Thành công của Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI: Gỡ vướng mắc trước mắt, tạo dư địa phát triển dài hạn

Đánh giá về thành công của Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Văn hóa và Xã hội Phan Thị Thùy Linh nhấn mạnh, Kỳ họp không chỉ giải quyết những vấn đề cấp bách mà còn cho thấy cách tiếp cận mới trong hoạt động lập pháp: nhanh với những nội dung cần xử lý ngay, kỹ với những đạo luật có phạm vi tác động rộng và thời gian tồn tại dài. Quan trọng hơn, mỗi quyết định lập pháp không chỉ tháo gỡ vướng mắc trước mắt mà còn trở thành một bước tích lũy cho thể chế phát triển dài hạn, với hiệu quả thực thi là thước đo cuối cùng.

N

hanh với

những

nội dung cấp bách, kỹ với

những

văn bản có phạm vi tác động rộng và thời gian tồn tại dài

- Quốc hội vừa hoàn thành tốt đẹp Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, xem xét, thông qua 30 luật, nghị quyết và cho ý kiến lần đầu đối với 7 dự án luật, bộ luật để đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong thời gian tới. Xin đại biểu chia sẻ những ấn tượng đặc biệt của mình về Kỳ họp này?

- Ấn tượng đầu tiên của tôi là cường độ công việc của Quốc hội. Sau 17 ngày làm việc, chia thành hai đợt, làm việc cả các ngày thứ Bảy, Chủ nhật, Quốc hội đã thông qua 15 luật và 15 nghị quyết, trong đó có 6 nghị quyết quy phạm pháp luật, 2 nghị quyết về công tác nhân sự và 7 nghị quyết về các vấn đề quan trọng của đất nước; cho ý kiến bước đầu đối với 7 dự án bộ luật, luật để trình Quốc hội thông qua tại Kỳ họp thứ 2 vào tháng 10/2026.

Cần nhìn khối lượng này trong bối cảnh Kỳ họp diễn ra ngay sau thành công của Hội nghị Trung ương khóa XIII và Quốc hội, Chính phủ, các cơ quan đang khẩn trương triển khai Kết luận số 17-KL/TW của Bộ Chính trị về Định hướng lập pháp nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI. Việc triệu tập một kỳ họp không thường lệ, không chờ đến kỳ họp thường lệ vào tháng 10, chính là để thể chế hóa ngay các chủ trương của Đảng và quyết định ngay những vấn đề thực tiễn đang đòi hỏi, như Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đã khẳng định ngay tại Phiên khai mạc Kỳ họp: không để chậm trễ, không để lỡ thời cơ phát triển của đất nước.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn chủ trì phiên bế mạc Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI. Ảnh: Hồ Long

Ấn tượng thứ 2 và cũng là điều làm tôi suy nghĩ nhiều hơn cả là cách bố trí công việc lập pháp. Kỳ họp phân định rõ hai nhóm.

Nhóm thứ nhất là những nội dung cần xử lý ngay và có thể xử lý ngay, gồm: Luật Dầu khí (sửa đổi), Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư, Luật Phát triển đô thị, các luật sửa đồng thời nhiều luật trong lĩnh vực nông nghiệp - môi trường, quân sự - quốc phòng, ngân hàng - phòng, chống rửa tiền, tần số - viễn thông - giao dịch điện tử…

Nhóm thứ hai là những đạo luật nền tảng, được cho ý kiến bước đầu và sẽ thông qua tại Kỳ họp thứ Hai tới, gồm: Bộ luật Hình sự, Bộ luật Tố tụng hình sự, Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự, Luật Đất đai, Luật Nhà ở, Luật Kinh doanh bất động sản, Luật Ngân sách nhà nước theo hướng hợp nhất. Quốc hội dành thời gian thảo luận tại hội trường và tại tổ về định hướng chính sách sửa đổi các luật này, tức là bàn về các lựa chọn lớn trước khi hoàn thiện dự thảo.

Toàn cảnh phiên bế mạc Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI. Ảnh: Quang Khánh

Việc hoạch định chính sách trước khi soạn thảo không phải là mới - Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật từ lâu đã quy định giai đoạn lập đề nghị xây dựng luật kèm yêu cầu đánh giá tác động chính sách. Điểm mới ở đây là cách phân bổ thời gian theo tính chất của từng đạo luật: nhanh với những nội dung cấp bách, kỹ với những văn bản có phạm vi tác động rộng và thời gian tồn tại dài. Trong điều kiện quy trình lập pháp đã được rút gọn, tôi cho rằng, đây là cách làm hợp lý và cần được duy trì như một nguyên tắc, không chỉ áp dụng cho một kỳ họp.

