Thế giới đang đối mặt với thách thức nghiêm trọng

Công ty dầu khí Rosneft thực hiện khoan giếng Central-Olginskaya-1.

Đếm ngược

Theo RIA, nghiên cứu cho thấy các mỏ dầu khí có thể khai thác đang dần cạn kiệt. Năm 2025, chỉ có 19 địa điểm có ý nghĩa thương mại được phát hiện - con số thấp nhất kể từ khi bắt đầu thống kê vào năm 1980.

Khối lượng trữ lượng được phát hiện cũng rất nhỏ: Chưa bằng 1/10 so với mức đỉnh năm 2013. Hầu hết các nguồn tài nguyên được phát hiện đều nằm ở Trung Đông.

Hơn nữa, số lượng các mỏ khí đốt trên đất liền có chi phí tương đối thấp và dễ khai thác đang giảm dần. Hiện nay, hầu hết các dự án, ngoại trừ khí đá phiến, đang chuyển sang các khu vực nước sâu và ngoài khơi.

Chi phí thăm dò mỗi mỏ lên tới hàng trăm triệu USD hoặc hơn, và tỷ lệ thành công chỉ là 20%. Thêm vào đó, theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), việc sản xuất sẽ phải chờ đến 20 năm nữa.

Trong điều kiện như vậy, các công ty thường ưu tiên đầu tư vào việc mở rộng các mỏ hiện có. Ví dụ, trong 10 năm qua, tổng đầu tư vào phát triển mỏ dầu khí đã giảm gần 40%, xuống còn khoảng 540 tỷ USD vào năm 2025.

Cụ thể, tập đoàn khổng lồ Shell của Anh đã cắt giảm chi tiêu thăm dò xuống còn 1,1 tỷ USD, bằng 1/5 so với mức của 10 năm trước.

Từ góc độ doanh nghiệp, rủi ro cao và thời gian thực hiện cực kỳ dài khiến hoạt động thăm dò phức tạp trở nên không có lợi nhuận, theo lời giải thích của Ilya Khain, Giám đốc bộ phận Can thiệp Giếng khoan tại công ty dầu khí PETEK và Cố vấn cho Hiệp hội Kỹ sư Dầu khí.

Hơn nữa, kể từ năm 2020, nhiều công ty dầu khí, dưới áp lực từ các nhóm môi trường và nhà đầu tư, đã cắt giảm hoạt động thăm dò và chuyển hướng vốn sang năng lượng tái tạo.

"Đây thực sự là một vấn đề lớn. Một nhóm vận động hành lang xanh hùng mạnh đã dẫn đến các biện pháp khử carbon khá quyết liệt ở EU và gây ra sự sụt giảm đầu tư, nhưng mức tiêu thụ vẫn ở mức cao, và nguồn cung không đáp ứng được nhu cầu. Gây thêm áp lực đơn giản là nguy hiểm", Igor Yushkov, chuyên gia tại Đại học Tài chính thuộc Chính phủ Liên bang Nga và Quỹ An ninh Năng lượng Quốc gia, nhận định.

IEA cảnh báo cần phải phát triển các nguồn tài nguyên mới để duy trì sản lượng dầu khí toàn cầu. Nếu không, thị trường có nguy cơ đối mặt với tình trạng thiếu hụt, trong bối cảnh nhu cầu năng lượng ngày càng tăng.

Vấn đề khách quan

Dĩ nhiên, còn quá sớm để nói về mối đe dọa tức thời của tình trạng thiếu hụt dầu khí. Thị trường hoạt động không chỉ thông qua việc khai thác các mỏ mới mà còn thông qua việc nâng cao hiệu quả hoạt động của các mỏ hiện có.

Tuy nhiên, sự sụt giảm số lượng các mỏ lớn mới là một tín hiệu quan trọng đối với ngành năng lượng toàn cầu, theo Idris Gazdiev, một thành viên của câu lạc bộ chuyên gia Digoria, cho biết.

Các dự án hiện có đang dần cạn kiệt và sản lượng đang giảm. Nếu tốc độ phát hiện trữ lượng mới vẫn ở mức thấp, tình trạng thiếu hụt các dự án mới có thể xuất hiện sau năm 2035-2040, và sự phụ thuộc của thị trường vào một số lượng hạn chế các nhà sản xuất lớn sẽ tăng lên.

