Thế cờ mới của hàng Việt: Rời vùng an toàn để số hóa và xanh hóa

Áp lực với hàng Việt ngày càng lớn khi người tiêu dùng hiện có nhiều lựa chọn. Chỉ với vài thao tác trên điện thoại, họ có thể truy xuất nguồn gốc, so sánh giá cả, kiểm tra thành phần và đặt hàng Việt bên cạnh hàng nhập khẩu để cân nhắc. Lòng tự hào dân tộc có thể tạo thêm thiện cảm, nhưng để khách hàng móc hầu bao và tiếp tục quay lại, sản phẩm phải chứng minh được giá trị thực.

"Chất lượng giờ đây không còn là lợi thế để tạo khác biệt nữa, mà là điều kiện tối thiểu để doanh nghiệp tồn tại", ông Nguyễn Lộc Hà, Phó chủ tịch thường trực UBND TP.HCM nhấn mạnh.

Ông Nguyễn Lộc Hà, Phó chủ tịch thường trực UBND TP.HCM. Ảnh: Trần Quỳnh

Phát biểu tại lễ kỷ niệm 30 năm hàng Việt Nam chất lượng cao, ông Hà cho biết, TP.HCM đang hướng tới mục tiêu trở thành đô thị toàn cầu theo tinh thần Nghị quyết 09 của Bộ Chính trị. Trong hành trình đó, doanh nghiệp không thể chỉ trông chờ vào chính sách hỗ trợ mà phải chủ động nâng sức cạnh tranh, đổi mới mô hình kinh doanh và tạo ra giá trị tăng trưởng bền vững.

Cần phải nhìn nhận lại cách doanh nghiệp tạo ra lợi thế cạnh tranh. Trước đây, hàng Việt có thể chinh phục người tiêu dùng bằng giá cả hợp lý, sự am hiểu thị trường và lòng tự hào dân tộc, những yếu này hiện không còn đủ để bảo đảm vị thế lâu dài.

Ông cho hay, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh vì vậy không thể chỉ dừng ở những khẩu hiệu đẹp trong chiến lược phát triển. Giá trị của chúng phải được thể hiện bằng những thay đổi cụ thể: quy trình sản xuất hiệu quả hơn, chi phí được kiểm soát tốt hơn, tài nguyên được sử dụng tiết kiệm hơn, chất lượng được kiểm soát chặt chẽ hơn và trải nghiệm khách hàng được cải thiện.

"Doanh nghiệp không chuyển đổi để có thêm một chứng nhận hay một câu chuyện truyền thông, mà để làm ra sản phẩm tốt hơn, vận hành hiệu quả hơn và đáp ứng những đòi hỏi mới của thị trường", ông Hà nhấn mạnh.

Tuy nhiên, chạy theo tiêu chuẩn quốc tế không có nghĩa là đánh mất bản sắc riêng. Theo ông Hà, một hướng đi đáng chú ý của hàng Việt là kết hợp tri thức bản địa, nguồn nguyên liệu trong nước và giá trị văn hóa Việt với khoa học - công nghệ hiện đại. Đó có thể là cách tạo ra những sản phẩm có bản sắc riêng, khó sao chép và mang lại giá trị gia tăng cao hơn, thay vì mãi cạnh tranh bằng giá.

"Khi lợi thế từ chi phí thấp dần thu hẹp, chính sự khác biệt mới có thể giúp thương hiệu Việt đứng vững trên thị trường", ông nhấn mạnh.

Cùng chung góc nhìn về yêu cầu đổi mới với doanh nghiệp Việt, bà Vũ Kim Hạnh, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp hàng Việt Nam chất lượng cao (BSA), cho rằng ba thập niên xây dựng niềm tin là nền tảng đáng quý, nhưng không phải tấm vé bảo đảm thành công cho chặng đường tiếp theo.

"Ở tuổi 30, chúng ta tự hào cũng vừa phải thôi, điều cốt lõi là phải tiếp nối mạnh mẽ bằng tinh thần đổi mới sáng tạo, bám sát thực tế thị trường", bà Hạnh nói.

Theo bà Hạnh, Việt Nam đang tiến gần giai đoạn già hóa dân số, trong khi nhóm khách hàng trẻ ngày càng quen với việc tìm kiếm thông tin, đánh giá sản phẩm và mua sắm trên các nền tảng số. Doanh nghiệp vì thế phải giải đồng thời hai bài toán: giữ chân lớp khách hàng đã gắn bó lâu năm và chinh phục những người tiêu dùng mới có cách tiếp cận thương hiệu hoàn toàn khác.

Niềm tin của thế hệ trước có thể được hình thành qua nhiều năm sử dụng sản phẩm, qua lời giới thiệu của người thân hay trải nghiệm trực tiếp tại cửa hàng. Nhưng với người tiêu dùng trẻ, quyết định mua hàng có thể bắt đầu từ một đoạn video ngắn, một đánh giá trên mạng hoặc khả năng truy xuất nguồn gốc sản phẩm.