Quốc hội biểu quyết thông qua Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi). Ảnh: Khánh Duy

Ấn tượng thứ ba, ở góc độ một đại biểu hoạt động trong lĩnh vực văn hóa - xã hội, tôi nhận thấy, Kỳ họp không chỉ bàn chuyện tăng trưởng. Nghị quyết giảm thuế thu nhập cá nhân và thu nhập doanh nghiệp là chính sách chạm trực tiếp đến hoạt động của khu vực hộ kinh doanh và doanh nghiệp. Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi), Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi)… cũng đã điều chỉnh những quan hệ xã hội rất gần với đời sống thường ngày.

Tôi cũng muốn nhắc đến một nội dung mà Ủy ban Văn hóa và Xã hội trực tiếp thẩm tra: nghị quyết về cơ chế, chính sách áp dụng cho việc di chuyển 2 di tích lịch sử - văn hoá trong phạm vi Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường kết nối Cảng Hàng không quốc tế Gia Bình với Thủ đô Hà Nội. Dung lượng nhỏ, nhưng bản chất rất điển hình: khi một công trình hạ tầng chiến lược đi qua nơi có di tích thì xử lý thế nào. Việc Quốc hội thiết kế một cơ chế pháp lý riêng, có kiểm soát, thay vì để dự án dừng chờ hoặc để địa phương tự xoay xở, theo tôi là cách làm đúng - và cho thấy tăng trưởng nhanh với giữ gìn giá trị văn hóa chỉ dung hòa được khi có thể chế cụ thể, không chỉ có nguyên tắc chung.

Quốc hội biểu quyết thông qua Nghị quyết về việc di chuyển 2 di tích lịch sử - văn hóa trong phạm vi thực hiện Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường kết nối Cảng hàng không quốc tế Gia Bình với Thủ đô Hà Nội. Ảnh: Quang Khánh

Lấy chất lượng và hiệu quả thực thi làm thước đo hoạt động lập pháp

- Một trong những thông điệp được Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh tại Kỳ họp là yêu cầu xây dựng pháp luật để kiến tạo phát triển, tháo gỡ điểm nghẽn. Theo đại biểu, Kỳ họp lần này đã thể hiện tinh thần này như thế nào?

- Ngay trong phát biểu khai mạc Kỳ họp, Chủ tịch Quốc hội đã nêu rất rõ: nhiệm kỳ khóa XVI phải là nhiệm kỳ kiến tạo thể chế phát triển, không để thể chế trở thành điểm nghẽn; chính sách, pháp luật phải bám sát thực tiễn, đi trước, mở đường cho phát triển, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm.

Theo tôi, tinh thần ấy hiện diện ở ba cấp độ:

Một là ở lựa chọn ưu tiên: Kỳ họp không dàn trải mà tập trung vào những nút thắt đã được thực tiễn nhiều năm chỉ ra: điều kiện đầu tư kinh doanh, thủ tục hành chính, năng lượng, hạ tầng kết nối, tài chính - ngân sách…

Việc sửa đổi Phụ lục IV Luật Đầu tư về danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện là một ví dụ điển hình. Trên cơ sở kế thừa phương án cắt giảm 56 ngành, nghề theo Nghị quyết số 66.17/2026/NQ-CP của Chính phủ, Luật tiếp tục cắt giảm thêm 2 ngành, nghề, đồng thời rà soát, bổ sung có chọn lọc một số ngành, nghề thực sự cần thiết phải quản lý bằng điều kiện kinh doanh.

Quốc hội biểu quyết thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư. Ảnh: Hồ Long

Điều đáng nói ở đây không chỉ là số lượng ngành, nghề được cắt giảm, mà quan trọng hơn là sự thay đổi trong cách tiếp cận chính sách: những điều kiện hạn chế quyền tự do kinh doanh không còn phù hợp phải được chủ động loại bỏ; việc đặt ra điều kiện kinh doanh phải có căn cứ rõ ràng, xuất phát từ yêu cầu quản lý thực sự cần thiết và tương xứng với mục tiêu quản lý.

Thứ hai là về hướng xử lý các vấn đề tồn đọng: Tôi rất đồng tình và đánh giá cao việc Quốc hội ban hành Nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và trong ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, cùng Nghị quyết tháo gỡ vướng mắc cho các dự án điện gió, điện mặt trời…

Đây là những nội dung khó, bởi mỗi dự án đình trệ đều là nguồn lực đã hình thành - vốn đã bỏ ra, đất đai và nhân lực đã sử dụng - nhưng chưa tạo ra giá trị; càng kéo dài thì chi phí càng lớn và càng khó xử lý. Vì vậy, tôi cho rằng việc lựa chọn giải quyết dứt điểm trong khuôn khổ có kiểm soát là hướng đi hợp tình, hợp lý, giúp khơi thông nguồn lực và tốt hơn nhiều so với để tồn tại kéo dài.

