Tháo gỡ “điểm nghẽn”, chuẩn bị tốt các điều kiện cho năm học 2026-2027

PV: Năm học 2026-2027 đặt ra yêu cầu tháo gỡ những điểm nghẽn căn cơ, hướng tới “kết quả thực chất”. Với Thanh Hóa, đâu là những “nút thắt” cần ưu tiên tháo gỡ trước thềm năm học mới, thưa ông?

Tiến sĩ Đỗ Đức Quế: Trước thềm năm học 2026-2027, nếu phải xác định những "điểm nghẽn" cần ưu tiên tháo gỡ, chúng tôi tập trung vào hai vấn đề cốt lõi: đội ngũ nhà giáo và mạng lưới, cơ sở vật chất trường lớp.

Trong đó, chúng tôi xác định “điểm nghẽn” lớn nhất của ngành hiện nay là con người, là đội ngũ nhà giáo. Bởi lẽ, có thầy cô giỏi mới có học sinh giỏi, có đủ giáo viên mới bảo đảm điều kiện tổ chức dạy học và nâng cao chất lượng giáo dục.

Tính đến hết năm học 2025-2026, toàn tỉnh có 59.580 cán bộ, giáo viên, nhân viên; so với định biên được UBND tỉnh giao, còn thiếu 2.722 người. So với định mức quy định của Bộ GD&ĐT, toàn tỉnh thiếu 17.455 biên chế, gồm: mầm non thiếu 4.242 biên chế, tiểu học (TH) thiếu 4.738 biên chế, trung học cơ sở (THCS) thiếu 7.084 biên chế, trung học phổ thông (THPT) thiếu 1.391 biên chế. Trong số 17.455 biên chế còn thiếu, nhà giáo thiếu 8.285 biên chế, nhân viên thiếu 9.170 biên chế.

Việc đội ngũ giáo viên chưa đáp ứng yêu cầu về số lượng, cơ cấu còn bất cập giữa các cấp học, môn học và địa bàn là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến tình trạng quá tải sĩ số học sinh/lớp ở một số địa phương có số học sinh tăng cao.

Điều này đặt ra yêu cầu không chỉ bổ sung đủ số lượng, mà quan trọng hơn là bố trí đúng người, đúng nơi, đúng chuyên môn, đồng thời nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo để đáp ứng yêu cầu đổi mới chương trình, chuyển đổi số và những yêu cầu mới của giáo dục trong giai đoạn mới.

Đi cùng với bài toán con người là bài toán về không gian và điều kiện để giáo dục phát triển. Hiện nay, toàn tỉnh có 2.037 cơ sở giáo dục, phân bố rộng khắp, cơ bản đáp ứng nhu cầu học tập của Nhân dân, góp phần duy trì vững chắc kết quả phổ cập giáo dục và nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện.

Tuy nhiên, quy hoạch mạng lưới cơ sở giáo dục trên địa bàn tỉnh chưa theo kịp tốc độ phát triển đô thị, khu công nghiệp, khu kinh tế và điều chỉnh địa giới hành chính khi thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp. Nhiều khu vực, đặc biệt là đô thị, việc đầu tư trường, lớp học công lập chưa theo kịp tốc độ tăng dân số. Từ năm 2020 đến nay, quy mô học sinh trên địa bàn tỉnh tăng trung bình khoảng 19.000 em mỗi năm, khiến nhu cầu về giáo viên, phòng học và trang thiết bị dạy học đều tăng mạnh, trong khi nguồn lực đầu tư chưa theo kịp. Hệ quả dễ thấy nhất là tình trạng quá tải tại nhiều trường học, đặc biệt ở các địa phương bãi ngang, ven biển và khu vực có tốc độ đô thị hóa nhanh. Qua khảo sát của ngành, nhiều xã, phường có sĩ số trung bình lên tới 49 học sinh/lớp, vượt quy định của Bộ GD&ĐT.

Mạng lưới cơ sở giáo dục thường xuyên, giáo dục nghề nghiệp, giáo dục đại học còn phân tán, một số đơn vị quy mô nhỏ, ngành nghề đào tạo trùng lặp, chưa gắn chặt với quy hoạch không gian phát triển kinh tế - xã hội, khu công nghiệp, khu kinh tế và nhu cầu nhân lực của doanh nghiệp.

