Thế giới thời đàm: Ba bên hưởng lợi lớn từ xung đột Mỹ-Iran

Trong suốt gần 7 tháng xung đột, cuộc tranh luận về việc bên nào đang thắng thế trong cuộc xung đột giữa Mỹ và Iran vẫn chưa ngã ngũ. Nhiều ý kiến cho rằng nước Cộng hòa Hồi giáo đã chiến thắng, chỉ nhờ vào việc trụ vững dưới vô số đòn tấn công của Mỹ và Israel. Các cuộc không kích của Washington và Tel Aviv gây thiệt hại đáng kể cho Tehran, thậm chí khiến nhiều nhân vật chủ chốt trong bộ máy chính quyền Iran thiệt mạng, nhưng nước Cộng hòa Hồi giáo vẫn đứng vững và nhanh chóng tái thiết, thậm chí còn khôn khéo sử dụng các con bài mặc cả có trọng lượng trong cuộc đàm phán với Mỹ.

Trong khi đó, về phía Mỹ, một chiến dịch được nước này và Israel thiết kế nhằm đánh gục Iran chỉ trong vài tuần lễ đã biến thành cuộc chiến kéo dài 7 tháng, tiêu tốn nhiều nguồn lực cũng như tầm ảnh hưởng của Mỹ. Việc hạ sát các nhà lãnh đạo Iran đã không mang lại cho Mỹ và Israel kết quả như mong đợi. Chuỗi chỉ huy của Iran không sụp đổ, các cơ quan an ninh nước này không quay lưng lại với chính quyền và nước Cộng hòa Hồi giáo tiếp tục kháng cự mạnh mẽ trước sức ép từ Mỹ và đồng minh.

Các tàu thuyền neo đậu gần eo biển Hormuz, nhìn từ Musandam, Oman, ngày 31-8-2026. Ảnh: Reuters

Một cuộc chiến "hao tiền, tốn của" là vậy nhưng chính quyền Washington lại không nhận được sự ủng hộ và tán thành của người dân. Theo một cuộc thăm dò của Reuters vào tháng 8, chỉ 33% người Mỹ tán thành cách điều hành của ông Trump và chỉ 31% ủng hộ chiến dịch chống lại Iran. Ngay cả trong nội bộ Đảng Cộng hòa, tỷ lệ ủng hộ cũng đã giảm từ 77% hồi tháng 3 xuống còn 69%. Đối với một tổng thống từng cam kết chấm dứt các cuộc chiến “không hồi kết” của nước Mỹ, đây là một bước thụt lùi rất không dễ chịu.

Thế nhưng, ở một góc độ khác, có những ý kiến lại cho rằng cả Mỹ và Iran đều không phải những bên chiến thắng. Hay nói cách khác, một thắng lợi mang tính chiến lược và không thể đảo ngược đã tuột khỏi tầm tay của cả Washington lẫn Tehran, khi xung đột vẫn chưa kết thúc và hai bên đều đã chịu những thiệt hại đáng kể.

Tuy nhiên, cả hai cách nhìn nhận này đều mắc cùng một khiếm khuyết: Chỉ gói gọn kết quả cuộc xung đột trong phạm vi quan hệ giữa Mỹ và nước Cộng hòa Hồi giáo, mà không tính toán đến những quốc gia trong khu vực.

Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf gặp Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Ngoại giao Qatar Sheikh Mohammed bin Abdulrahman bin Jassim Al Thani tại Tehran, Iran, ngày 27-8-2026. Ảnh: Reuters

Nếu nhìn nhận theo hướng mở rộng, thì các quốc gia như Thổ Nhĩ Kỳ, Pakistan và Qatar có thể được xem như những bên thu được thắng lợi mang tính chiến lược từ xung đột, dù không tốn một viên đạn. Các quốc gia này là những cầu nối ngoại giao, đóng góp tích cực cho nỗ lực giảm căng thẳng, thúc đẩy hòa bình tại khu vực. Trong bối cảnh Mỹ phải cân nhắc kỹ lưỡng việc phân bổ nguồn lực trên khắp Trung Đông, cả ba quốc gia này đã khẳng định được vai trò không thể thiếu đối với những bước đi ngoại giao sắp tới của Mỹ tại khu vực chảo lửa.

Theo tạp chí National Interest, những bước tiến của Thổ Nhĩ Kỳ đã bắt đầu từ trước khi xung đột trực diện giữa Mỹ với Iran bùng phát và càng được đẩy nhanh khi xung đột nổ ra. Sau khi chính quyền cựu Tổng thống Syria Bashar al-Assad sụp đổ hồi cuối năm 2024, Thổ Nhĩ Kỳ nổi lên như một thế lực có tầm ảnh hưởng ở Syria. Sau khi xung đột Trung Đông nổ ra, Ankara tiếp tục là bên hưởng lợi từ sự suy yếu của Iran trong khu vực và thực tế cho thấy họ đã thế chỗ cả Tehran lẫn Moscow để mở rộng tầm ảnh hưởng tại Syria và vùng Nam Caucasus.

Trong khi đó, đối với Pakistan-quốc gia đóng vai trò trung gian thúc đẩy hòa bình tại Trung Đông, việc góp phần hạ nhiệt căng thẳng Mỹ - Iran đã giúp Islamabad nâng cao vị thế quốc tế và giành được những lợi ích quan trọng. Ông Michael Kugelman, nghiên cứu viên cao cấp về Nam Á tại Hội đồng Đại Tây Dương, từng nhận định trong một bài đăng trên X rằng, Pakistan đã đạt được một trong những thắng lợi ngoại giao lớn nhất trong nhiều năm thông qua vai trò trung gian hòa giải xung đột.

Cũng chính nhờ xung đột Trung Đông, Islamabad đã xây dựng được những mối quan hệ đối tác bền vững, cùng có lợi. Điều này được chứng minh thông qua Hiệp ước phòng thủ chung Mecca mà Pakistan cùng với Saudi Arabia và Thổ Nhĩ Kỳ ký kết hồi tháng 8. Điều khoản phòng thủ tập thể trong hiệp định này có phần tương đồng với cam kết an ninh theo Điều 5 của Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO), trong đó quy định rằng một cuộc tấn công nhằm vào bất kỳ nước nào trong số 3 nước sẽ được coi là cuộc tấn công vào tất cả các bên.

Khác với Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ, Qatar đã nỗ lực làm trung gian hòa giải các cuộc xung đột cũng như căng thẳng trên thế giới trong nhiều năm qua. Từ xung đột giữa Israel và Hamas tại Gaza rồi đến xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran, quốc gia này đều đóng vai trò nhà hòa giải tích cực. Các chuyên gia cho rằng, việc Qatar nổi lên như một trung gian hòa giải chủ chốt đã nâng cao vị thế ngoại giao của nước này, đưa Qatar trở thành một nước có vai trò quan trọng trên trường thế giới. Vai trò mới giúp tăng cường ảnh hưởng của Doha và định vị nước này như một đối tác vì hòa bình không thể thiếu trong cộng đồng quốc tế.

Những lợi ích mà Thổ Nhĩ Kỳ, Pakistan và Qatar đạt được thông qua xung đột không giống nhau và cũng không phải là điều tồn tại vĩnh viễn, nhưng ít nhất ở thời điểm hiện tại, những yếu tố như uy tín quốc tế, đảm bảo an ninh và lợi ích kinh tế đã được nhìn nhận rõ ràng. Về lâu dài, đây có thể là điểm tựa vững chắc để các quốc gia này tiếp tục đóng vai trò tích cực trong các chuyển dịch địa chính trị ở Trung Đông.