Thấy gì sau 1 năm giao địa phương quản lý quốc lộ?

Địa phương chủ động hơn

Nhiều năm nay, quốc lộ 10 đoạn qua tỉnh Quảng Ninh "gánh" mật độ phương tiện lớn, mặt đường hẹp, xuống cấp, không ít vụ tai nạn đáng tiếc đã xảy ra. Do khó khăn về nguồn lực nên chưa thể bố trí vốn ngân sách Trung ương để đầu tư nâng cấp, mở rộng.

Việc phân cấp quản lý giúp các địa phương chủ động hơn trong bảo trì, nâng cấp, mở rộng quốc lộ.

Chỉ sau 5 tháng được phân cấp quản lý các tuyến quốc lộ trên địa bàn, tháng 12/2025, Quảng Ninh khởi công dự án cải tạo, nâng cấp quốc lộ 10 với tổng mức đầu tư gần 500 tỷ đồng từ nguồn ngân sách của tỉnh. Từ đây, "điểm nghẽn" hạ tầng được giải quyết, tăng kết nối giữa Quảng Ninh với các tỉnh Duyên hải Bắc Bộ, tạo động lực mới cho phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.

Ông Trần Trọng Toàn, Trưởng phòng Quản lý kết cấu hạ tầng và An toàn giao thông, Sở Xây dựng Quảng Ninh cho hay, từ tháng 6/2025, Quảng Ninh đã tiếp nhận quản lý 7 tuyến quốc lộ được phân cấp từ Trung ương.

Ngay sau đó, Quảng Ninh đã bố trí nguồn vốn ngân sách địa phương để bảo trì đầu tư nâng cấp, mở rộng. Các thủ tục đầu tư và thi công mở rộng quốc lộ 4B, 10 đang được triển khai và tiếp tục nghiên cứu đầu tư mở rộng các tuyến 279, 18C.

"Việc phân cấp giúp địa phương chủ động hơn trong bảo trì cũng như đầu tư, cải tạo, nâng cấp", ông Toàn nói.

Tương tự, tỉnh Lâm Đồng đã có chủ trương đầu tư nâng cấp quốc lộ 27 và 28 với tổng mức đầu tư khoảng gần 3.000 tỷ đồng. Tỉnh Sơn La, dù điều kiện ngân sách còn khó khăn, địa phương vẫn đề xuất đầu tư cầu Vạn Yên thay thế bến phà hiện hữu.

Xử lý nhanh thay vì chờ đợi

Theo Luật Đường bộ 2024, quốc lộ được phân cấp cho UBND cấp tỉnh, thành phố chịu trách nhiệm quản lý.

Cục Đường bộ VN cho biết, đến tháng 7/2025, đã có 17.520km quốc lộ, tương đương 72% tổng chiều dài quốc lộ cả nước đã bàn giao cho các địa phương. Bộ Xây dựng quản lý gần 5.000km, chủ yếu là đường cao tốc và quốc lộ huyết mạch.

Điểm tích cực dễ nhận thấy nhất sau phân cấp là địa phương chủ động hơn trong quản lý, bảo trì, kịp thời phát hiện hư hỏng và xử lý nhanh các điểm mất an toàn thay vì phải chờ quy trình xử lý từ Trung ương như trước.

Ngoài nguồn vốn Trung ương, các địa phương có thể cân đối nguồn vốn ngân sách địa phương hoặc các nguồn vốn khác để phục vụ duy tu, sửa chữa, nâng cấp các tuyến quốc lộ - điều mà trước đây do vướng Luật Ngân sách nên không thực hiện được.

Ông Nguyễn Tuấn Anh, Trưởng phòng Quản lý bảo trì, Cục Đường bộ VN cho biết, các tuyến quốc lộ được phân cấp vẫn phải tuân thủ quy hoạch mạng lưới đường bộ quốc gia, bảo đảm quy mô, tiêu chuẩn kỹ thuật và tính kết nối liên vùng.

Quá trình sửa chữa, nâng cấp hay đầu tư xây dựng mới, các địa phương phải tuân thủ theo hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật hiện hành.

Ông Nguyễn Văn Quyền, Chủ tịch Hiệp hội Vận tải ô tô VN nhìn nhận, quốc lộ đi qua địa phương nào thì chính quyền nơi đó hiểu rõ nhất nhu cầu phát triển dân cư, logistics, du lịch hay công nghiệp. Khi được trao quyền, địa phương sẽ chủ động tích hợp quy hoạch giao thông với quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội.