Các chuyên gia đều đồng ý rằng chất lượng nguồn tài nguyên đang suy giảm một cách khách quan trên toàn thế giới. Tuy nhiên, tình hình không đồng đều ở mọi nơi.

Theo ông Gazdiev, các quốc gia có trữ lượng lớn và chi phí sản xuất thấp đang nắm giữ những vị trí thuận lợi nhất - chủ yếu là các quốc gia vùng Vịnh Ba Tư, nơi phần lớn nguồn tài nguyên nằm ở các mỏ lớn trên đất liền.

Tình hình khó khăn hơn đối với các quốc gia tập trung vào các lưu vực đã khai thác lâu năm hoặc các dự án nước sâu và xa xôi tốn kém. Ví dụ, sản xuất ngoài khơi đòi hỏi đầu tư đáng kể, thời gian chuẩn bị dài và tiềm ẩn rủi ro công nghệ cao.

Đối với Nga, vấn đề tìm kiếm các mỏ mới cũng rất cấp bách. "Tiềm năng chính nằm ở Đông Siberia, khu vực Bắc Cực, các dự án ngoài khơi và việc phát triển các mỏ khó khai thác. Đồng thời, đất nước này có nguồn tài nguyên đáng kể, cơ sở hạ tầng dầu khí phát triển và chuyên môn để phát triển các mỏ phức tạp", ông Gazdiev giải thích.

Tuy nhiên, nhà nước Nga vẫn nỗ lực hỗ trợ hoạt động thăm dò và cung cấp các ưu đãi thuế cho các mỏ dầu khí khó khai thác. Mặc dù vậy, không phải ai cũng được phép tham gia vào các dự án ngoài khơi.

Để được cấp phép, các công ty phải đáp ứng các tiêu chí nghiêm ngặt: Chính phủ nắm giữ hơn 50% vốn điều lệ và có ít nhất 5 năm kinh nghiệm trong phát triển ngoài khơi.

Đã đến lúc bắt đầu

Các công ty toàn cầu lớn thực sự đang bắt đầu tăng cường đầu tư và phát triển các khu vực mới. Năm 2024, công ty ExxonMobil của Mỹ đã phát hiện một mỏ dầu ngoài khơi Guyana.

"Chỉ 10 năm trước, quốc gia này không sản xuất bất kỳ loại dầu nào. Giờ đây, nhờ dòng vốn đầu tư đổ vào, sản lượng đang tăng nhanh chóng", ông Yushkov cho biết.

Năm 2025, tập đoàn BP của Anh đã từ bỏ kế hoạch khử carbon và dự định đầu tư 10 tỷ USD vào thăm dò và khai thác. Tập đoàn Inpex của Nhật Bản đang tiến hành khoan thăm dò tại một mỏ dầu khí mới trên đất liền gần Australia.

Các dự án mới cũng đang được tiến hành tại Nga, tập trung vào khu vực Tây và Đông Siberia, cũng như vùng Volga-Ural.

"Các công ty đang sử dụng các phương pháp thăm dò địa chấn hiện đại, khoan giếng ngang và mô hình hóa mỏ dầu khí kỹ thuật số. Tuy nhiên, thông thường phải mất nhiều năm kể từ khi phát hiện mỏ đến khi bắt đầu sản xuất thương mại", ông Gazdiev nhấn mạnh.

Do đó, các quyết định thăm dò phải được đưa ra không chỉ khi tình trạng thiếu hụt xảy ra, mà phải sớm hơn nhiều. Tốc độ bổ sung trữ lượng, dự báo sản lượng tại các mỏ hiện có, chu kỳ đầu tư và sự sẵn sàng về công nghệ của ngành công nghiệp phải được tính đến.

An ninh năng lượng không chỉ phụ thuộc vào khối lượng trữ lượng hiện tại, mà còn phụ thuộc vào khả năng của nhà nước và các công ty trong việc liên tục bổ sung nguồn tài nguyên, các chuyên gia kết luận.