Thanh Hóa phê chuẩn Bộ chữ dân tộc Mường, phục vụ bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa

Phê chuẩn Bộ chữ dân tộc Mường tỉnh Thanh Hóa

Theo Quyết định số 2677/QĐ-UBND, UBND tỉnh Thanh Hóa phê chuẩn kèm theo Quyết định Bộ chữ dân tộc Mường tỉnh Thanh Hóa.

Bộ chữ này là sản phẩm nghiên cứu, xây dựng trong khuôn khổ Đề án “Bảo tồn, phát huy và phát triển tiếng nói, chữ viết, trang phục, nghề truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số tỉnh Thanh Hóa đến năm 2030”, được UBND tỉnh phê duyệt tại Quyết định số 4795/QĐ-UBND ngày 21/12/2022.

Quyết định số 2677/QĐ-UBND được ban hành trên cơ sở các quy định pháp luật liên quan, trong đó có Luật Tổ chức chính quyền địa phương số 72/2025/QH15; Nghị định số 82/2010/NĐ-CP ngày 15/7/2010 của Chính phủ về việc dạy và học tiếng nói, chữ viết của dân tộc thiểu số trong các cơ sở giáo dục phổ thông và trung tâm giáo dục thường xuyên; Nghị định số 96/2025/NĐ-CP ngày 29/4/2025 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 82/2010/NĐ-CP.

Bên cạnh đó, quyết định cũng căn cứ Nghị định số 05/2011/NĐ-CP ngày 14/1/2011 của Chính phủ về công tác dân tộc và Nghị định số 127/2024/NĐ-CP ngày 10/10/2024 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 05/2011/NĐ-CP; Thông tư số 32/2021/TT-BGDĐT ngày 22/11/2021 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Việc phê chuẩn cũng được thực hiện trên cơ sở Văn bản số 4848/BGDĐT-GDPT ngày 29/7/2026 của Bộ Giáo dục và Đào tạo về việc xin ý kiến phê chuẩn Bộ chữ dân tộc Mường tỉnh Thanh Hóa và theo đề nghị của Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tại Tờ trình số 4539/TTr-SGDĐT ngày 20/8/2026.

Không xác định là bộ chữ cổ truyền đã được sử dụng rộng rãi

Việc phê chuẩn Bộ chữ dân tộc Mường nhằm phục vụ nghiên cứu, sưu tầm, bảo tồn và phát huy tiếng nói, chữ viết của dân tộc Mường.

Quyết định của UBND tỉnh Thanh Hóa nêu rõ, việc phê chuẩn Bộ chữ dân tộc Mường nhằm phục vụ công tác nghiên cứu, sưu tầm, bảo tồn, biên soạn và phát huy tiếng nói, chữ viết và các giá trị văn hóa của dân tộc Mường theo quy định của pháp luật.

Tuy nhiên, một nội dung quan trọng được xác định rõ là việc phê chuẩn này không đồng nghĩa với việc xác định Bộ chữ là bộ chữ cổ truyền đã được lưu hành, sử dụng rộng rãi trong cộng đồng dân tộc Mường.

Đồng thời, Bộ chữ được phê chuẩn cũng không thay thế thẩm quyền của cơ quan Trung ương trong việc quy định chương trình giáo dục, tài liệu dạy học và tổ chức dạy học tiếng dân tộc thiểu số tại các cơ sở giáo dục theo quy định pháp luật.

Sở Giáo dục và Đào tạo Thanh Hóa chịu trách nhiệm trước UBND tỉnh và trước pháp luật về tính chính xác, khoa học, đầy đủ của Bộ chữ dân tộc Mường tỉnh Thanh Hóa được phê chuẩn, cũng như hồ sơ và các tài liệu chuyên môn có liên quan.

Quy định về chính tả, ngữ pháp và cách đặt dấu thanh

Theo nội dung Bộ chữ được phê chuẩn, các chữ cái Z, J, F, W được sử dụng để ghi các chữ là tiếng nước ngoài, như: Zona, Jordani, FIFA, Washington.

