Thái độ hiếm thấy của Thủ tướng Đức với Mỹ giữa xung đột Iran

Thủ tướng Đức Friedrich Merz. (Ảnh: AP)

Khi kêu gọi các quốc gia tham gia nỗ lực toàn cầu chống lại Iran và triển khai tàu chiến để mở lại eo biển Hormuz, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã bị một số đồng minh thân cận nhất từ chối.

Ngày 18/3, Thủ tướng Merz nói với các nghị sĩ Đức, rằng ông đồng ý Iran không được phép đe dọa các nước láng giềng, nhưng bày tỏ nghi ngờ về lý do mà Mỹ - Israel mở chiến dịch tấn công.

“Cho đến nay vẫn chưa có kế hoạch thuyết phục nào cho thấy chiến dịch này có thể thành công. Washington đã không tham vấn chúng tôi và cũng không nói rằng cần sự hỗ trợ của châu Âu”, ông Merz nói.

“Chúng tôi đã khuyên không nên theo đuổi cách tiếp cận như hiện tại. Vì vậy, chúng tôi tuyên bố rằng chừng nào chiến tranh còn tiếp diễn, chúng tôi sẽ không tham gia đảm bảo tự do hàng hải tại eo biển Hormuz, ví dụ bằng biện pháp quân sự”, Thủ tướng Đức cho biết.

Đối với châu Âu, có thể lợi ích từ việc đứng ngoài lớn hơn những rủi ro đối với quan hệ xuyên Đại Tây Dương, vì quan hệ này vốn đã căng thẳng vì nhiều vấn đề, từ cuộc xung đột Ukraine đến chiến tranh thương mại.

Bộ trưởng Quốc phòng Đức Boris Pistorius cũng thẳng thắn như cấp trên khi ông phát biểu ngày 16/3: “Đây không phải là cuộc chiến của chúng tôi, chúng tôi không bắt đầu nó”.

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đưa ra quan điểm tương tự: “Chúng tôi không phải là một bên của cuộc xung đột”.

Nỗi lo của châu Âu là nếu họ làm phật lòng ông Trump, tổng thống Mỹ có thể bỏ rơi họ trong vấn đề Ukraine hoặc gây áp lực buộc Kiev chấp nhận một thỏa thuận có lợi cho Mátxcơva. Thái độ của châu Âu đối với cuộc chiến ở Iran lần này khiến Tổng thống Trump tức giận, đến mức nói rằng Mỹ cần xem lại tư cách thành viên của mình trong Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO).

Tổng thống Trump cho rằng châu Âu đã mắc “một sai lầm rất ngu ngốc” khi không tham gia chiến dịch quân sự chống Iran.

Ông đặc biệt chỉ trích Thủ tướng Anh Keir Starmer, nói rằng ông “không phải là Winston Churchill”.

Tuy nhiên, Thủ tướng Starmer và các lãnh đạo khác nhận được sự ủng hộ của dư luận. Một cuộc khảo sát do YouGov thực hiện cho thấy 49% người Anh phản đối các cuộc tấn công, trong khi chỉ có 28% ủng hộ.

Điều này buộc các đảng đối lập như Reform UK của chính trị gia Nigel Farage và đảng Bảo thủ phải giảm bớt quan điểm ủng hộ chiến dịch tấn công của Mỹ - Israel.

Tại Tây Ban Nha, Thủ tướng Pedro Sanchez nhanh chóng chỉ trích chiến dịch tấn công Iran là “liều lĩnh và phi pháp”, phớt lờ đe dọa của Tổng thống Trump về việc cắt giảm thương mại.

“Chúng tôi chắc chắn sẽ không trở thành chư hầu của bất kỳ ai”, Phó Thủ tướng Maria Jose Montero tuyên bố.

Khảo sát cho thấy 68% người Tây Ban Nha phản đối chiến tranh. Tại Đức, 58% phản đối và chỉ 25% ủng hộ. Ngay cả đảng cực hữu Đức AfD - vốn có xu hướng ủng hộ Tổng thống Trump - cũng đưa ra quan điểm chỉ trích: “Ông Donald Trump bắt đầu là một tổng thống hòa bình, nhưng sẽ kết thúc như một tổng thống của chiến tranh”, đồng lãnh đạo Tino Chrupalla phát biểu.

Bị động và tức giận

Một quan chức châu Âu giấu tên cho biết, mục tiêu chiến tranh của Mỹ chưa rõ ràng, thậm chí có thể khác với mục tiêu của Israel, đặc biệt là vấn đề thay đổi chế độ tại Iran.

Dù vậy, châu Âu vẫn phản ứng theo cách riêng. Thủ tướng Starmer cho biết Anh đang phối hợp với các đồng minh để xây dựng kế hoạch mở lại eo biển Hormuz.

Pháp cũng đang tìm cách thành lập một liên minh đảm bảo an ninh cho tuyến đường này sau khi tình hình ổn định, và không có vai trò của Mỹ. Paris đã tham vấn các nước châu Âu, châu Á (bao gồm Ấn Độ) và các quốc gia Ả-rập vùng Vịnh về kế hoạch hộ tống tàu chở dầu và tàu thương mại.

Tổng thống Macron cho biết kế hoạch này sẽ cần các cuộc thảo luận chính trị và kỹ thuật, bao gồm với ngành hàng hải và bảo hiểm: “Công việc này sẽ đòi hỏi đối thoại và hạ nhiệt căng thẳng với Iran”, ông Macron cho biết.

Các lãnh đạo châu Âu cố gắng thể hiện sự đoàn kết và học cách thích nghi với phong cách lãnh đạo khó đoán của ông Trump.

Đại diện cấp cao về chính sách đối ngoại Liên minh châu Âu Kaja Kallas nói với Reuters rằng khối này hiện “bình tĩnh hơn, vì chúng tôi đã quen với việc những điều khó lường xảy ra, và vẫn giữ tập trung”.

Bình Giang