Thảo quả - hướng sinh kế cho người dân vùng cao

Anh Hoàng Văn Minh, ở xóm Sác Ngà, là một trong những người đầu tiên đưa thảo quả về trồng. Trong những lần sang Hà Giang, Lào Cai, thấy bà con trồng thảo quả bán được giá, anh mua giống mang về trồng thử. Thấy cây sống được, lá xanh, thân khỏe, anh mới trồng thêm. Để có cây giống, anh Minh tự ươm gieo hơn 100 kg hạt thảo quả. Hạt được gieo từ tháng 9, phải mất gần 8 tháng mới bắt đầu nảy mầm. Cây con được chăm sóc gần một năm, đến khi cao khoảng 50 cm mới đủ điều kiện nhổ đem trồng dưới tán rừng tự nhiên. Từ những hạt thảo quả được cõng, men theo những con dốc cheo leo, trơn trượt, mầm cây được đưa lên núi cao gây giống, trồng dưới tán rừng già. Đến nay, gia đình anh Minh đã trồng hơn 20.000 gốc thảo quả. Riêng năm 2025, anh trồng bổ sung thêm khoảng 2.000 cây. Diện tích trồng trải dài từ lưng chừng núi lên đến đỉnh núi cao, quãng đường leo bộ mất hơn một giờ đồng hồ. Do địa hình dốc đứng, mọi công đoạn chăm sóc, thu hoạch đều phải làm thủ công. Mỗi mùa vụ, gia đình anh phải thuê thêm người trong xóm cùng lên rừng phát cỏ, hái quả, sấy khô tại chỗ, rồi tiếp tục thuê người gùi xuống núi. “Hai năm đầu phải phát cỏ thường xuyên, không phát là cây bị lấn, không lớn được” - Anh Minh chia sẻ.

Sau 5 năm trồng, vườn thảo quả của gia đình anh Minh đã cho thu hoạch. Năm nay, sản lượng đạt hơn 600 kg thảo quả khô. Tuy nhiên giá thu mua giảm, hiện chỉ còn khoảng 150.000 đồng/kg. Anh Minh còn sẵn sàng chia sẻ giống và kinh nghiệm trồng thảo quả cho anh em, họ hàng. Nhờ đó, mô hình trồng thảo quả dần lan rộng trong cộng đồng.

Người dân xóm Sác Ngà lên núi làm thuê hái thảo quả.

Tại xã Thông Nông, anh Lầu Văn Dẻ là một trong những người trồng thảo quả sớm nhất tại địa phương. Từ những cây giống ban đầu, đến nay anh Dẻ đã trồng hơn 7.000 gốc thảo quả. Năm nay là năm thứ 4, vườn thảo quả đã cho thu hoạch được 2 vụ. Riêng năm 2025, sau khi sấy khô, sản lượng đạt khoảng 450 kg, ước tính mang lại nguồn thu khoảng 70 triệu đồng. “Có thảo quả, gia đình tôi đỡ phụ thuộc vào nương ngô. Vất vả thì có, nhưng có tiền thật", anh Dẻ nói.

Khu vực trồng thảo quả nằm trên đỉnh núi Mẻ Lủng, ở độ cao khoảng 2.000m so với mực nước biển. Dãy núi này kéo dài từ xóm Nà Loạt sang xã Yên Minh (tỉnh Tuyên Quang), được đồng bào Mông gọi là núi Rồng. Khí hậu nơi đây quanh năm mát lạnh, thường xuyên có mây mù, độ ẩm cao, điều kiện rất phù hợp với thảo quả, loài cây ưa lạnh, sinh trưởng tốt dưới tán rừng tự nhiên. Việc trồng thảo quả dưới tán rừng không chỉ mang lại thu nhập mà còn góp phần giữ đất và bảo vệ rừng. Trồng thảo quả trên núi cao không dễ. Mỗi vụ thu hoạch đều phải thuê nhân công lên rừng hái quả, sấy khô tại chỗ rồi vận chuyển xuống núi. Chi phí lớn, thời tiết thất thường, giá cả bấp bênh là những rủi ro luôn thường trực. Nhưng so với nhiều loại cây trồng khác ở vùng cao, thảo quả vẫn cho thấy hiệu quả kinh tế rõ rệt hơn. Quan trọng hơn, đây là loại cây phù hợp với điều kiện tự nhiên, không phá rừng, không đòi hỏi kỹ thuật phức tạp mà vẫn mang lại thu nhập cho người dân.

Theo Phó Chủ tịch UBND xã Quảng Lâm Dương Thị Hoa, khoảng năm 2016, một số hộ dân xóm Sác Ngà đã chủ động tìm mua giống thảo quả về trồng. Qua thực tế cho thấy, cây sinh trưởng tốt, cho thu nhập và có đầu mối thu mua tương đối ổn định. Tuy nhiên, diện tích trồng hiện nay vẫn còn ít, chủ yếu do người dân tự làm, tự đầu tư. Địa phương mong muốn các cấp, ngành quan tâm hỗ trợ về giống, kỹ thuật và định hướng mở rộng diện tích trồng thảo quả, góp phần tạo sinh kế bền vững cho người dân vùng cao.

Giữa mây trời bao phủ trên đỉnh núi Mẻ Lủng, những vườn thảo quả vẫn lặng lẽ sinh trưởng dưới tán rừng già. Từ loài cây trồng dưới tán rừng, thảo quả đang mở ra một hướng sinh kế mới, giúp người dân vùng cao từng bước nâng cao thu nhập, ổn định cuộc sống và hướng tới tương lai bền vững, làm giàu chính đáng trên mảnh đất gian khó của quê hương.

Hải Nam