Tỷ lệ trường, lớp ngoài công lập ở mầm non và phổ thông còn thấp so với tiềm năng, đặc biệt là bậc TH và THCS; việc phân bố cơ sở ngoài công lập chưa đồng đều, quy mô các cơ sở ngoài công lập còn nhỏ và chủ yếu tập trung ở khu vực có điều kiện kinh tế phát triển.

Cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học theo danh mục thiết bị dạy học tối thiểu ở nhiều cơ sở giáo dục còn thiếu và chưa đồng bộ, nhất là phòng học bộ môn, phòng chức năng, phòng đa năng, thiết bị thí nghiệm và hạ tầng công nghệ, chưa đáp ứng yêu cầu triển khai Chương trình giáo dục phổ thông 2018 và Nghị quyết số 71-NQ/TW về đột phá phát triển GD&ĐT.

Những vấn đề về chênh lệch chất lượng giữa các vùng miền, năng lực ngoại ngữ, chuyển đổi số, huy động nguồn lực xã hội hay sự gắn kết giữa đào tạo với nhu cầu nhân lực của nền kinh tế cũng cần tiếp tục được giải quyết.

PV: Nhận diện được "điểm nghẽn" là bước đầu, quan trọng hơn là cách tháo gỡ. Ngành GD&ĐT Thanh Hóa sẽ tập trung vào những giải pháp đột phá nào để tạo chuyển biến thực chất ngay từ năm học 2026-2027, thưa ông?

Tiến sĩ Đỗ Đức Quế: Để tháo gỡ những điểm nghẽn đã được nhận diện, ngành GD&ĐT Thanh Hóa sẽ tập trung vào những giải pháp có tính căn cơ, đồng bộ, trong đó tiếp tục sắp xếp, tổ chức lại mạng lưới trường lớp theo hướng tinh gọn, đồng thời tập trung giải quyết bài toán đội ngũ giáo viên.

Đến nay, Sở GD&ĐT đang triển khai kế hoạch tuyển dụng 1.632 giáo viên ở các cấp học mầm non, TH, THCS và THPT. Điểm mới của kỳ tuyển dụng năm nay là lần đầu tiên áp dụng hình thức thi tự luận xử lý tình huống sư phạm trong thời gian 180 phút, qua đó đánh giá toàn diện hơn năng lực thực hành sư phạm của thí sinh. Cùng với thi tuyển, ngành sẽ xem xét tiếp nhận những người đã có quá trình công tác, có năng lực chuyên môn và đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn, điều kiện theo vị trí việc làm.

Ảnh minh hoạ.

Đáng chú ý, Thanh Hóa lần đầu tiên thực hiện chính sách tiếp nhận nhà giáo biết hoặc có chứng chỉ tiếng dân tộc thiểu số; tiếp nhận người tình nguyện công tác tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi và địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn. Đây là giải pháp nhằm thu hút, bổ sung nhân lực cho những địa bàn còn thiếu giáo viên, đồng thời từng bước giải quyết căn bản tình trạng thiếu giáo viên trong 5 năm tới, đáp ứng nhu cầu học tập ngày càng tăng của học sinh.

Về cơ sở vật chất, Sở GD&ĐT sẽ tham mưu UBND tỉnh chỉ đạo các sở, ngành, địa phương xóa hoàn toàn phòng học tạm trước năm 2030; đồng thời hoàn thành mua sắm thiết bị dạy học tối thiểu cho các khối lớp còn lại theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018 trong các năm học 2026-2027 và 2027-2028.

Mục tiêu là không chỉ giải quyết những thiếu hụt trước mắt, mà từng bước tạo nền tảng về mạng lưới, đội ngũ và điều kiện dạy học, để các nhà trường có đủ điều kiện nâng cao chất lượng giáo dục một cách thực chất.

PV: Phương án sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục đã được ban hành, hệ thống trường, lớp của Thanh Hóa bước vào một mô hình tổ chức mới. Để sự thay đổi này thực sự tạo ra hiệu quả giáo dục và những vấn đề phát sinh không trở thành "nút thắt" mới ở cơ sở, ngành cần làm ngay những việc gì, thưa ông?

