Thăm dò khoáng sản Lào Cai: Cần có phản biện khoa học để bảo vệ lợi ích cộng đồng

Mới đây, Chủ tịch UBND tỉnh Lào Cai Nguyễn Tuấn Anh có ý kiến về việc phối hợp cung cấp thông tin theo đề nghị của Tạp chí Kinh tế Môi trường về việc phối hợp thông tin, trao đổi chuyên môn phục vụ công tác phản biện khoa học đối với đề xuất thăm dò khoáng sản trên địa bàn tỉnh Lào Cai. Qua đó, các Sở Nông nghiệp và Môi trường, Sở Tài chính, Sở Công thương, UBND các xã Mậu A, Đông Cuông theo thẩm quyền phối hợp cung cấp thông tin theo đúng quy định của pháp luật.

Trước đó, Tạp chí Kinh tế Môi trường có triển khai nội dung về việc "Dự án thăm dò graphite gần 190 ha tại Lào Cai: Bài toán cân bằng giữa lợi ích kinh tế và chi phí môi trường".

Văn bản đề nghị cấp giấy phép thăm dò khoáng sản của Công ty CP Kim Thành gửi Bộ Nông nghiệp và Môi trường xin ý kiến.

Ngày 31/7/2026, Công ty Cổ phần Kim Thành (do ông Trần Quang Vinh làm Giám đốc), có địa chỉ trụ sở tại Tổ 6, phường Nghĩa Lộ, tỉnh Lào Cai, đã gửi văn bản tới Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị cấp giấy phép thăm dò khoáng sản quặng graphite trên địa bàn xã Đông Cuông và xã Mậu A, tỉnh Lào Cai.

Theo hồ sơ đề nghị, tổng diện tích thăm dò được doanh nghiệp này đề xuất lên tới 154 ha và 35,3 ha, được xác định bởi các điểm góc tọa độ chi tiết trên bản đồ khu vực kèm theo. Thời hạn thăm dò dự kiến kéo dài 36 tháng (3 năm) kể từ ngày giấy phép được cấp.

Về mục đích sử dụng, văn bản của Công ty CP Kim Thành cho rằng các khoáng sản nằm trong quy hoạch đã được phê duyệt, nếu được đưa vào khai thác sẽ đem lại hiệu quả kinh tế cao, tạo công ăn việc làm cho lao động địa phương, tăng thu cho nguồn ngân sách. Công ty CP Kim Thành cũng cam kết thực hiện đúng quy định của pháp luật về địa chất và khoáng sản cùng các quy định khác của pháp luật có liên quan.

Vào ngày 5/7/2026, Công ty CP Kim Thành đã ký hợp đồng tư vấn lập hồ sơ với Công ty TNHH Tư vấn và Dịch vụ Khoáng sản Phú Việt (địa chỉ tại xã Như Quỳnh, tỉnh Hưng Yên do ông Nguyễn Thế Anh làm Giám đốc).

Mặc dù cam kết tuân thủ đầy đủ quy định pháp luật trong đơn xin cấp phép, nhưng soi chiếu vào quá trình hoạt động của doanh nghiệp thì lại ghi nhận trước đó có nhiều vi phạm liên quan đến tài nguyên đất đai và môi trường.

Về mặt chủ trương, việc thăm dò khoáng sản để đánh giá trữ lượng, phục vụ phát triển kinh tế, xã hội là hoạt động cần thiết và được khuyến khích nếu thực hiện đúng quy hoạch. Tuy nhiên, việc lựa chọn chủ đầu tư thực hiện dự án có quy mô lên tới hơn lớn lại yêu cầu sự cẩn trọng tối đa từ các cơ quan quản lý nhà nước.

Một doanh nghiệp uy tín không chỉ thể hiện ở năng lực tài chính hay những cam kết trên giấy, mà quan trọng hơn là tuân thủ các quy định của pháp luật trong quá trình hoạt động thực tế. Khi doanh nghiệp từng có tiền lệ vi phạm hành chính về lấn chiếm đất công và buông lỏng kiểm soát chất thải gây nguy cơ ô nhiễm nguồn nước, việc cấp phép giao thêm một diện tích đất đai và tài nguyên rộng lớn cần phải được cân nhắc, thẩm định hết sức nghiêm ngặt.

Đối với Bộ Nông nghiệp và Môi trường và chính quyền địa phương cũng cần xem xét toàn diện lịch sử chấp hành pháp luật của Công ty CP Kim Thành. Việc đánh giá kỹ lưỡng này không chỉ đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật, tránh nguy cơ tái diễn vi phạm môi trường và đất đai, mà còn tạo ra sự bình đẳng, minh bạch trong môi trường đầu tư kinh doanh nơi những doanh nghiệp chấp hành tốt pháp luật phải được ưu tiên.

Phát triển kinh tế không thể dựa trên sự đánh đổi về môi trường và suy thoái hệ sinh thái. Trong bài toán quản lý tài nguyên quốc gia, lịch sử chấp hành pháp luật của doanh nghiệp phải được xem là "bộ lọc" tiên quyết và nghiêm ngặt nhất.

Việc cấp phép thăm dò, khai thác khoáng sản quy mô lớn tại Lào Cai không thể dừng lại ở những cam kết trên giấy, mà phải dựa trên phân tích Chi phí - Lợi ích (CBA) toàn diện, lượng hóa đầy đủ các chi phí ngoại ứng về môi trường và an sinh cộng đồng.

Thiết nghĩ, các cơ quan quản lý nhà nước cần kiềm chế tư duy khai thác bằng mọi giá; chỉ giao tài nguyên cho những nhà đầu tư đủ năng lực, minh bạch và có trách nhiệm sinh thái thực chất.