Thăm làng người Kinh đầu tiên trên đất Phú Túc

Nhớ thời mở đất, lập làng

Đền thờ tiền hiền làng Phú Cần nằm khiêm nhường giữa cánh đồng lúa bát ngát, phía trước là dòng suối Mlah hiền hòa, xa xa là dòng sông Ba. Mỗi chi tiết nơi đây đều gợi nhắc về một thời mở đất gian nan.

Người có công khai phá vùng đất này là cụ Phan Hữu Phàn, quê ở tỉnh Phú Yên (cũ). Năm 1925, cụ đã đưa những cư dân đầu tiên lên lập làng. Từ 19 nóc nhà ban đầu, dần dần người đến quần cư, lập nghiệp ngày càng đông, hình thành nên một ngôi làng trù phú như hôm nay chủ yếu nhờ nghề nông.

Nếu tiền hiền là những người khai mở, thì hậu hiền chính là những người tiếp nối, góp phần xây dựng làng ngày càng phát triển. Câu chuyện về cha con ông Nguyễn Thành Cựu là minh chứng rõ nét.

Ông Cựu cùng với cụ Phàn có công lớn trong việc khai khẩn, quy tụ dân cư buổi đầu. Con trai ông là ông Nguyễn Hữu Phúc tiếp tục sự nghiệp, hiến đất xây dựng đền thờ, chăm lo hương khói.

Ngôi mộ cụ Phan Hữu Phàn ở thôn Thắng Lợi. Ảnh: V.C

Tại chính điện của đền thờ tiền hiền làng Phú Cần có 3 ban thờ: Chính giữa thờ Tiền hiền và Hậu hiền; hai bên thờ Tiền bối (những người có công tiếp tục mở rộng việc khai hoang) và Hậu bối (các thế hệ sau tiếp bước giữ gìn, phát triển làng xã).

Hơn 80 năm qua, đền thờ và khu mộ của cụ Phàn được người dân gìn giữ như một phần máu thịt. Những câu đối, đại tự, các tấm bia chữ Hán không chỉ mang giá trị tư liệu mà còn là biểu tượng của truyền thống “uống nước nhớ nguồn”.

Ông Phan Hữu Đức - thành viên Ban phụng sự đền thờ tiền hiền - cho biết: “Vào ngày 28-5 âm lịch hằng năm, lễ giỗ tiền hiền trở thành ngày hội lớn của làng. Con cháu dù đi làm ăn xa cũng tìm về thắp nén nhang tri ân.

Chi phí tổ chức lễ giỗ hoàn toàn từ nguồn đóng góp của người dân thôn Thắng Lợi và du khách tham dự. Đây chính là sự tri ân đối với những đóng góp của cha ông trong việc khai hoang, lập làng”.

Tiếp bước dựng xây quê hương

Từ một vùng đất khai hoang, thôn Thắng Lợi hôm nay đang từng ngày thay da đổi thịt. Bí thư Chi bộ kiêm Trưởng thôn Nguyễn Trung Thành phấn khởi cho biết: Với 378 hộ dân, hiện thôn không còn hộ nghèo, chỉ còn 22 hộ cận nghèo; thu nhập bình quân đạt 50 triệu đồng/người/năm.

100% đường nội thôn đã được bê tông hóa kiên cố. Đầu năm 2026, thôn hoàn thành việc mở rộng hơn 900 m đường nội thôn từ 3,5 m lên 5 m nhờ sự chung tay của người dân trong việc hiến đất, vật kiến trúc để bàn giao mặt bằng cho đơn vị thi công.

Ở tuổi 84, bà Võ Thị Lợt vẫn nhớ như in những khó khăn, vất vả trong những ngày đầu theo gia đình lập nghiệp nơi đất mới. Bà kể, nơi đây trước kia là vùng rừng thiêng nước độc, cây cối um tùm.

Để động viên bà con đến lập nghiệp, cụ Phan Hữu Phàn đã chia cho mỗi hộ một phần đất ở, đất canh tác, đồng thời hướng dẫn cách làm ăn. Nhờ tinh thần đoàn kết, bà con cùng nhau vượt qua khó khăn, xây dựng cuộc sống mới.

Bà Võ Thị Lợt luôn nhắc nhở con cháu tích cực làm ăn, phát triển kinh tế, xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp. Ảnh: V.C

Chỉ vào con đường bê tông rộng rãi trước mặt, bà Lợt cho biết: Khi thôn triển khai làm đường, các gia đình đều tự nguyện hiến đất, đóng góp ngày công và kinh phí. Riêng gia đình bà hiến hơn 100 m² đất.

“Ghi nhớ công lao các bậc tiền hiền, tôi cùng con cháu thường xuyên đến đền thắp hương, quét dọn. Tôi cũng nhắc nhở con cháu tích cực làm ăn, phát triển kinh tế, tham gia các phong trào, cuộc vận động của địa phương” - bà Lợt chia sẻ.

Bằng xếp hạng di tích cấp tỉnh được đặt trang trọng trong đền thờ tiền hiền làng Phú Cần. Ảnh: V.C

Theo ông Phạm Đình Tứ - Phó Chủ tịch UBND xã Phú Túc, việc Đền thờ tiền hiền làng Phú Cần được công nhận là di tích cấp tỉnh năm 2025 là một dấu mốc quan trọng, không chỉ khẳng định giá trị lịch sử mà còn đặt ra trách nhiệm lớn hơn trong công tác bảo tồn.

“Mong muốn của người dân và chính quyền địa phương là tỉnh quan tâm hỗ trợ đầu tư nâng cấp ngôi đền. Khi kết hợp giữa bảo tồn di tích và phát triển du lịch cộng đồng, nơi đây hoàn toàn có thể kể câu chuyện sống động về hành trình người Kinh lên vùng cao nguyên Gia Lai lập nghiệp…” - ông Tứ cho biết.