Thầy và trò cùng phát huy 'lao động sáng tạo'

Giờ dạy học tại Trường THPT Chuyên Bến Tre.

Thầy và trò cùng phát huy ‘lao động sáng tạo’

Nhiệm vụ thí điểm mô hình trường học phát triển năng lực sáng tạo, tư duy phản biện và hội nhập quốc tế được đặt ra trong Quyết định 1888/QĐ-BGDĐT ngày 30/6/2026 của Bộ GD&ĐT phê duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo giai đoạn 2026-2035.

Tại Trường THPT Chuyên Bến Tre, ông Nguyễn Minh Chí, Hiệu trưởng nhà trường, cho rằng việc tham gia thí điểm là cơ hội để nhà trường tiếp tục chuyển từ cách dạy học thiên về truyền thụ kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học.

Tạo động lực để thầy - trò thay đổi tư duy, khám phá, vận dụng kiến thức

Theo ông Nguyễn Minh Chí, mô hình thí điểm tạo ra một “hành lang” để nhà trường phát huy lao động sáng tạo, đồng thời tạo động lực để cả giáo viên và học sinh thay đổi tư duy, ứng dụng công nghệ và AI vào giải quyết các vấn đề thực tiễn.

Nếu trước đây việc dạy và học thường theo hướng truyền thụ, tiếp nhận kiến thức, thì với mô hình mới, cả giáo viên và học sinh phải cùng tham gia vào quá trình tìm tòi, khám phá, vận dụng kiến thức và hình thành kỹ năng.

Cùng với đó, nhà trường có thêm cơ hội mở rộng không gian học thuật, tôn trọng sự khác biệt, khuyến khích học sinh đặt câu hỏi, tranh luận, phản biện và tự tin tham gia các sân chơi trí tuệ, diễn đàn khoa học ở khu vực và quốc tế.

Đây cũng là hướng đi phù hợp với yêu cầu phát triển nguồn nhân lực trong bối cảnh toàn cầu hóa. Theo ông Chí, chất lượng nguồn nhân lực ngày càng giữ vai trò quyết định đối với sự phát triển bền vững của mỗi quốc gia, địa phương. Vì vậy, nâng cao chất lượng giáo dục mũi nhọn không chỉ nhằm tạo thành tích mà còn phải hướng tới phát hiện, bồi dưỡng nhân tài, hình thành nguồn nhân lực có tri thức, tư duy sáng tạo và khả năng thích ứng.

Để làm được điều đó, không thể chỉ tập trung vào học sinh. “Lao động sáng tạo” cần được phát huy ở cả đội ngũ giáo viên, nhân viên và học sinh.

Lao động sáng tạo, theo cách tiếp cận của nhà trường, không đơn thuần là làm việc chăm chỉ mà là sự kết hợp giữa hoạt động trí óc và thực tiễn để tìm tòi, cải tiến, tạo ra cái mới. Điều này đòi hỏi tư duy đổi mới, cải tiến liên tục, tối ưu hóa cách giải quyết vấn đề và hướng tới tạo ra giá trị mới.

Kết quả của quá trình ấy không nhất thiết phải là một sản phẩm vật chất. Đó có thể là ý tưởng, phương pháp hay quy trình làm việc mới đem lại hiệu quả tốt hơn.

Thực tế, Trường THPT Chuyên Bến Tre đã thử nghiệm mô hình “Quản lý nâng cao hiệu quả lao động sáng tạo góp phần nâng cao chất lượng mũi nhọn tại Trường THPT Chuyên Bến Tre”. Mục tiêu là tạo môi trường để giáo viên mạnh dạn đổi mới, đồng thời phát huy tính chủ động, sáng tạo của học sinh.

Trong mô hình này, giáo viên được trao quyền thử nghiệm phương pháp dạy học mới, ứng dụng AI, triển khai các dự án STEM/STEAM liên môn gắn với phát triển bền vững. Một dự án Hóa học của trường từng đạt giải Nhì Cuộc thi Sáng tạo Kỹ thuật cấp tỉnh và được báo cáo poster tại Đại hội Hóa học Thế giới IUPAC 2025 ở Malaysia.

Học sinh cũng được khuyến khích tham gia các sân chơi trí tuệ như Kỳ thi Mô hình hóa Toán học VM2C, các cuộc thi khoa học kỹ thuật và nhiều sân chơi về Tin học. Riêng năm học 2025 - 2026, học sinh của trường đạt 2 giải cấp quốc gia tại một cuộc thi khoa học kỹ thuật.

Điểm đáng chú ý là học sinh được khuyến khích chủ động đề xuất ý tưởng với lãnh đạo nhà trường và tổ chuyên môn, thay vì chỉ thực hiện những nhiệm vụ đã được thiết kế sẵn.

