từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai. Thực chất, đây là bài toán xử lý mối quan hệ giữa “khoảng trống về bảo đảm an ninh” của Mỹ và mục tiêu tự chủ chiến lược về an ninh của châu Âu.

Một thách thức lớn khác là tình trạng bất đồng quan điểm và rạn nứt trong nội bộ NATO. Đã qua rồi thời kỳ NATO có thể đạt được đồng thuận gần như tuyệt đối về mọi định hướng chính sách và quyết sách chiến lược. Tình trạng tương tự cũng diễn ra trong quan hệ song phương giữa một số nước thành viên. Quan hệ giữa Mỹ với Canada, Đan Mạch hay Tây Ban Nha là những ví dụ điển hình. Lợi ích riêng của từng quốc gia thành viên cùng xu hướng ly tâm trong liên minh ngày càng bộc lộ rõ nét, trong khi đến nay NATO vẫn chưa tìm được giải pháp đủ hiệu quả để khắc phục.

Thách thức nữa đối với NATO là giữa tuyên bố và quyết định với hành động cụ thể vẫn còn khoảng cách rất lớn. Một trong những quyết sách chiến lược nhất của NATO trong thời gian vừa qua là các thành viên tăng ngân sách quốc phòng và quân sự lên mức 5% GDP quốc gia hằng năm cho tới năm 2035 và hợp tác, phối hợp trong tăng cường vũ trang, mua sắm và chế tạo vũ khí hiện đại. Thành viên nào cũng đồng tình nhưng chắc chắn chỉ có một số đáp ứng và thực hiện. Bất hòa giữa Mỹ và NATO thêm trầm trọng cũng có phần vì thế.

Thách thức lớn đối với NATO là làm sao dung hòa nội bộ về định hướng chiến lược như: Hậu thuẫn Ukraine hay đối phó với Nga và Trung Quốc, tập trung cho cuộc chiến ở Ukraine hay cho các cuộc chiến tranh ở khu vực Trung Đông và vùng Vịnh.

Cùng với đó, một thách thức quan trọng khác là khả năng thích ứng với những thay đổi nhanh chóng và căn bản trong phương thức tiến hành chiến tranh cũng như việc ứng phó với các mối đe dọa an ninh phi truyền thống trong thế giới hiện đại.

Những thách thức nêu trên cho thấy, NATO khó có thể có được một hội nghị cấp cao thực sự thành công, mặc dù sự kiện này mang ý nghĩa rất quan trọng. Nhiều khả năng NATO sẽ tiếp tục nhấn mạnh một số kết quả mang tính biểu tượng cùng những tuyên bố mạnh mẽ nhằm thể hiện sự đoàn kết và đồng thuận nội bộ. Tuy nhiên, điều đó khó có thể che lấp thực tế rằng liên minh vẫn chưa tìm ra những ý tưởng và giải pháp đủ hiệu quả để sớm vượt qua các thách thức đang đặt ra.