"Điều đó buộc doanh nghiệp phải thay đổi cách giao tiếp với thị trường. Thương hiệu không chỉ cần sản phẩm tốt mà còn phải minh bạch thông tin, phản hồi nhanh và hiện diện đúng nơi khách hàng tìm kiếm", bà Hạnh chia sẻ.

Khách mua sám tại gian hàng của bánh kẹo ABC. Ảnh: Trần Quỳnh.

Thách thức thứ hai là chuyển giao thế hệ quản trị. Nhiều doanh nghiệp tư nhân sau hàng chục năm gây dựng đang bước vào giai đoạn trao quyền cho lớp kế cận. Đây không đơn thuần là câu chuyện chuyển giao tài sản hay chức danh, mà là quá trình chuyển giao năng lực điều hành, tư duy kinh doanh và khả năng thích ứng.

Thế hệ kế nghiệp phải tiếp nhận những giá trị đã làm nên thương hiệu, đồng thời đủ bản lĩnh để thay đổi những gì không còn phù hợp.

"Bài toán khó hơn với các doanh nghiệp Việt trong thời gian tới với đội ngũ kế thừa là họ phải đưa doanh nghiệp vượt qua biến động địa chính trị, bất ổn kinh tế toàn cầu và làn sóng công nghệ đang làm thay đổi cách sản xuất, phân phối lẫn cạnh tranh", Chủ tịch BSA nhấn mạnh.

Số hóa và xanh hóa cần thực chất và trở thành năng lực cạnh tranh

Để giúp doanh nghiệp bắt nhịp với những đòi hỏi mới của thị trường, BSA sẽ tiếp tục triển khai chương trình “Hàng Việt Nam chất lượng cao - Chuẩn hội nhập”, phối hợp với Bộ Khoa học và công nghệ đưa các tiêu chuẩn về chất lượng, an toàn và phát triển bền vững vào thực tiễn sản xuất, kinh doanh.

Song song đó, sự kết nối giữa Câu lạc bộ Doanh nghiệp dẫn đầu (LBC) và mạng lưới “Doanh nông khởi nghiệp xanh” ở ba miền được kỳ vọng mở thêm cơ hội để doanh nghiệp chia sẻ kinh nghiệm, tìm kiếm đối tác và đưa sản phẩm đến những thị trường mới.

Bà Hạnh đánh giá lớp doanh nghiệp khởi nghiệp xanh hiện nay đang mang đến luồng sinh khí mới cho hàng Việt. Với tư duy linh hoạt, khả năng học hỏi nhanh và sẵn sàng thử nghiệm, họ dám dấn thân, chấp nhận thất bại để tìm hướng đi mới.

"Thế hệ này hiểu rằng các tiêu chuẩn xanh trên thị trường quốc tế không còn là lựa chọn để khuyến khích hay điểm cộng để tạo hình ảnh, mà đã trở thành luật chơi bắt buộc nếu muốn cạnh tranh và đi đường dài", bà Hạnh nhận định.

Chuyển đổi xanh theo Chủ tịch BSA cũng không nhất thiết phải bắt đầu bằng những khoản đầu tư lớn. Với doanh nghiệp nhỏ và vừa, đó có thể là việc tiết kiệm nguyên liệu, giảm tiêu hao năng lượng, kiểm soát chặt đầu vào, minh bạch nguồn gốc hay cải tiến bao bì. Những thay đổi tưởng nhỏ nhưng nếu được thực hiện bài bản có thể giúp giảm chi phí, nâng chất lượng và tăng khả năng đáp ứng yêu cầu của khách hàng.

Tuy nhiên, việc chuyển đổi không thể diễn ra ngay lập tức, doanh nghiệp phải bỏ vốn, đầu tư nhân lực và điều chỉnh quy trình. Nhưng nếu chậm thay đổi, doanh nghiệp sẽ phải trả giá, mất cơ hội kinh doanh, phát sinh chi phí tuân thủ hoặc bị thu hẹp cửa vào những thị trường khó tính.

Vì vậy, điều doanh nghiệp cần không chỉ là lời kêu gọi phải xanh, phải số hóa, mà là những chương trình hỗ trợ đủ sát thực tế để họ biết bắt đầu từ đâu, tiếp cận công nghệ bằng cách nào và đáp ứng tiêu chuẩn ra sao.

"Khi doanh nghiệp đầu ngành chia sẻ kinh nghiệm, các tổ chức hỗ trợ kết nối nguồn lực và những startup xanh mang đến cách làm mới, hành trình chuyển đổi của hàng Việt sẽ có thêm điểm tựa để đi nhanh hơn, vững chắc hơn", Chủ tịch BSA nhấn mạnh.