Thái Hải: Gìn giữ văn hóa, phát triển sinh kế từ du lịch cộng đồng

Giữa không gian cây xanh ở xã Tân Cương, tỉnh Thái Nguyên, những ngôi nhà sàn truyền thống tại Thái Hải vẫn là nơi cộng đồng sinh sống, lao động và trao truyền văn hóa. Gắn hoạt động nông nghiệp với trải nghiệm du lịch, bản làng tạo sinh kế từ chính những giá trị được gìn giữ trong đời sống hằng ngày.

Thái Hải trở thành điểm du lịch văn hóa đậm sắc dân tộc

Thái Hải trở thành điểm du lịch văn hóa đậm sắc dân tộc

Bảo tồn từ những ngôi nhà có người ở

Khởi dựng từ năm 2003, Khu bảo tồn làng nhà sàn dân tộc sinh thái Thái Hải hình thành từ tâm huyết của bà Nguyễn Thị Thanh Hải cùng cộng đồng. Những ngôi nhà sàn được di dời từ vùng ATK Định Hóa về gìn giữ, phục dựng trong không gian đồi cây, mặt nước và đất sản xuất.

Khoảng 30 ngôi nhà sàn tạo nên diện mạo đặc trưng của bản làng. Nhưng giá trị của Thái Hải không chỉ nằm ở kiến trúc. Dưới những mái nhà ấy, nhiều thế hệ cùng sinh sống, duy trì tiếng nói, trang phục, ẩm thực và phong tục truyền thống.

Người dân gọi nơi đây là “Gia đình Thái Hải”. Các thành viên cùng tham gia lao động, tổ chức sinh hoạt và chia sẻ trách nhiệm trong cộng đồng. Người lớn truyền lại kinh nghiệm sản xuất, cách chế biến món ăn, lời Then, tiếng đàn Tính; trẻ em tiếp nhận những giá trị ấy qua chính cuộc sống thường ngày.

Cách bảo tồn này giúp nhà sàn tiếp tục thực hiện chức năng cư trú, văn hóa được thực hành trong sinh hoạt. Khi đón khách, người dân giới thiệu những công việc, câu chuyện và phong tục gắn với đời sống của mình.

Đưa nông nghiệp vào trải nghiệm du lịch

Trồng rau, cấy lúa, hái chè, nuôi cá và chăn nuôi là những hoạt động được duy trì tại Thái Hải. Một phần sản phẩm phục vụ bữa ăn của cộng đồng và nhu cầu đón khách, đồng thời tạo chất liệu cho các chương trình trải nghiệm.

Du khách có thể tham gia làm ruộng, chăm sóc rau, hái chè, tìm hiểu cách sao chè, làm bánh hoặc chế biến món ăn truyền thống. Qua đó, những công việc quen thuộc của người dân trở thành cơ hội để khách hiểu thêm về lao động nông nghiệp và văn hóa địa phương.

Từ năm 2011, Thái Hải bắt đầu khai thác hoạt động đón khách du lịch. Người dân từng bước đảm nhận thêm công việc hướng dẫn, phục vụ ăn uống, lưu trú và tổ chức trải nghiệm. Nông nghiệp vì thế được kết nối với dịch vụ, mở thêm nguồn sinh kế bên cạnh giá trị thu được từ sản phẩm.

Trong bữa cơm tại bản làng, những món ăn như khau nhục, gà đồi, cá, nộm hoa chuối hay măng chua giới thiệu cách sử dụng nguyên liệu và khẩu vị truyền thống. Câu chuyện về món ăn, cách chế biến và nếp sinh hoạt góp phần làm rõ bản sắc của điểm đến.

Hát Then, đàn Tính, làm bánh, giao lưu bên lửa làng và các hoạt động gắn với lễ hội tạo thêm chiều sâu cho hành trình khám phá. Người dân trực tiếp tham gia giới thiệu văn hóa, còn du khách có điều kiện tìm hiểu ý nghĩa của từng hoạt động thay vì chỉ xem biểu diễn.

