Thần Nước trong tâm thức người Pa Cô

Nghi lễ tái hiện lễ cúng thần Nước của người Pa Cô. Ảnh: BTC

Lễ tế thần Nước cũng là dịp để bà con cùng nhau bày tỏ lòng biết ơn đối với trời đất, với "thần" Nước đã nuôi sống cộng đồng từ đời này sang đời khác. Mới đây, nghi lễ này đã được UBND xã A Lưới 1 phối hợp với Cục Văn hóa các dân tộc Việt Nam (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) tái hiện một cách sinh động ngay chính trên không gian cộng đồng của người Pa Cô.

Cầu nguyện bình yên

Theo tập tục truyền thống của dân tộc Pa Cô xưa, trước khi cúng thần Nước họ phải cúng cho dàng Xứ. Đây là vị dàng lớn, cai quản tất cả các vị thần như thần Đất, thần Lửa, thần Núi, thần Sông, thần Suối... trong phạm vi làng đó làm ăn sinh sống.

Cúng dàng Xứ không chỉ để tạ ơn mà còn cầu mong dàng tiếp tục che chở cho con cháu làng bản, dòng sông, con suối mát lành, đất đai màu mỡ, cây cối tốt tươi. Nghi lễ này thường trải qua nhiều bước, từ họp bàn, trình báo cho dàng Xứ, tẩy rửa, tiễn linh hồn xấu đi, tế sống, đâm trâu, tế chín và nhổ cây nêu.

Sau khi kết thúc nghi thức cúng dàng Xứ sẽ diễn ra phần cúng thần Nước. Người Pa Cô quan niệm thần Nước là vị thần vô hình, khi thì tựa sóng nước cuồn cuộn hung dữ, khi thì như bọt nước màu trắng xóa trôi nổi lềnh bềnh, khi thì như dòng nước xoáy sâu vào hang động…

Người Pa Cô cúng thần Nước không quy định thời gian, năm nào thấy trong làng có nhiều tai ương, nương rẫy bị lũ cuốn trôi nhiều, lại tổ chức cúng thần Nước để mong cầu bình an cho đất đai nương lúa của làng bản.

Theo các vị già làng Pa Cô, từ xưa đến nay, cộng đồng người Pa Cô thường lập làng hay làm nương rẫy ở vùng thung lũng bằng phẳng, gần con sông, con suối, để tiện trong sinh hoạt hàng ngày. Vì vậy, người Pa Cô rất coi trọng việc cúng tế cho thần Nước để cầu xin sự yên bình cho làng bản, để được sinh sống lâu dài bên con sông, con suối có dòng nước mát lành và độ lượng.

Khơi dậy niềm tự hào

Nghi lễ dành cho thần Sông bao gồm 1 con dê, 1 con heo, 1 con gà. Tất cả lễ vật đều mang 1 màu trắng xóa, như màu nước vậy. Nghi lễ này được các già làng cùng trưởng tộc tổ chức, thường diễn ra ở bờ sông, hồ lớn. Sau đó tất cả cùng nhau múa vũ điệu thần Nước trước khi bày mâm cỗ trên con thuyền nhỏ với lời khấn nguyện mong được tha thứ bỏ qua mọi tội lỗi do con cháu gây nên.

Ngoài ra, họ còn xin các vị thần phù hộ cho con cháu dân làng được yên ổn, không lấy đi tính mạng con người, đất đai, nương lúa, để con cháu làng bản được yên bình, hạnh phúc. Tiếp đó, các vị già làng sẽ mời thần Nước thưởng thức mâm cỗ với đủ các món đặc biệt. Những món ngon ấy do tự tay con cháu nấu nướng với tấm lòng thành kính, thơm thảo.

Một số ít thức ăn ở mâm cỗ này sau đó được bỏ vào lá chuối xanh và đặt trên một chiếc bè bằng lồ ô và thả trôi theo dòng nước. Đây được xem là mâm cỗ để thần mang về cho con cháu của thần đang chờ ở nhà, lễ vật để thần mang về nơi ngự trị làm của cải tài sản, để lại sự bình yên no đủ cho con cháu làng bản ở trên cạn.

Ngày nay, việc tái hiện lễ tế thần Nước không chỉ bảo tồn, gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của đồng bào dân tộc Pa Cô, mà còn khơi dậy niềm tự hào dân tộc, nâng cao ý thức trách nhiệm của cộng đồng trong việc gìn giữ bản sắc văn hóa truyền thống, nhất là đối với thế hệ trẻ.

Theo ông Lê Hoàng Vũ Hải Quang, Phó Chủ tịch UBND xã A Lưới 1, thông qua lễ hội mong muốn con cháu trong làng hiểu hơn về phong tục, nghi lễ của dân tộc mình, biết trân trọng những gì ông bà để lại, không quên tiếng nói, trang phục, nhạc cụ, lễ nghi của người Pa Cô. Đồng thời, từng bước gắn bảo tồn văn hóa với phát triển du lịch cộng đồng, du lịch văn hóa, góp phần cải thiện đời sống vật chất và tinh thần của bà con.

Nhật Minh