Tham vọng không gian của Ấn Độ bước vào giai đoạn bứt phá

Tổ chức Nghiên cứu Không gian Ấn Độ (ISRO) đang chuẩn bị cho chương trình bay có người lái Gaganyaan dự kiến vào năm 2027, với mục tiêu đưa nước này gia nhập nhóm quốc gia hiếm hoi từng thực hiện sứ mệnh tương tự, gồm Mỹ, Nga và Trung Quốc.

Động thái này được xem là bước tiến đáng chú ý của Ấn Độ trong cuộc đua không gian, tiếp nối những dấu ấn gần đây của ngành vũ trụ toàn cầu, trong đó có sứ mệnh Artemis II của Mỹ.

Tên lửa LVM3, phương tiện phóng mạnh nhất của Ấn Độ, mang theo vệ tinh hải quân GSAT-7R (còn gọi là CMS-03) được phóng lên vũ trụ vào ngày 2-11-2025. Nguồn: ISRO

Mục tiêu này không “xa xôi” như vẻ ngoài. Những năm gần đây, Ấn Độ đã xây dựng một ngành công nghiệp không gian thương mại năng động, hợp tác chặt chẽ với ISRO. Thành công này phần lớn gắn với ba nhân vật then chốt.

Người đầu tiên đã qua đời từ lâu: Jawaharlal Nehru, Thủ tướng đầu tiên của Ấn Độ. Ông Nehru có niềm đam mê lớn với khoa học, thể hiện qua hàng loạt cung thiên văn mang tên ông tại các thành phố lớn, và đã thành lập tiền thân của ISRO vào năm 1962 theo đề xuất của nhà vật lý Vikram Sarabhai.

Khác với các cơ quan vũ trụ thời Chiến tranh Lạnh của Mỹ và Liên Xô, chương trình của Ấn Độ hướng tới các mục tiêu phát triển như theo dõi gió mùa. Đến nay, ISRO vẫn là một trong số ít các cơ quan nhà nước được đánh giá cao tại nước này.

Tuy nhiên, đến trước năm 2020, lĩnh vực không gian của Ấn Độ vẫn mang tính “thủ công”. Hệ sinh thái doanh nghiệp còn hạn chế, chủ yếu là các nhà sản xuất nhỏ cung cấp linh kiện cho các sứ mệnh của ISRO. Sinh viên tốt nghiệp từ Viện Khoa học và Công nghệ Không gian Ấn Độ (IIST) gần như không có nhiều cơ hội ngoài khu vực công.

Bước ngoặt đến từ Narendra Modi, Thủ tướng đương nhiệm và là nhân vật then chốt thứ hai.

Năm 2020, chính phủ của ông mở cửa lĩnh vực không gian cho khu vực tư nhân, thành lập IN-SPACe như một “cửa một đầu mối” giúp doanh nghiệp xin cấp phép và tiếp cận năng lực phóng của ISRO. Chính phủ ước tính doanh thu của ngành không gian tư nhân hiện vượt 8 tỷ USD, với khoảng 400 startup, nhiều công ty do cựu sinh viên IIST sáng lập.

Nhân vật thứ ba là Elon Musk, người giàu nhất thế giới. Tên lửa tái sử dụng Falcon 9 do SpaceX của ông phát triển đã giúp giảm mạnh chi phí phóng vệ tinh, mở ra hàng loạt mô hình kinh doanh mới.

Các doanh nhân Ấn Độ kỳ vọng việc SpaceX có thể niêm yết trong năm nay sẽ chứng minh đây là lĩnh vực sinh lời hấp dẫn. Họ cũng hy vọng một “SpaceX mafia” gồm các nhà đầu tư và nhân sự giàu lên từ thành công này sẽ tái đầu tư vào Ấn Độ.

Nước này hiện có một số cụm công nghiệp không gian, nổi bật là Bangalore, trung tâm lâu đời của ngành hàng không vũ trụ và quốc phòng, và Chennai, gần bãi phóng của ISRO.

Tại đây, startup AgniKul Cosmos đặt mục tiêu trở thành “taxi” cho vệ tinh, thay vì mô hình “xe buýt” như SpaceX. Công ty sử dụng công nghệ in 3D để chế tạo tên lửa tái sử dụng nhỏ hơn Falcon 9, có thể phóng từ nhiều địa điểm theo yêu cầu và đưa vệ tinh vào đúng quỹ đạo. Lần phóng thương mại đầu tiên dự kiến diễn ra trong năm nay.

Ở thời điểm hiện tại, không gian vẫn chủ yếu gắn với quốc phòng, theo Anirudh Sharma nhà sáng lập và CEO startup không gian Digantara.

Startup này ban đầu hướng tới vai trò “kiểm soát không lưu quỹ đạo”, giúp khách hàng theo dõi nguy cơ va chạm vệ tinh với rác vũ trụ.

Tuy nhiên, công ty nhanh chóng nhận ra các laser gắn trên vệ tinh của mình cũng có thể theo dõi tên lửa trên Trái Đất “dễ dàng như theo dõi rác ngoài không gian”.

Văn phòng tại Mỹ của họ, với đội ngũ nhân sự có quyền tiếp cận an ninh, đang cung cấp dịch vụ cho nhiều nhà thầu quốc phòng Mỹ.

Ấn Độ cũng ngày càng chú trọng đến lĩnh vực này.

"Xung đột ngắn với Pakistan năm 2025 cho thấy nhu cầu về năng lực không gian," Sharma nói.

Bên cạnh quốc phòng, ISRO vẫn là khách hàng trụ cột. Chính phủ Ấn Độ muốn tận dụng các chương trình không gian để thúc đẩy khu vực tư nhân, lấy cảm hứng từ Mỹ, nơi SpaceX đã giành hợp đồng với NASA để cung cấp hệ thống hạ cánh cho sứ mệnh Artemis trong tương lai.

Nếu Gaganyaan thành công vào năm tới, chương trình này có thể thu hút thêm sự chú ý đối với các doanh nghiệp tham gia chuỗi giá trị này. Dù mục tiêu không gian của Ấn Độ đã thay đổi kể từ thời cố Thủ tướng Nehru, yếu tố phát triển vẫn giữ vai trò cốt lõi.

Chính phủ kỳ vọng lĩnh vực này sẽ góp phần đưa Ấn Độ trở thành trung tâm sản xuất công nghệ cao.