The Economist: Guyana – Quốc gia nhỏ được hưởng lợi lớn từ xung đột Trung Đông

Quốc gia nhỏ được hưởng lợi lớn

Guyana, quốc gia nhỏ bé với dân số chưa đến 1 triệu người, đang trở thành điểm sáng kinh tế nhờ xuất khẩu dầu mỏ tăng nhanh bậc nhất thế giới, chủ yếu do tình trạng hỗn loạn tại eo biển Hormuz.

Kể từ khi bắt đầu khai thác dầu ngoài khơi từ các mỏ dầu được phát hiện vào năm 2019, nền kinh tế Guyana đã tăng gấp năm lần – mức tăng trưởng nhanh nhất toàn cầu. Điều này xảy ra dù giá dầu ở mức ổn định, trung bình chỉ 69 USD/thùng trong năm 2025. Hiện nay, giá dầu vẫn dao động quanh mức 100 USD/thùng.

Giá dầu cao chỉ là tin tốt mới nhất trong chuỗi tin vui liên tiếp dành cho Guyana.

Vào tháng 9/2025, Tổng thống Irfaan Ali đã tái đắc cử, xoa dịu nỗi lo của các nhà đầu tư. Hai tháng sau, ông đã giới thiệu quốc gia nhiệt đới này như một người đi tiên phong về khí hậu tại hội nghị COP30 ở Brazil, với lời hứa sẽ dùng khoản tiền khổng lồ từ dầu mỏ để thích ứng với biến đổi khí hậu.

Đến tháng 1/2026, Mỹ bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro – người từng muốn đòi một phần lãnh thổ của Guyana. Động thái này đã mở đường cho việc tái khởi động thăm dò tại những khu vực trước đây bị hạn chế thuộc Lô Stabroek – mỏ dầu khổng lồ nằm cách 200 km ngoài khơi Đại Tây Dương, nơi cung cấp toàn bộ hydrocarbon cho Guyana.

Theo thông tin chính thức, doanh thu đến từ việc khai thác dầu mỏ của nước này hiện đang ở mức khoảng 623 triệu USD mỗi tuần, tăng từ khoảng 370 triệu USD mỗi tuần trước khi xung đột tại Trung Đông nổ ra.

Các nhà khai thác Lô Stabroek – liên doanh do Tập đoàn ExxonMobil (Mỹ) dẫn dắt – muốn tăng sản lượng thêm 2,5% lên 940.000 thùng dầu mỗi ngày. Nếu đạt được mục tiêu này và giá dầu duy trì gần 100 USD/thùng trong năm 2026, các mỏ dầu của Guyana sẽ mang về khoảng 33 tỷ USD doanh thu trong năm nay, cao hơn 75% so với dự báo.

Điểm thuận lợi nữa là hai phần ba lượng dầu của Guyana được xuất khẩu sang châu Âu – khu vực đang trả mức phí bảo hiểm cao cho năng lượng. Nếu tính thêm 10 USD/thùng trên giá thị trường, khoản lợi nhuận này của Guyana sẽ đạt hơn 90%.

Trong bối cảnh, các tập đoàn lớn của quốc gia châu Mỹ này đang hành động rất nhanh.

Một trong bốn dự án hiện có của liên doanh đều được vận hành bởi một kho chứa nổi trị giá 2 tỷ USD, gọi là FPSO. ExxonMobil đang cố gắng đẩy nhanh việc đưa FPSO thứ năm vào hoạt động trong vài tháng tới – sớm hơn một năm so với kế hoạch.

Còn FPSO thứ sáu đang được xây dựng và thứ bảy đang được gấp rút hoàn thiện, nhằm đưa vào sản xuất năm 2028, cũng sớm hơn một năm so với dự kiến.

Đáng chú ý, vào tháng 3 vừa qua, công ty đã nộp kế hoạch cho dự án thứ tám – dự án đầu tiên tại Guyana sản xuất khí tự nhiên – và cho biết sẽ nộp kế hoạch cho dự án thứ chín trong vòng một năm tới.

Ngay cả trước khi căng thẳng Trung Đông xảy ra, chính phủ dự kiến doanh thu dầu mỏ kỷ lục 2,8 tỷ USD trong năm nay. Doanh thu từ nhiên liệu hóa thạch chiếm khoảng một nửa ngân sách hàng năm năm 2025, tương đương với Azerbaijan, và sản xuất dầu chiếm 3/4 GDP – tỷ lệ cao hơn cả Libya.

Theo công ty tư vấn Rystad Energy, cú sốc giá sẽ làm sâu sắc thêm sự phụ thuộc này. Trong khi lợi nhuận dầu mỏ tăng vọt, chi phí năng lượng tăng cao lại đè nặng lên các ngành khác.

Chính phủ Guyana đã phản ứng bằng cách đặt thuế nhiên liệu về 0 và yêu cầu GuyOil – công ty phân phối nhà nước – hạn chế tăng giá. Tuy nhiên, các nhà khai thác tư nhân vẫn điều chỉnh giá lên, khiến Tổng thống Ali phải kêu gọi tinh thần yêu nước về mặt kinh tế.

Tránh “lời nguyền dầu mỏ”

Điều này khơi dậy bóng ma của “lời nguyền tài nguyên” – khi xuất khẩu hàng hóa bùng nổ lại gây hại cho phần còn lại của nền kinh tế.

Các chính trị gia Guyana hiểu rõ mối đe dọa này và đang cố gắng giảm thiểu. Nhiều công trình hạ tầng quan trọng đang được tích cực xây dựng, như đường cao tốc nối với Guyana với Brazil, và nhiều dự án đã hoàn thành, như cây cầu khổng lồ bắc qua sông Demerara.

Dù chi tiêu rất lớn cho đường sá, trường học và bệnh viện, chính phủ nước này đến nay vẫn kiểm soát được lạm phát cốt lõi và thâm hụt ngân sách, như Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) đã ghi nhận năm ngoái.

Tuy nhiên, vẫn tồn tại những vấn đề có thể thấy rõ, chẳng hạn như chi phí thực phẩm và nhà ở tăng 75% kể từ năm 2021, dòng tiền đến từ dầu mỏ gây ra thất thoát, lãng phí. Đáng chú ý, một dự án trọng điểm đưa khí tự nhiên vào bờ để phát điện, thay thế các nhà máy điện đốt dầu bẩn, đang chậm tiến độ nhiều năm và vượt ngân sách gấp sáu lần, một phần do quyết định đặt dự ánnafy tại khu vực ủng hộ chính phủ nhưng có điều kiện địa chất không phù hợp.

Cựu Bộ trưởng Tài chính Winston Jordan cho rằng, Quỹ Tài sản Quốc gia của Guyana nên tăng cường dành dụm khoản tiền đến từ dầu mỏ hiện tại, bởi điều này sẽ giúp kiềm chế chi tiêu công.

Tuy nhiên, khi giá dầu cao bắt đầu chuyển hóa thành doanh thu khổng lồ, sức hút của việc chi tiêu mạnh tay sẽ ngày càng lớn. Khi đó, trách nhiệm đặt lên Tổng thống Ali và chính phủ của ông sẽ trở nên nặng nề hơn.