Thành phố Hồ Chí Minh chủ động tạo lực đẩy thể chế cho Luật Phát triển đô thị

Nghị quyết số 39/2026/NQ-HĐND (Nghị quyết 39) quy định về xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật để tổ chức thi hành Luật Phát triển đô thị trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh vừa được HĐND Thành phố Hồ Chí Minh ban hành đã thể hiện tinh thần chủ động và trách nhiệm cao của chính quyền Thành phố trong việc đón đầu các cơ chế vượt trội, tạo đòn bẩy hiện thực hóa các mục tiêu phát triển của đô thị đặc biệt trong giai đoạn mới.

Khu đô thị Thủ Thiêm, thành phố Thủ Đức. Ảnh: Hồng Đạt - TTXVN

*Sự cấp thiết mở đường đón đầu nguồn lực

Luật Phát triển đô thị sau khi được Quốc hội thông qua và có hiệu lực từ ngày 1/10/2026 đã mở ra không gian pháp lý rộng lớn với nhiều cơ chế đặc thù, phân cấp mạnh mẽ dành cho Thành phố Hồ Chí Minh, mở ra không gian và động lực mới để Thành phố phát triển bền vững.

Theo ông Võ Văn Minh, Chủ tịch HĐND Thành phố Hồ Chí Minh, Luật Phát triển đô thị là dấu mốc có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với Thành phố. Bên cạnh hoàn thiện thêm hành lang pháp lý cho công tác quản lý và phát triển đô thị, Luật đã tạo thêm đòn bẩy thể chế có tính chiến lược, lâu dài, góp phần khơi thông các điểm nghẽn, huy động và khai thác hiệu quả hơn nguồn lực đất đai, tài chính, đầu tư, khoa học - công nghệ… góp phần hiện thực hóa tầm nhìn phát triển 100 năm và tạo nền tảng cho những chặng đường phát triển lâu dài của Thành phố.

Tuy nhiên, để các quy định mang tính nền tảng của Luật nhanh chóng đi vào thực tiễn, Thành phố Hồ Chí Minh không thể áp dụng thụ động các quy trình ban hành văn bản quy phạm pháp luật thông thường. Rất cần một cơ chế thể chế linh hoạt nhưng chặt chẽ đảm bảo tính kịp thời, khơi thông chính sách và hạn chế những khoảng trống pháp lý khi triển khai các dự án phát triển đô thị quy mô lớn.

Dự kiến, để triển khai Luật Phát triển đô thị trên địa bàn Thành phố, HĐND Thành phố phải ban hành 147 nghị quyết, gồm 125 nghị quyết quy phạm pháp luật và 22 nghị quyết cá biệt. Trong số nghị quyết quy phạm pháp luật, có 61 nghị quyết thuộc nhóm cần ban hành ngay và 64 nghị quyết được ban hành khi phát sinh yêu cầu thực tế.

Nhấn mạnh đến vai trò của HĐND Thành phố trong triển khai Luật, ông Võ Văn Minh cho rằng, đối với Thành phố Hồ Chí Minh, yêu cầu đặt ra không chỉ là triển khai Luật đúng tiến độ, quan trọng hơn phải chuyển hóa kịp thời các cơ chế, chính sách và thẩm quyền mới thành nguồn lực, động lực và những kết quả phát triển cụ thể. Việc cụ thể hóa Luật phải được tiến hành chủ động, đồng bộ, đúng thẩm quyền, sát thực tiễn Thành phố vừa bảo đảm tiến độ, không để phát sinh khoảng trống pháp lý, vừa bảo đảm chất lượng, tính khả thi và hiệu quả của từng chính sách.

Chính vì vậy, chỉ sau 3 ngày Luật phát triển đô thị được Quốc hội thông qua, HĐND Thành phố Hồ Chí Minh đã biểu quyết ban hành Nghị quyết 39 về xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật để tổ chức thi hành trên địa bàn Thành phố. Nghị quyết 39 đã thể hiện sự chủ động của HĐND Thành phố trong tạo cơ sở, nền tản pháp lý cho quá trình triển khai Luật trên địa bàn Thành phố.

Nghị quyết 39 xác định rõ quy trình, trách nhiệm và thẩm quyền của từng cấp chính quyền đô thị trong việc cụ thể hóa các điều khoản của Luật, giúp Thành phố chủ động đi trước một bước về tạo dựng hành lang pháp lý, sẵn sàng các phương án tổ chức thực thi hiệu quả; góp phần tháo gỡ nút thắt trong công tác triển khai thể chế trên địa bàn Thành phố và cũng là sự thể hiện rõ ràng nhất tính chủ động của HĐND Thành phố trong vai trò là cơ quan quyết định chính sách của Thành phố trong việc huy động được nguồn lực và tạo ra động lực phát triển.

Bán đảo Thủ Thiêm, khu vực được định vị là lõi của Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam. Ảnh: Quang Châu-TTXVN

*Rút ngắn thời gian đưa chính sách vào cuộc sống

Với 21 điều chia thành 3 chương, Nghị quyết 39 có hiệu lực chính thức từ ngày 6/9/2026 (riêng việc xây dựng, ban hành văn bản thi hành Luật Phát triển đô thị và văn bản quy định biện pháp đặc thù theo quy định tại Nghị quyết này có hiệu lực thi hành từ ngày 1/9/2026). Trong đó, Nghị quyết mới thiết lập một hệ thống quy định chặt chẽ, khoa học về xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật triển khai Luật phát triển đô thị với nhiều điểm nhấn đột phá.

