Thanh khoản ngân hàng chịu áp lực khi tín dụng tăng 19%, vượt xa huy động vốn

Hệ thống ngân hàng Việt Nam đang đối mặt với áp lực thanh khoản lớn khi tốc độ tăng trưởng tín dụng năm 2025 dự kiến đạt khoảng 19%, vượt xa mức tăng trưởng huy động vốn 14,11%. Sự mất cân đối này không chỉ đẩy lãi suất trên thị trường liên ngân hàng tăng cao mà còn bộc lộ những rủi ro mang tính cấu trúc lâu dài khi nền kinh tế phụ thuộc quá lớn vào dòng vốn tín dụng.

Ngân hàng chịu sức ép thanh khoản khi tín dụng tăng nhanh hơn huy động

Áp lực thanh khoản từ sự chênh lệch cung - cầu vốn

Thách thức lớn nhất hiện nay của hệ thống ngân hàng là sự chênh lệch đáng kể giữa tốc độ bơm vốn ra nền kinh tế và khả năng huy động tiền gửi từ dân cư và tổ chức. Theo dữ liệu từ TS. Cấn Văn Lực, Thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách của Thủ tướng Chính phủ, tính đến ngày 24/12/2025, tín dụng toàn hệ thống đã tăng 17,87% và ước đạt 19% cho cả năm. Trong khi đó, huy động vốn chỉ tăng trưởng ở mức 14,11%.

Khoảng cách 3 – 4 điểm phần trăm này đã tạo ra áp lực thanh khoản rõ rệt, đặc biệt là trong giai đoạn cuối năm khi nhu cầu vốn phục vụ sản xuất và tiêu dùng tăng mạnh theo yếu tố mùa vụ. Để bù đắp lượng vốn thiếu hụt, các ngân hàng thương mại buộc phải tăng cường cạnh tranh bằng cách nâng lãi suất huy động, gây áp lực lên chi phí vốn của toàn hệ thống.

Ông Phạm Chí Quang, Vụ trưởng Vụ Chính sách tiền tệ (Ngân hàng Nhà nước), cho biết thanh khoản hệ thống đã gặp khó khăn nhất định từ đầu tháng 12/2025. Bên cạnh yếu tố mùa vụ, sự cạnh tranh gay gắt từ các kênh đầu tư thay thế khác đã khiến dòng tiền chảy vào ngân hàng chậm lại, kéo lãi suất liên ngân hàng lên các mức đỉnh mới.

Rủi ro cấu trúc và tỷ lệ tín dụng trên GDP ở mức báo động

Ngoài áp lực thanh khoản ngắn hạn, các chuyên gia cảnh báo về sự mất cân đối mang tính cấu trúc trong mô hình cung ứng vốn tại Việt Nam. Với đà tăng trưởng tín dụng nhanh, tỷ lệ tín dụng/GDP dự kiến sẽ chạm mốc 146% vào cuối năm 2025, tăng đáng kể so với mức 135,7% của năm 2024. Đây là một trong những mức cao nhất đối với các quốc gia có thu nhập trung bình thấp.

Theo phân tích của TS. Cấn Văn Lực, khối ngân hàng hiện đang gánh vác tới 90% tổng cung ứng vốn cho nền kinh tế, trong khi tại các quốc gia phát triển, tỷ lệ này thường chỉ dao động từ 35% đến 40%. Sự phụ thuộc quá lớn này khiến nền kinh tế dễ bị tổn thương trước những biến động của thị trường tiền tệ.

Dự báo cho năm 2026, Công ty Chứng khoán MB (MBS) cho rằng tín dụng có thể tiếp tục tăng trưởng ở mức 20%. Nếu tốc độ này tiếp tục duy trì gấp đôi tốc độ tăng trưởng GDP, tỷ lệ tín dụng/GDP có thể sớm đạt mức 180 – 190% vào năm 2030. Điều này không chỉ gây rủi ro mất an toàn hệ thống mà còn cản trở mục tiêu tăng trưởng bền vững nếu không có các biện pháp tái cấu trúc mạnh mẽ.

Giải pháp phát triển thị trường vốn để giảm tải cho ngân hàng

Để giải quyết bài toán thanh khoản và giảm áp lực cho hệ thống ngân hàng, việc phát triển các kênh dẫn vốn thay thế là yêu cầu cấp thiết. Các chuyên gia kiến nghị cần giảm tỷ trọng vốn ngân hàng xuống mức tối đa khoảng 40%, đồng thời nâng tỷ trọng vốn từ thị trường cổ phiếu và trái phiếu doanh nghiệp lên mức 25 – 27%.

TS. Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban Chính sách Chiến lược Trung ương, nhấn mạnh rằng điều kiện tiên quyết là phải cải thiện chất lượng "hàng hóa" trên thị trường tài chính. Điều này bao gồm việc minh bạch hóa hoạt động phát hành trái phiếu, cổ phiếu, đi kèm với hệ thống xếp hạng tín nhiệm uy tín và cơ chế giám sát chặt chẽ từ cơ quan quản lý.

Bên cạnh đó, việc thúc đẩy nâng hạng thị trường chứng khoán, khai thác tài chính xanh và xây dựng trung tâm tài chính quốc tế sẽ là những bước đi chiến lược để thu hút dòng vốn trung và dài hạn. Nếu không sớm chuyển dịch mô hình cung ứng vốn, hệ thống ngân hàng sẽ tiếp tục rơi vào vòng xoáy áp lực thanh khoản và lãi suất mỗi khi nhu cầu vốn của nền kinh tế tăng cao.

Thành Vinh