Thứ ba là ở tư duy đi trước, mở đường: Quốc hội đã quyết định chủ trương đầu tư đường Vành đai 5 Vùng Thủ đô, điều chỉnh chủ trương đầu tư Dự án tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, tách dự án điện hạt nhân Ninh Thuận thành các dự án độc lập, cùng cơ chế đặc thù cho các dự án, công trình phục vụ Hội nghị cấp cao APEC 2027 tại Đặc khu Phú Quốc, tỉnh An Giang…

Quốc hội biểu quyết thông qua Nghị quyết quy định cơ chế, chính sách đặc thù để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong việc thực hiện các dự án, công trình phục vụ Hội nghị cấp cao APEC 2027 tại Đặc khu Phú Quốc, tỉnh An Giang. Ảnh: Khánh Duy

Tôi cho rằng, đây là những quyết định pháp lý được chuẩn bị đi trước một bước so với hạ tầng vật chất - một cách tiếp cận rất đáng ghi nhận. Riêng việc tách dự án điện hạt nhân Ninh Thuận là một quyết định sáng suốt về quản trị dự án, cho phép các hợp phần được triển khai song song thay vì tuần tự, nhờ đó rút ngắn được thời gian mà vẫn giữ vững các tiêu chuẩn đề ra.

Điều tôi tâm đắc nhất trong thông điệp của Chủ tịch Quốc hội là tinh thần: lấy chất lượng và hiệu quả thực thi của hệ thống pháp luật làm thước đo cho hoạt động lập pháp. Số lượng luật được thông qua tự thân nó chưa phải là thành tựu. Giá trị thực sự được đo bằng những điều rất cụ thể và gần gũi với người dân như ở bộ phận một cửa cấp xã, ở thời gian xử lý một hồ sơ đất đai, ở thời gian thông quan một lô hàng… Điều này lại càng có ý nghĩa khi các luật vừa thông qua sẽ được đưa vào cuộc sống bởi một bộ máy vừa được sắp xếp, tổ chức lại. Bởi vậy, trong thời gian tới, tôi cho rằng yếu tố quyết định không chỉ nằm ở chất lượng của văn bản, mà quan trọng hơn là ở năng lực thực thi tại cấp cơ sở.

Mỗi lần tháo gỡ đều trở thành bước tích lũy cho thể chế dài hạn

- Từ thực tiễn công tác lập pháp tại Kỳ họp này, theo đại biểu, đâu là ranh giới giữa “tháo gỡ vướng mắc trước mắt” và “kiến tạo một thể chế phát triển lâu dài”? Quốc hội cần làm gì để việc sửa luật không chỉ giải quyết một điểm nghẽn cụ thể mà còn tạo dư địa phát triển mới?

- Đây là câu hỏi rất hay, và cũng là câu hỏi mà tôi tin sẽ đi cùng chúng ta suốt cả nhiệm kỳ.

Trước hết, tôi muốn nói rằng đây không phải hai việc đối lập nhau. Tháo gỡ vướng mắc trước mắt và kiến tạo thể chế lâu dài là hai mặt của cùng một quá trình. Không thể nói đến một thể chế phát triển bền vững nếu những nút thắt hiện hữu vẫn còn nguyên, làm nghẽn dòng vốn và làm giảm niềm tin. Ngược lại, mỗi lần tháo gỡ đều có thể trở thành một bước tích lũy cho thể chế dài hạn, nếu chúng ta ý thức được điều đó ngay từ khi thiết kế chính sách. Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, theo tôi, đã làm được cả hai việc ấy trong cùng một chương trình nghị sự.

Các ĐBQH tỉnh Thanh Hóa tại phiên khai mạc Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI. Ảnh: Phạm Thắng

Nếu phải chỉ ra ranh giới, tôi nghĩ nằm ở ba tiêu chí.

Thứ nhất, phạm vi của vấn đề được xử lý: Tháo gỡ thường hướng đến một tình huống cụ thể, có địa chỉ rõ ràng - một nhóm dự án, một lĩnh vực, một giai đoạn. Kiến tạo hướng đến nguyên tắc chung, đến cách tư duy quản lý đằng sau quy định. Việc sửa Điều 6 và Phụ lục IV Luật Đầu tư là một ví dụ rất đáng ghi nhận: vừa gỡ ngay các điều kiện kinh doanh không còn phù hợp, vừa khẳng định lại nguyên tắc hạn chế quyền tự do kinh doanh phải có căn cứ. Đó chính là tháo gỡ mang trong mình yếu tố kiến tạo.