"Nút thắt" lớn nhất vẫn là vốn

Sau giai đoạn đầu triển khai, khó khăn lớn nhất cũng dần hiện rõ, nhiều địa phương phản ánh thiếu nguồn lực bảo trì và nâng cấp quốc lộ, nhất là ở các địa phương miền núi.

Địa phương phải tuân thủ theo hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật hiện hành khi sửa chữa, nâng cấp hay đầu tư xây dựng đường mới.

Một số địa phương có nguồn thu ngân sách tốt như: Quảng Ninh, Hải Phòng, Bắc Ninh hay Ninh Bình có điều kiện bổ sung nguồn lực của địa phương cho bảo trì và nâng cấp, mở rộng quốc lộ.

Ngược lại, nhiều tỉnh miền núi và vùng khó khăn, việc này không đơn giản. Như tại Quảng Trị, nhu cầu kinh phí bảo trì quốc lộ năm 2026 hơn 1.000 tỷ đồng nhưng nguồn vốn Trung ương phân bổ chỉ khoảng 188 tỷ đồng, tương đương hơn 18% nhu cầu.

Ông Trương Trung Hiếu, Phó giám đốc Sở Xây dựng Lạng Sơn cho biết, phần lớn quốc lộ trên địa bàn được đầu tư xây dựng từ giai đoạn trước năm 2013, nhiều đoạn tuyến đã xuống cấp, hư hỏng. Trong khi đó, nguồn lực đầu tư cho nâng cấp, mở rộng theo quy hoạch còn nhiều khó khăn.

Ông Nguyễn Tuấn Anh, Trưởng phòng Quản lý bảo trì, Cục Đường bộ VN cho biết, sau phân cấp, nguồn vốn dành cho bảo trì quốc lộ tại nhiều địa phương bị sụt giảm. Nhiều địa phương không đủ khả năng bổ sung ngân sách tỉnh để quản lý, bảo trì và nhất là nâng cấp.

Trước đây, việc bảo trì hơn 24.000km quốc lộ được chi từ 65% nguồn thu phí sử dụng đường bộ thu qua đầu phương tiện, cùng phần ngân sách Trung ương cấp bù khoảng 4.000 tỷ đồng. Nguồn lực hơn 12.000 tỷ đồng mỗi năm giúp mức chi bảo trì bình quân đạt trên 500 triệu đồng/km/năm.

Sau khi phân cấp, mức kinh phí bảo trì giảm xuống còn khoảng hơn 330 triệu đồng/km/năm. Nguyên nhân chủ yếu do ngân sách Trung ương chỉ cấp từ nguồn 65% thu qua đầu phương tiện, khoản cấp bù do địa phương chịu trách nhiệm từ ngân sách tỉnh. Tuy nhiên, nhiều nơi không đủ khả năng cân đối.

Cần cơ chế tài chính tương xứng

GS. TS Từ Sỹ Sùa, giảng viên cao cấp Trường Đại học GTVT cho rằng, dù phân cấp, song quốc lộ vẫn là tài sản hạ tầng chiến lược quốc gia. Do đó Trung ương cần tiếp tục giữ vai trò chủ lực trong bố trí vốn cho các tuyến có tính liên vùng, tuyến huyết mạch hoặc địa phương khó khăn.

Theo ông Nguyễn Tuấn Anh, Cục Đường bộ VN đang hoàn thiện dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung Nghị định số 165/2024. Trong đó, sửa đổi, bổ sung nhiều quy định tháo gỡ các vướng mắc về cơ chế phân bổ nguồn vốn theo hướng công bằng hơn; cơ chế quản lý và trách nhiệm của các cấp, bảo đảm các địa phương khó khăn có đủ điều kiện thực hiện nhiệm vụ quản lý, bảo trì và đầu tư phát triển hệ thống quốc lộ.

Trong đó, đề xuất bổ sung quy định giao Bộ Tài chính chủ trì, phối hợp với Bộ Xây dựng xây dựng phương án phân bổ nguồn thu phí sử dụng đường bộ thu qua đầu phương tiện ô tô theo hướng bổ sung tiêu chí phản ánh mức độ khó khăn của địa phương. Đây là giải pháp nhằm tăng khả năng hỗ trợ cho các tỉnh miền núi, vùng sâu, vùng xa và những địa phương có nguồn thu ngân sách thấp.

Một điểm mới khác là bổ sung quy định cho phép địa phương đề nghị Bộ Xây dựng tiếp nhận lại quốc lộ đã được phân cấp nếu không bảo đảm nguồn lực để quản lý, vận hành và bảo trì. Các địa phương cũng có thể chủ động đề xuất bổ sung ngân sách từ Trung ương khi xây dựng dự toán hằng năm.