Tháo gỡ điểm nghẽn, nâng cao hiệu quả hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa

Toàn cảnh phiên thảo luận ở hội trường chiều 29-10. Ảnh: quochoi.vn

Trong phiên thảo luận tại hội trường chiều 29-10, các thành viên Đoàn ĐBQH tỉnh Gia Lai đã tham gia góp ý nhiều ý kiến tâm huyết vào dự thảo Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Các ý kiến nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ hỗ trợ đơn lẻ sang phát triển hệ sinh thái đồng bộ, trong đó hiệu quả chính sách cần được đo bằng sự chuyển biến về năng suất, công nghệ và khả năng tham gia thị trường của doanh nghiệp.

Cần ưu tiên chính sách cho các lĩnh vực trực tiếp tạo ra giá trị gia tăng

Đại biểu (ĐB) Lê Hoàng Anh cho rằng, chính sách phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa cần ưu tiên những lĩnh vực trực tiếp tạo ra giá trị gia tăng, nhất là chế biến, chế tạo. Thực tế, trong hơn 1 triệu doanh nghiệp, gần 71% hoạt động trong lĩnh vực thương mại, dịch vụ, trong khi doanh nghiệp chế biến nông, lâm, thủy sản chỉ chiếm gần 1%.

Dẫn chứng từ ngành cà phê, đại biểu cho biết năm 2025, Việt Nam xuất khẩu cà phê khoảng 9 tỷ USD nhưng tỷ lệ chế biến sâu mới đạt khoảng 15%. Giá cà phê nhân khoảng 5.600 USD/tấn, trong khi cà phê chế biến đạt khoảng 9.700 USD/tấn. Chênh lệch này cho thấy dư địa lớn để nâng cao giá trị nông sản thông qua chế biến sâu.

ĐB Lê Hoàng Anh đề xuất tạo điều kiện cho doanh nghiệp chế biến tiếp cận đất đai, vốn. Ảnh: Đoàn ĐBQH tỉnh Gia Lai

Tại Gia Lai, kim ngạch xuất khẩu năm 2025 đạt khoảng 3,44 tỷ USD, trong đó cà phê đóng góp khoảng 1,5 tỷ USD. Tuy nhiên, doanh nghiệp chế biến quy mô nhỏ vẫn gặp khó khăn về mặt bằng sản xuất gắn với vùng nguyên liệu, kho lạnh, vốn dài hạn đầu tư máy móc, chi phí chứng nhận và truy xuất nguồn gốc theo Quy định chống phá rừng của Liên minh Châu Âu.

Theo đại biểu, vùng nguyên liệu và thị trường đã có, song doanh nghiệp chế biến quy mô nhỏ vẫn gặp khó về mặt bằng sản xuất, kho lạnh, vốn dài hạn đầu tư máy móc, chi phí chứng nhận và truy xuất nguồn gốc.

Vì vậy, cần bố trí quỹ đất cho các khu, cụm chế biến nông, lâm, thủy sản tập trung gắn với vùng nguyên liệu, kho lạnh và logistics dùng chung; đồng thời tạo cơ chế cho vay dựa trên hợp đồng tiêu thụ, khoản phải thu, hàng tồn kho và chứng từ kho hàng, ưu tiên bảo lãnh khoản vay mua máy móc phục vụ chế biến sâu.

Cùng quan tâm đến khả năng nâng cao năng lực sản xuất, ĐB Vũ Hồng Quân đề nghị bổ sung chính sách hỗ trợ trực tiếp các dự án đổi mới công nghệ, đầu tư máy móc, dây chuyền, tự động hóa, robot và quản trị số. Theo đại biểu, chính sách không nên chỉ xác định đối tượng hỗ trợ theo loại hình doanh nghiệp mà cần căn cứ vào năng lực và nhu cầu nâng cấp thực tế.

Các đại biểu tại phiên thảo luận chiều 29-10. Ảnh: quochoi.vn

Đại biểu đề xuất lấy nâng cao năng suất, chất lượng và năng lực cạnh tranh làm nguyên tắc thiết kế chính sách; ưu tiên doanh nghiệp có phương án đổi mới công nghệ khả thi, có vốn đối ứng, với tiêu chí lựa chọn công khai và có thể đo lường kết quả.

Mở rộng tiếp cận tín dụng, phát huy giá trị dữ liệu

Về tiếp cận vốn, theo ĐB Lê Hoàng Anh, số liệu PCI năm 2025 cho thấy 93,5% khoản vay vẫn yêu cầu tài sản thế chấp. Điều này gây khó khăn cho doanh nghiệp sản xuất, chế biến có chu kỳ đầu tư dài, trong khi máy móc, thiết bị chuyên dùng không phải lúc nào cũng thuận lợi để thế chấp.

Đại biểu đề nghị cơ quan thuế, hải quan và bảo hiểm xã hội kết nối, cung cấp dữ liệu cho tổ chức tín dụng thông qua Hệ thống thông tin quốc gia về doanh nghiệp khi doanh nghiệp đồng ý, không thu phí. Việc chia sẻ dữ liệu sẽ giúp ngân hàng có thêm căn cứ đánh giá dòng tiền, năng lực tài chính và khả năng trả nợ, giảm sự phụ thuộc vào tài sản bảo đảm.