Các đại biểu dự phiên họp tại Hội trường. Ảnh: Quang Khánh

Thứ hai, tính phổ quát của quy phạm: Cơ chế đặc thù là công cụ chính đáng, cần thiết và tôi hoàn toàn tán thành việc Quốc hội sử dụng công cụ này trong những tình huống cấp bách như tại Kỳ họp này. Điều cần lưu ý là làm sao để những gì đã chứng minh hiệu quả trong phạm vi đặc thù sẽ dần được nâng lên thành quy định chung, áp dụng bình đẳng cho mọi chủ thể ở hoàn cảnh tương tự. Đó là cách chuyển hóa tự nhiên nhất từ tháo gỡ sang kiến tạo.

Thứ ba, “tuổi thọ” của quy phạm: Một quy định bền là quy định được xây trên nguyên tắc, nhờ đó nhiều năm sau vẫn vận hành tốt trong những hoàn cảnh mới.

Tập

trung

hoàn

thiện

pháp

luật cho

nhóm tài sản mới

- Từ thành công của Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, đại biểu có đề xuất gì để phát huy hiệu quả dài hạn hơn nữa?

- Tôi xin nêu 5 đề xuất. Một là, tiếp tục phát huy cách phân bổ thời gian lập pháp theo tính chất của từng đạo luật. Việc Kỳ họp này dành các phiên thảo luận về định hướng chính sách và bố trí quy trình hai kỳ họp cho những đạo luật nền tảng như Đất đai, Ngân sách nhà nước, các bộ luật về hình sự… là cách làm rất phù hợp. Tôi mong cách làm này được duy trì và dần chuẩn hóa thành một khâu ổn định trong quy trình, với tiêu chí lựa chọn dự án áp dụng và hồ sơ chính sách đi kèm, để kết luận về định hướng chính sách trở thành cơ sở vững chắc cho quá trình soạn thảo tiếp sau.

Hai là, quan tâm đến thời hạn hiệu lực và lộ trình luật hóa của các cơ chế đặc thù. Các nghị quyết đặc thù được thông qua tại Kỳ họp này là những quyết định đúng và kịp thời. Để phát huy trọn vẹn giá trị của chúng, cùng với việc tổ chức thực hiện, tôi cho rằng nên sớm xác định thời điểm và tiêu chí đánh giá kết quả, trên cơ sở đó lựa chọn những nội dung đã chứng minh được hiệu quả để nâng lên thành quy định chung của luật.

Các đại biểu dự phiên họp. Ảnh: Quang Khánh

Ba là, tiếp tục nâng chất lượng công tác đánh giá tác động chính sách. Thời gian qua công tác này đã có nhiều tiến bộ, hồ sơ các dự án luật ngày càng đầy đủ hơn. Trong giai đoạn tới, khi yêu cầu về tiến độ rất cao, tôi mong các cơ quan được tăng cường thêm nguồn lực chuyên môn để bổ sung phân tích định lượng, tham vấn rộng hơn ý kiến chuyên gia, hiệp hội và đối tượng chịu tác động... Năng lực dự báo (về chi phí tuân thủ, về phản ứng của thị trường, về tác động xã hội của một chính sách kinh tế…) chính là nền tảng của lập pháp kiến tạo.

Bốn là, dành sự quan tâm thỏa đáng cho khâu tổ chức thi hành. Với 15 luật vừa được thông qua, khối lượng văn bản quy định chi tiết cần ban hành trong thời gian tới là rất lớn, trong khi bộ máy chính quyền các cấp cũng đang vận hành theo mô hình mới. Tôi tin rằng, nếu Quốc hội và Chính phủ cùng theo sát tiến độ này ngay từ những tháng cuối năm 2026, đồng thời tăng cường tập huấn, hướng dẫn cho cán bộ ở cơ sở, thì tinh thần cởi mở của các đạo luật sẽ đến được với người dân và doanh nghiệp một cách đầy đủ.

Năm là, bên cạnh đất đai, vốn và hạ tầng, dư địa phát triển của đất nước còn rất lớn ở những nguồn lực mà hệ thống pháp luật đang trong quá trình hoàn thiện khung điều chỉnh như: dữ liệu, tài sản trí tuệ, tài sản văn hóa và vốn con người…

Chúng ta đã có hệ thống quy định khá hoàn chỉnh về giao dịch tài sản hữu hình. Với nhóm tài sản mới, việc xác lập quyền, xác định phương pháp định giá, khả năng góp vốn hay dùng để bảo đảm nghĩa vụ dân sự… vẫn cần tiếp tục hoàn thiện. Đây là phần việc có ý nghĩa dài hạn bậc nhất, bởi đây là nhóm nguồn lực không cạn kiệt và càng sử dụng càng sinh sôi.

- Xin trân trọng cảm ơn đại biểu!

Quỳnh Chi thực hiện