Cộng đồng cùng quản lý, cùng gìn giữ

Hoạt động du lịch tại Thái Hải được tổ chức gắn với sự tham gia của cộng đồng. Các công việc về văn hóa, ẩm thực, vệ sinh, nông nghiệp và đón tiếp khách được phân công để phối hợp thực hiện.

Ban bảo tồn văn hóa tham gia sưu tầm, phục hồi và trao truyền những nét sinh hoạt truyền thống. Việc giao lưu với các cộng đồng, đơn vị chuyên môn cũng hỗ trợ người dân nâng cao kỹ năng làm du lịch, đồng thời bổ sung tư liệu phục vụ bảo tồn.

Với mô hình này, chất lượng trải nghiệm phụ thuộc trực tiếp vào người dân: từ cách giới thiệu ngôi nhà, hướng dẫn một công việc đồng áng đến chuẩn bị bữa ăn và giữ gìn cảnh quan. Sự tham gia thường xuyên của cộng đồng giúp kết nối hoạt động dịch vụ với trách nhiệm bảo vệ không gian sống.

Môi trường cũng là một phần của quá trình tổ chức điểm đến. Thái Hải chú trọng trồng cây, giữ cảnh quan, thu gom rác thải và quản lý nguồn nước. Với các ngôi nhà sàn bằng gỗ, việc bố trí nước dự trữ, phòng cháy, chữa cháy và bảo đảm an toàn cho người dân, du khách là yêu cầu cần được duy trì thường xuyên.

Các công cụ số như mã QR giới thiệu điểm tham quan và nền tảng quảng bá trực tuyến được sử dụng để cung cấp thông tin, hỗ trợ khách tìm hiểu bản làng. Công nghệ góp phần mở rộng khả năng tiếp cận, trong khi nội dung trải nghiệm vẫn dựa vào con người và đời sống văn hóa tại chỗ.

Những sản vật do đồng bào tại KDL Thái Hải tự tay làm để du khách thư

Những sản vật do đồng bào tại KDL Thái Hải tự tay làm để du khách thư

Từ bản sắc cộng đồng đến sản phẩm OCOP

Năm 2022, Thái Hải được Tổ chức Du lịch Thế giới, khi đó mang tên UNWTO, nay là UN Tourism, lựa chọn vào danh sách “Làng du lịch tốt nhất”. Sự ghi nhận đặt Thái Hải trong mạng lưới các điểm đến phát triển du lịch gắn với giá trị nông thôn và cộng đồng.

Sản phẩm “Du lịch văn hóa dân tộc Tày Bản làng Thái Hải” của Công ty TNHH Thái Hải được công nhận OCOP 5 sao theo Quyết định số 377/QĐ-BNN-VPĐP ngày 17/1/2025.

Những dấu mốc này ghi nhận quá trình xây dựng sản phẩm du lịch từ kiến trúc, văn hóa và sự tham gia của người dân. Để duy trì chất lượng, bản làng tiếp tục cần chăm lo đội ngũ làm dịch vụ, bảo dưỡng nhà sàn, bảo đảm an toàn thực phẩm, quản lý môi trường và trao truyền văn hóa cho thế hệ kế tiếp.

Câu chuyện Thái Hải cho thấy một cách phát triển du lịch nông thôn gắn với đời sống cộng đồng. Nhà sàn được gìn giữ bằng việc tiếp tục sử dụng; tri thức nông nghiệp được giới thiệu qua lao động; văn hóa được trao truyền trong sinh hoạt và trở thành nguồn lực tạo sinh kế.

Giữ được mối gắn kết ấy là điều quan trọng để hoạt động du lịch tiếp tục mang lại lợi ích cho người dân, đồng thời bảo vệ những giá trị làm nên sức hấp dẫn của bản làng.

Danh Nhân

Nguồn Nông nghiệp Hữu cơ Việt Nam: https://nongnghiephuuco.vn/thai-hai-gin-giu-van-hoa-phat-trien-sinh-ke-tu-du-lich-cong-dong-18593.html