ĐB Vũ Hồng Quân đề nghị bổ sung chính sách hỗ trợ trực tiếp các dự án đổi mới công nghệ, đầu tư máy móc, dây chuyền, tự động hóa, robot và quản trị số. Ảnh: Đoàn ĐBQH tỉnh Gia Lai

Đồng quan điểm cần khơi thông dòng vốn, ĐB Vũ Hồng Quân cho rằng, quy định cho vay dựa trên phương án kinh doanh, dòng tiền và dữ liệu cần đi kèm cơ chế chia sẻ rủi ro có kiểm soát. Đại biểu đề nghị nghiên cứu bảo lãnh một phần khoản vay, quy định rõ giới hạn bảo lãnh, trách nhiệm của ngân hàng và cơ chế xử lý tổn thất; đồng thời ưu tiên nguồn lực cho các chương trình chia sẻ rủi ro tín dụng có mục tiêu.

“Dữ liệu phục vụ cho vay hiện còn phân tán, khó kiểm chứng. Do đó, cần quy định trách nhiệm kết nối, xác thực và chia sẻ dữ liệu giữa cơ quan nhà nước, doanh nghiệp và tổ chức tín dụng trên cơ sở doanh nghiệp chấp thuận hợp pháp. Cơ chế này vừa hỗ trợ ngân hàng thẩm định, vừa mở rộng cơ hội tiếp cận vốn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa” - ĐB Quân phân tích.

Bên cạnh đó, ĐB Lê Hoàng Anh đề nghị có nguyên tắc ngân sách Trung ương hỗ trợ có mục tiêu đối với các địa phương chưa tự cân đối được ngân sách để thực hiện chính sách phát triển doanh nghiệp. Theo đại biểu, nếu nguồn lực hỗ trợ phụ thuộc chủ yếu vào khả năng cân đối ngân sách địa phương, những nơi có nhiều doanh nghiệp cần ưu tiên nhưng nguồn lực hạn chế sẽ gặp khó khăn khi triển khai.

Hoàn thiện hệ sinh thái hỗ trợ, hiệu quả từ sự minh bạch

Đối với hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, ĐB Đồng Ngọc Ba đề nghị làm rõ mô hình pháp lý, tiêu chí hoạt động và cơ chế giám sát đối với các cơ sở ươm tạo doanh nghiệp. Theo đại biểu, cơ sở ươm tạo giữ vai trò kết nối Nhà nước, trường đại học, viện nghiên cứu với doanh nghiệp và nhà đầu tư, góp phần đưa kết quả nghiên cứu khoa học vào thực tiễn sản xuất, kinh doanh.

ĐB Đồng Ngọc Ba đề nghị làm rõ mô hình pháp lý, tiêu chí hoạt động và cơ chế giám sát đối với các cơ sở ươm tạo doanh nghiệp. Ảnh: Đoàn ĐBQH tỉnh Gia Lai

Tuy nhiên, hoạt động của các cơ sở ươm tạo hiện còn phân tán, chất lượng chưa đồng đều; nhiều nơi chủ yếu tổ chức đào tạo, hội thảo, chưa phát triển dịch vụ chuyên sâu về kỹ thuật, nghiên cứu và phát triển, thương mại hóa sản phẩm.

“Cần quy định rõ mô hình hoạt động của cơ sở ươm tạo, có thể là đơn vị sự nghiệp, doanh nghiệp, hợp tác xã hoặc mô hình hợp tác công tư phù hợp. Đồng thời, cần xây dựng bộ tiêu chí đánh giá dựa trên năng lực cung cấp dịch vụ, đội ngũ chuyên gia, hạ tầng, khả năng kết nối thị trường và kết quả hỗ trợ doanh nghiệp; tổ chức đánh giá định kỳ, công khai kết quả và tiếp nhận phản hồi của doanh nghiệp” - ĐB Ba nói.

Về cơ chế hỗ trợ bằng phiếu hỗ trợ (voucher), ĐB Đồng Ngọc Ba đề xuất các cơ sở ươm tạo phải niêm yết công khai giá dịch vụ để doanh nghiệp có căn cứ lựa chọn, đồng thời hạn chế nguy cơ nâng giá, gây thất thoát ngân sách.

Đối với chủ đầu tư tư nhân được hỗ trợ phát triển hạ tầng, đại biểu đề nghị cần có cam kết duy trì hoạt động ươm tạo trong thời gian tối thiểu; trường hợp chuyển đổi mục đích sử dụng hoặc chấm dứt hoạt động trước thời hạn phải có cơ chế hoàn trả kinh phí đã được hỗ trợ.

ĐB Vũ Hồng Quân cũng nhấn mạnh yêu cầu phân định rõ vai trò trong hệ sinh thái hỗ trợ. Theo đó, cơ quan nhà nước bảo đảm nguồn lực, hạ tầng, dữ liệu và điều phối; tổ chức đại diện doanh nghiệp tập hợp nhu cầu, kiến nghị, kết nối thị trường; các đơn vị dịch vụ chuyên nghiệp cung cấp giải pháp hỗ trợ. Việc lựa chọn tổ chức thực hiện cần căn cứ vào năng lực và kết quả, không phân biệt khu vực nhà nước hay ngoài nhà nước.

Đại biểu đề nghị quy định rõ trách nhiệm của đầu mối hỗ trợ trong tiếp nhận, chuyển xử lý và phản hồi kiến nghị của doanh nghiệp; đồng thời lấy sự thay đổi về năng lực của doanh nghiệp sau hỗ trợ làm thước đo hiệu quả. Kết quả đánh giá cần là căn cứ bố trí ngân sách, tiếp tục, điều chỉnh hoặc chấm dứt chương trình.