Về chữ số, Bộ chữ sử dụng hệ thống chữ số La Mã và chữ số Ả Rập như chữ Quốc ngữ. Ví dụ: I, II, III, IV, V... XXIV; 1, 2, 3, 4, 5... 24.

Về chính tả và ngữ pháp, ngữ pháp chữ Mường có một số nét riêng nhưng cơ bản vẫn giống chữ Quốc ngữ. Đầu câu viết hoa, tên riêng viết hoa; cuối câu sử dụng các dấu câu như dấu chấm, dấu phẩy hoặc dấu chấm phẩy. Những câu trích lời nói, câu văn của người khác cần được viết nghiêng hoặc đặt trong dấu ngoặc kép.

Cách đặt dấu thanh cũng được quy định theo từng trường hợp.

Khi từ chỉ có một nguyên âm, dấu thanh được đặt trực tiếp lên nguyên âm đó. Ví dụ: tảy (ngủ), nghỉ (nghỉ), mu” (bà)...

Trường hợp có nguyên âm đôi, dấu thanh được đặt vào nguyên âm đầu tiên. Nếu nguyên âm đôi đi kèm với phụ âm đôi, dấu thanh cũng nằm trên nguyên âm đầu. Ví dụ: của (của cải), tỏa...

Khi từ chứa nguyên âm ba hoặc nguyên âm đôi cộng thêm một phụ âm, dấu thanh được đặt lên nguyên âm thứ hai. Ví dụ: khuỷu, Quỳnh...

Đối với trường hợp có nguyên âm kép, dấu thanh được đặt trên nguyên âm thứ hai. Một số ví dụ được nêu gồm: khoóng (cái gai), choòng (dốc), lướnh (trườn), kiảch (cát).

Sở Giáo dục và Đào tạo chủ trì quản lý, khai thác và sử dụng

Về tổ chức thực hiện, UBND tỉnh Thanh Hóa giao Sở Giáo dục và Đào tạo chủ trì quản lý, hướng dẫn, khai thác và sử dụng Bộ chữ theo đúng mục đích, phạm vi và quy định của pháp luật.

Sở Giáo dục và Đào tạo đồng thời chủ trì, phối hợp với Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Sở Dân tộc và Tôn giáo cùng các cơ quan, đơn vị, địa phương liên quan tổ chức tuyên truyền, nghiên cứu, bảo tồn, khai thác và phát huy giá trị của Bộ chữ phù hợp với chức năng, nhiệm vụ và quy định pháp luật.

Trong trường hợp quá trình thực hiện phát sinh yêu cầu sửa đổi, bổ sung Bộ chữ, Sở Giáo dục và Đào tạo có trách nhiệm chủ trì, phối hợp với các cơ quan, đơn vị, tổ chức, cá nhân liên quan nghiên cứu, báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định theo quy định.

Quyết định số 2677/QĐ-UBND có hiệu lực thi hành kể từ ngày ký. Chánh Văn phòng UBND tỉnh; Giám đốc các Sở: Giáo dục và Đào tạo, Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Dân tộc và Tôn giáo; Hội Dân tộc học và Nhân học tỉnh Thanh Hóa; thủ trưởng các sở, ban, ngành, đơn vị liên quan; Chủ tịch UBND các xã, phường cùng các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan chịu trách nhiệm thi hành quyết định.

Việc phê chuẩn Bộ chữ dân tộc Mường tỉnh Thanh Hóa được đặt trong khuôn khổ một đề án bảo tồn văn hóa của tỉnh, với mục tiêu phục vụ nghiên cứu, sưu tầm, biên soạn và phát huy tiếng nói, chữ viết của đồng bào Mường, đồng thời bảo đảm rõ phạm vi sử dụng và thẩm quyền quản lý theo quy định pháp luật.