Điều 4 của Nghị quyết quy định chặt chẽ nội dung về phân cấp thẩm quyền, trong đó, phân định thẩm quyền điều chỉnh thủ tục hành chính và ban hành biện pháp đặc thù giữa HĐND, UBND và Chủ tịch UBND Thành phố. HĐND Thành phố có quyền ban hành văn bản điều chỉnh thủ tục hành chính thuộc Luật/Nghị quyết của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội hoặc các thủ tục hành chính của Chính phủ (Bộ, ngành) cần HĐND chấp thuận; ban hành văn bản quy định biện pháp đặc thù; ban hành nghị quyết thí điểm cơ chế, chính sách và nghị quyết lựa chọn áp dụng pháp luật.

UBND, Chủ tịch UBND Thành phố có quyền ban hành văn bản điều chỉnh thủ tục hành chính quy định trong các văn bản của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Bộ, cơ quan ngang Bộ theo phân cấp. Trường hợp Trung ương chưa quy định rõ, HĐND Thành phố giữ thẩm quyền quyết định để bảo đảm tính thống nhất và kiểm soát quyền lực.

Nghị quyết đã thể hiện quyết tâm của chính quyền Thành phố trong việc nói "không" với thủ tục rút gọn. Để bảo đảm tính khả thi, hạn chế rủi ro chính sách, Nghị quyết quy định không áp dụng trình tự, thủ tục rút gọn khi ban hành các văn bản thi hành, biện pháp đặc thù hay nghị quyết thí điểm (khoản 2, Điều 6). Nghị quyết chỉ rõ, các văn bản ban hành để thi hành Luật Phát triển đô thị phải tuân thủ nghiêm ngặt Hiến pháp, kiểm soát nguy cơ lợi ích nhóm, cục bộ và bảo đảm không xâm phạm các lĩnh vực cốt lõi như quốc phòng, an ninh, đối ngoại quốc gia.

Một trong những điểm nhấn đáng chú ý mang tính đột phá đó là Nghị quyết 39 của HĐND Thành phố đã quy định quy trình tham vấn chính sách bắt buộc phải lấy ý kiến không chỉ từ các Bộ, ngành, chuyên gia mà cả UBND các tỉnh, thành lân cận nếu chính sách có tác động đến vùng đô thị đặc biệt.

Quy định rõ hơn về cơ chế thử nghiệm chính sách (Sandbox) với nội dung chi tiết điều kiện ban hành Nghị quyết thí điểm cơ chế, chính sách mới; hồ sơ thí điểm bắt buộc phải có phương án quản trị rủi ro, tiêu chí đánh giá hiệu quả và điều kiện kết thúc thí điểm. Đồng thời, yêu cầu phải thành lập Hội đồng thẩm định liên ngành (gồm Sở Tư pháp, Tài chính, Nội vụ, Khoa học và Công nghệ, Ủy ban MTTQ Việt Nam Thành phố) để phản biện chuyên sâu trước khi trình HĐND (Khoản 1, Điều 16)…

Việc đưa các quy định xây dựng văn bản thi hành Luật và biện pháp đặc thù vận hành sớm từ đầu tháng 9 chính là lộ trình chuẩn bị để Thành phố Hồ Chí Minh hoàn thiện bộ công cụ pháp lý chuẩn mực, sẵn sàng ban hành danh mục các Nghị quyết chuyên đề quy định chi tiết Luật Phát triển đô thị. Đồng thời, với Nghị quyết 39 mang nội dung quy định quy trình xây dựng chính sách công khai, minh bạch, có sự tham gia của đối tượng chịu tác động cùng phương án quản trị rủi ro sẽ tạo môi trường đầu tư an toàn, thu hút mạnh mẽ các nguồn lực xã hội đồng hành cùng sự phát triển của Thành phố.

Theo ông Huỳnh Thanh Nhân, Phó Chủ tịch HĐND Thành phố, việc chủ động chuẩn bị các nghị quyết "đón đầu" hiệu lực của Luật thể hiện rõ sự đổi mới trong tư duy quản trị và điều hành của Thành phố Hồ Chí Minh, giúp hạn chế khoảng trống pháp lý, rút ngắn thời gian đưa chính sách vào cuộc sống và tạo điều kiện để người dân, doanh nghiệp sớm được thụ hưởng các cơ chế mới. Đồng thời, đó cũng là giải pháp tích cực khơi thông các nguồn lực phát triển, tạo động lực tăng trưởng mới cho thành phố trong giai đoạn tới.

Có thể nói, Nghị quyết 39 trên thực tế không chỉ là một văn bản chuyên môn nghiệp vụ về công tác lập quy của HĐND Thành phố mà trở thành một công cụ quản trị đô thị hiện đại. Nghị quyết thể hiện bản lĩnh, năng lực tự chủ và tinh thần đổi mới của HĐND Thành phố, làm nền tảng vững chắc để chuyển hóa các ưu đãi đặc thù từ Luật Phát triển đô thị thành động lực phát triển kinh tế - xã hội thực tế.

Sự chủ động hoàn thiện "hành lang của hành lang pháp lý" qua Nghị quyết 39 không chỉ thể hiện năng lực tự chủ thể chế của chính quyền đô thị Thành phố Hồ Chí Minh mà còn là yếu tố mang lại niềm tin cho doanh nghiệp, nhà đầu tư và người dân Thành phố. Đây sẽ là động lực quan trọng để thành phố mang tên Bác bứt phá, chuyển hóa các cơ chế đặc thù thành nguồn lực phát triển thực tế, xứng đáng với vị thế trung tâm kinh tế - xã hội của cả nước.