Tiến sĩ Đỗ Đức Quế: Việc sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục phải được nhìn nhận như một quá trình tái cấu trúc mạng lưới giáo dục, chứ không đơn thuần là giảm số trường, giảm số điểm trường hay tinh gọn đầu mối.

Việc sắp xếp phải căn cứ vào quy mô dân số, phân bố dân cư và không gian phát triển, ưu tiên tổ chức các trường có quy mô lớn, nghiên cứu mô hình trường nhiều cấp học, đồng thời cơ cấu lại đội ngũ, sử dụng hiệu quả cơ sở vật chất và đặc biệt phải bảo đảm quyền học tập của học sinh; tuyệt đối không sắp xếp một cách cơ học.

Trên tinh thần đó, sau khi phương án sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục của tỉnh được ban hành, nhiệm vụ quan trọng là tổ chức vận hành mạng lưới mới một cách ổn định, hiệu quả, để việc sắp xếp thực sự tạo ra giá trị mới cho giáo dục. Ngành sẽ rà soát, bố trí lại đội ngũ theo vị trí việc làm và quy mô người học; điều tiết cơ sở vật chất, phòng học, thiết bị dạy học theo hướng nơi cần thì được ưu tiên, nơi có đủ thì được khai thác hiệu quả, hạn chế tình trạng nơi thiếu, nơi thừa.

Đặc biệt, đối với miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và những địa bàn khó khăn, hiệu quả sắp xếp không thể đánh đổi bằng việc thu hẹp cơ hội tiếp cận giáo dục của học sinh. Các yếu tố về địa hình, giao thông, khoảng cách đến trường, điều kiện kinh tế - xã hội phải được tính toán đầy đủ. Mục tiêu là tinh gọn hợp lý nhưng phải bảo đảm học sinh được học tập an toàn, thuận lợi và có cơ hội tiếp cận chất lượng giáo dục ngày càng tốt hơn.

Về lâu dài, Thanh Hóa sẽ tiếp tục gắn quy hoạch mạng lưới trường lớp với quy hoạch dân cư, đô thị, khu công nghiệp, khu kinh tế và định hướng phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Cùng với đó, đẩy mạnh chuyển đổi số, khai thác dữ liệu về dân số, người học, đội ngũ và cơ sở vật chất để nâng cao năng lực dự báo, từ đó chủ động hơn trong quy hoạch và phân bổ nguồn lực.

Thước đo cuối cùng của việc sắp xếp không phải là giảm được bao nhiêu đầu mối, mà là mạng lưới sau sắp xếp hợp lý hơn, nguồn lực được sử dụng hiệu quả hơn và học sinh có được điều kiện học tập tốt hơn. Đó là cách Thanh Hóa cụ thể hóa chủ trương chung, chuyển từ tư duy “giảm đầu mối” sang tái cấu trúc để phát triển, hướng tới một mạng lưới giáo dục tinh gọn, hiệu quả và lấy người học làm trung tâm.

PV: Tháo gỡ "điểm nghẽn", tổ chức lại mạng lưới, sử dụng hiệu quả nguồn lực, tất cả đều hướng đến đích cuối là chất lượng giáo dục. Vậy năm học 2026-2027, Thanh Hóa đặt ra những mục tiêu trọng tâm nào và kỳ vọng chuyển biến rõ nét ở đâu, thưa ông?

Tiến sĩ Đỗ Đức Quế: Năm học 2026-2027 là năm thứ hai triển khai thực hiện Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển GD&ĐT; là năm tiếp tục thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Thanh Hóa nhiệm kỳ 2025-2030; đồng thời là năm tiếp tục hoàn thiện tổ chức, nâng cao hiệu quả hoạt động của ngành giáo dục trong điều kiện thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Toàn ngành tiếp tục quán triệt và triển khai đồng bộ các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về đổi mới căn bản, toàn diện GD&ĐT; tập trung xây dựng nền giáo dục mở, thực học, thực nghiệp, hiện đại, hội nhập và phát triển bền vững; lấy người học làm trung tâm, chất lượng giáo dục là mục tiêu xuyên suốt, đội ngũ nhà giáo là nhân tố quyết định, đổi mới quản trị là động lực, chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo là khâu đột phá; huy động mọi nguồn lực để nâng cao chất lượng giáo dục, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững của tỉnh.

PV: Trân trọng cảm ơn ông về cuộc trao đổi này!