Thế giới thời đàm: Trí tuệ nhân tạo trước bài toán an ninh quốc tế

Những diễn biến mới đây cho thấy nhận định trên không phải là dự báo xa xôi. Theo Reuters, Mỹ và Trung Quốc đang chuẩn bị các cuộc trao đổi về rủi ro an toàn AI vào giữa tháng 9-2026. Đây sẽ là cuộc thảo luận song phương chính thức đầu tiên giữa Mỹ và Trung Quốc, dành riêng cho vấn đề AI kể từ khi Tổng thống Donald Trump trở lại Nhà trắng nhiệm kỳ thứ hai.

Theo một số nguồn tin, hai bên có khả năng thảo luận việc theo dõi những cuộc tấn công mạng có sự hỗ trợ của AI. Việc các quốc gia có năng lực AI hàng đầu cùng quan tâm đến vấn đề này cho thấy những rủi ro từ công nghệ mới đã trở thành vấn đề cần được quan tâm ở cấp độ quốc tế.

Việc AI ngày càng phát triển mạnh mẽ tác động lớn đến đời sống con người. Ảnh: Getty Images  

Vậy điều gì khiến AI trở thành một vấn đề an ninh? Theo một số chuyên gia về lĩnh vực an ninh mạng, AI có hai mặt. Trước hết, nó có thể giúp phát hiện bất thường, nhận diện nguy cơ và bảo vệ hệ thống nhanh hơn. Nhưng ở chiều ngược lại, nếu bị sử dụng vào mục đích xấu, AI cũng có thể hỗ trợ tự động hóa việc tìm kiếm lỗ hổng, tạo nội dung lừa đảo hoặc mở rộng quy mô các hoạt động tấn công.

Một sự cố được Reuters đưa tin mới đây liên quan đến các tác nhân AI của OpenAI cũng cho thấy một vấn đề nghiêm trọng khi những hệ thống được thiết kế để thực hiện nhiệm vụ một cách tự động có thể xuất hiện những hành vi ngoài dự kiến. Từ đây nổi lên câu hỏi quan trọng: “Con người sẽ kiểm soát AI đến đâu khi AI ngày càng có khả năng tự hành động?”.

Thực tế hiện nay cho thấy câu hỏi trên càng có ý nghĩa trong những lĩnh vực liên quan trực tiếp đến an ninh và an toàn của con người. Công nghệ hiện đại có thể hỗ trợ phân tích thông tin, nhận diện nguy cơ hoặc đưa ra khuyến nghị, nhưng quyết định cuối cùng và trách nhiệm đối với quyết định đó vẫn cần được đưa ra bởi con người. Công nghệ càng có khả năng tự chủ, yêu cầu về giám sát của con người càng phải chặt chẽ.

Tuy nhiên, chúng ta sẽ sai lầm nếu chỉ nhìn thấy những rủi ro an ninh từ AI mang đến. Công nghệ này cũng có thể trở thành công cụ hỗ trợ hòa bình và an ninh hữu dụng. Liên hợp quốc cho rằng AI có thể phục vụ cảnh báo sớm, phân tích khủng hoảng, hỗ trợ hoạt động nhân đạo và phòng ngừa xung đột. Vấn đề nằm ở cách con người thiết kế, quản lý và sử dụng công nghệ. Chính vì lẽ đó, AI có cả cơ hội và rủi ro xuyên biên giới và thúc đẩy hợp tác quốc tế về vấn đề này trở thành yêu cầu cấp bách, không thể né tránh.

Hiện nay, các quốc gia có thể có cách tiếp cận khác nhau đối với AI nhưng vẫn có thể tìm được tiếng nói chung về những nguyên tắc cơ bản như: Bảo đảm an toàn, bảo vệ dữ liệu, tăng cường minh bạch, xác định trách nhiệm và duy trì sự kiểm soát phù hợp của con người…

Liên hợp quốc đang thúc đẩy việc xây dựng cơ sở khoa học chung để đánh giá những cơ hội và rủi ro của AI. Báo cáo sơ bộ của Hội đồng Khoa học quốc tế độc lập về AI công bố trong năm nay cũng cảnh báo rằng các biện pháp bảo đảm an toàn đang gặp khó khăn trong việc theo kịp tốc độ phát triển của công nghệ. Nhưng cũng không thể chỉ chạy theo tốc độ đổi mới mà xem nhẹ những “khoảng trống” về an toàn.

Trong môi trường số ngày nay, một rủi ro an ninh công nghệ có thể vượt qua biên giới chỉ trong tích tắc. Bởi vậy, việc mỗi quốc gia tăng cường năng lực bảo vệ hệ thống của mình là cần thiết, nhưng như vậy vẫn chưa đủ khi thiếu các cơ chế trao đổi thông tin về các sự cố, chia sẻ kinh nghiệm, xây dựng tiêu chuẩn an toàn và thúc đẩy những nguyên tắc chung trong sử dụng AI mang tính toàn cầu.

Một thế giới an toàn hơn không phải là thế giới không có AI mà là thế giới trong đó AI được phát triển và sử dụng với những nguyên tắc rõ ràng, có trách nhiệm và vì lợi ích chung. Khi AI đã trở thành một phần của môi trường an ninh mới, xây dựng những “hàng rào an toàn” cho công nghệ này cũng chính là xây dựng thêm một lớp bảo vệ cho con người.