Bên cạnh hoạt động học thuật, các dự án “Ước mơ xanh”, Câu lạc bộ Người tốt việc tốt được nhà trường sử dụng để lồng ghép giáo dục đạo đức, kỹ năng sống, tinh thần trách nhiệm xã hội và các giá trị nhân văn. Theo ông Chí, tư duy phản biện nếu tách khỏi đạo đức, lòng nhân ái và trách nhiệm xã hội sẽ khó tạo nên những học sinh có năng lực hội nhập theo nghĩa đầy đủ.

Không gian vật chất của nhà trường cũng được điều chỉnh theo hướng mở hơn, nhằm hiện thực hóa quan niệm về “trường học hạnh phúc” và thay đổi cách nhìn truyền thống về không gian học tập.

Quang cảnh tại Trường THPT Chuyên Bến Tre trong chương trình trực tiếp “Đường đến vinh quang” ngày 29/8/2026.

Cần sớm có bộ tiêu chí đánh giá riêng đối với khối trường chuyên

Theo ông Nguyễn Minh Chí, nền tảng của Trường THPT Chuyên Bến Tre là đội ngũ giáo viên giàu kinh nghiệm, chuyên môn cao, có thành tích trong đào tạo học sinh giỏi; học sinh có tư duy tốt, chủ động, nhạy bén với công nghệ và yêu thích nghiên cứu khoa học.

Nhà trường cũng nhận được sự quan tâm, chỉ đạo của Sở GD&ĐT cùng sự đồng hành của cha mẹ học sinh và các ngành liên quan.

Tuy nhiên, những thuận lợi này không đồng nghĩa quá trình triển khai mô hình sẽ không có thách thức.

Một trong những vấn đề cần thời gian là thay đổi thói quen dạy - học truyền thống. Giáo viên cần chuyển dần từ vai trò chủ yếu truyền đạt kiến thức sang huấn luyện, hướng dẫn và đồng hành; học sinh cũng phải chuyển từ tiếp nhận sang chủ động tìm hiểu, đặt câu hỏi và giải quyết vấn đề.

Với trường chuyên, thách thức còn nằm ở việc cân bằng giữa hai mục tiêu: tiếp tục duy trì thành tích cao trong các kỳ thi chọn học sinh giỏi và dành đủ thời gian cho học sinh phát triển kỹ năng mềm, tư duy phản biện, nghiên cứu khoa học và hoạt động trải nghiệm.

Đây không phải bài toán dễ giải trong thời gian ngắn. Nếu quá chú trọng thành tích thi cử, việc phát triển năng lực toàn diện có thể bị thu hẹp. Nhưng nếu giảm sự quan tâm tới giáo dục mũi nhọn, nhà trường lại có thể không phát huy được thế mạnh vốn có.

Bởi vậy, theo ông Chí, kiến tạo những thế hệ học sinh toàn diện, những công dân tích cực là quá trình cần thời gian để hoàn thiện.

Từ thực tế triển khai, nhà trường đang xây dựng lộ trình theo hướng kết hợp quản lý hiện đại với những mô hình đã có hiệu quả bước đầu.

Ở giai đoạn đầu, trường tập trung bồi dưỡng năng lực nghiên cứu khoa học, phương pháp dạy học hiện đại cho đội ngũ giáo viên trẻ, tạo nguồn lực bền vững cho công tác bồi dưỡng học sinh năng khiếu. Sinh hoạt chuyên môn cũng được định hướng chuyển từ trao đổi nghiệp vụ đơn thuần thành diễn đàn chia sẻ ý tưởng và tìm kiếm những cách làm mới.

Ở giai đoạn tiếp theo, nhà trường hướng tới chuyển trọng tâm từ đánh giá điểm số đơn thuần sang đánh giá quá trình, sản phẩm nghiên cứu và năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn của học sinh.

Đây cũng là thay đổi quan trọng nếu muốn mô hình không dừng ở việc tổ chức thêm các hoạt động, cuộc thi hay dự án. Cốt lõi phải là thay đổi cách nhìn về kết quả giáo dục: học sinh không chỉ cần biết nhiều hơn mà phải biết đặt vấn đề, tìm kiếm giải pháp, kiểm chứng, điều chỉnh và chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình.

Để mô hình thí điểm có điều kiện triển khai thực chất và tạo cơ sở nhân rộng, ông Nguyễn Minh Chí kiến nghị sớm có bộ tiêu chí đánh giá riêng đối với khối trường chuyên, đồng thời hỗ trợ kinh phí nâng cấp hạ tầng công nghệ trọng điểm.

Nhà trường cũng mong muốn có thêm cơ chế kết nối giữa trường chuyên với các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp. Những kết nối này có thể mở rộng cơ hội nghiên cứu, học tập, trao đổi chuyên môn cho cả giáo viên và học sinh, đưa hoạt động giáo dục gần hơn với thực tiễn khoa học, công nghệ và đời sống.