Tháng 6 về nơi xuất bản Báo Dân cày

Cùng với Nhân Dân và Cờ Giải Phóng, Báo Dân Cày do đồng chí Trường Chinh sáng lập, tổ chức, chỉ đạo.

Đồng chí Trường Chinh, tên thật là Đặng Xuân Khu, sinh ngày 9/2/1907 trong một gia đình trí thức yêu nước tại làng Hành Thiện, xã Xuân Hồng. Hơn 60 năm hoạt động cách mạng liên tục (từ năm 1925 đến năm 1988), đồng chí được Đảng và Nhà nước giao nhiều trọng trách quan trọng.

Là người học trò xuất sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh, nhà lãnh đạo kiệt xuất của cách mạng Việt Nam, là nhà văn hóa, một trí thức lớn của dân tộc, đồng chí đã để lại nhiều di sản lý luận và thực tiễn có giá trị đối với sự nghiệp cách mạng Việt Nam. Cũng chính từ quê hương Hành Thiện, những bước đi đầu tiên trên con đường hoạt động cách mạng, trong đó có hoạt động báo chí, đã được hình thành và nuôi dưỡng.

Theo con đường dẫn vào xóm 7, xã Xuân Hồng hôm nay, không gian yên bình của làng quê ven sông Ninh Cơ gợi cho chúng ta cảm giác trầm lắng, thiêng liêng. Nơi đây có Khu lưu niệm Tổng Bí thư Trường Chinh. Những ngày tháng 6, “địa chỉ đỏ” này đón nhiều đoàn khách, cán bộ, đảng viên và những người làm báo đến dâng hương, tìm hiểu về cuộc đời, sự nghiệp của Người chiến sĩ cộng sản kiên trung đã cống hiến trọn đời cho dân tộc.

Cách Khu lưu niệm không xa là ngôi nhà từng gắn với sự ra đời của Báo Dân cày - một trong những tờ báo cách mạng đầu tiên trên quê hương Nam Định lúc bấy giờ. Dù dấu tích của một “tòa soạn” bí mật năm xưa không còn nhiều, nơi đây vẫn gợi nhớ về những ngày đầu đồng chí Trường Chinh sử dụng ngòi bút như một công cụ để tuyên truyền, giác ngộ và cổ vũ quần chúng nhân dân đứng lên đấu tranh. Những năm học tập tại Hà Nội không chỉ giúp ông tiếp cận với những luồng tư tưởng mới của thời đại mà còn hình thành nhận thức sâu sắc về vai trò của công tác tuyên truyền.

Theo nghiên cứu của GS, TS Tạ Ngọc Tấn (Chứng nhân lịch sử, NXB Chính trị Quốc gia Sự thật), mùa hè năm 1928, sau khi kết thúc năm học thứ nhất tại Trường Cao đẳng Thương mại Đông Dương, Đặng Xuân Khu trở về quê nghỉ hè. Những ngày sống giữa quê hương Hành Thiện, chứng kiến cuộc sống cơ cực của người dân lao động dưới ách áp bức của thực dân, phong kiến, người thanh niên yêu nước ấy càng trăn trở về con đường thức tỉnh quần chúng. Từ suy nghĩ đó, Đặng Xuân Khu đã vận động một số anh em, họ hàng cùng tham gia xuất bản báo Dân cày. Mục đích của tờ báo là thức tỉnh tinh thần yêu nước, hướng dẫn nhân dân đấu tranh, chống lại sự bóc lột của thực dân, địa chủ.

Trong điều kiện hoạt động bí mật vô cùng khó khăn, mọi công đoạn làm báo đều được thực hiện thủ công, Đặng Xuân Khu đảm nhiệm vai trò chủ bút, trực tiếp xây dựng nội dung. Người em họ là Đặng Xuân Thiều viết tay các bài báo để in thạch, còn việc phát hành được một số thanh niên trong làng bí mật đảm nhận.

Từ ngôi nhà nhỏ nơi làng quê Hành Thiện, những số báo Dân cày lặng lẽ đến với người dân trong vùng, mang theo những thông điệp yêu nước và khát vọng đổi thay. Điều đặc biệt là khi sáng lập báo Dân cày, Đặng Xuân Khu mới ngoài 20 tuổi. Chính sự đồng cảm với những người lao động nghèo khổ, cùng khát vọng góp phần thay đổi hiện thực xã hội đã thôi thúc ông sử dụng ngòi bút như một công cụ tuyên truyền cách mạng.

Báo Dân cày chỉ xuất bản được bốn số trước khi Đặng Xuân Khu trở lại Hà Nội tiếp tục học tập và hoạt động cách mạng. Dù tồn tại trong thời gian ngắn, tờ báo đã trở thành dấu mốc đặc biệt, ghi dấu bước khởi đầu trên hành trình hoạt động báo chí cách mạng của đồng chí Trường Chinh sau này.

Từ những số báo được viết tay, in thạch và bí mật phát hành tại quê hương Hành Thiện, có thể thấy khát vọng thức tỉnh lòng yêu nước, cổ vũ tinh thần đấu tranh trong quần chúng của những người làm cách mạng thời bấy giờ. Giá trị ấy không chỉ làm nên ý nghĩa lịch sử của báo Dân cày mà còn góp phần phản ánh cội nguồn của nền báo chí cách mạng Việt Nam - luôn gắn bó với nhân dân và phụng sự lợi ích của nhân dân.

Những câu chuyện về báo Dân cày vẫn để lại nhiều cảm xúc đối với những người làm báo hôm nay. Về thăm quê hương Tổng Bí thư Trường Chinh, anh Phạm Khánh Dũng, phóng viên Báo và phát thanh, truyền hình Ninh Bình chia sẻ: “Là phóng viên, tôi từng tìm hiểu nhiều tư liệu về đồng chí Trường Chinh, nhưng khi trực tiếp về Hành Thiện, những câu chuyện lịch sử trở nên gần gũi và sinh động hơn. Từ nơi đây có thể thấy quê hương không chỉ là nơi nuôi dưỡng một nhà lãnh đạo kiệt xuất của Đảng mà còn lưu giữ nhiều dấu ấn quan trọng trong những năm tháng đầu hoạt động cách mạng của đồng chí".

Gần một thế kỷ đã trôi qua kể từ ngày những số báo Dân cày đầu tiên ra đời trên quê hương Hành Thiện, nhưng dấu ấn về người thanh niên Đặng Xuân Khu dùng ngòi bút để thức tỉnh lòng yêu nước và phụng sự cách mạng vẫn còn nguyên giá trị. Trong những ngày tháng 6, tìm về quê hương Tổng Bí thư Trường Chinh và nơi từng xuất bản Báo Dân cày không chỉ là hành trình nhắc nhớ một dấu son của lịch sử báo chí cách mạng mà còn là dịp để những người làm báo hôm nay thêm trân trọng truyền thống, gìn giữ trách nhiệm và lý tưởng phụng sự Tổ quốc, phụng sự nhân dân mà các thế hệ đi trước đã dày công vun đắp.