Thế giới ứng phó với ô nhiễm ánh sáng

Thành phố London (Anh) nhìn từ trên cao vào ban đêm. Ảnh: SHUTTERSTOCK

Trên thế giới, Mỹ và Tây Ban Nha là hai quốc gia thường xuyên được xếp hạng là những nơi sáng nhất vào ban đêm khi nhìn từ vũ trụ. Sự gia tăng độ sáng đã thay đổi đáng kể theo thời gian, đặc biệt tại các khu vực đô thị hóa cao, nơi ánh sáng nhân tạo từ các khu dân cư và khu công nghiệp ngày càng xuất hiện dày đặc, từ đó hình thành nên tình trạng ô nhiễm ánh sáng.

Các quốc gia tại Nam Mỹ, châu Phi và châu Á cũng ngày càng trở nên sáng hơn do sự gia tăng của ánh sáng nhân tạo vào ban đêm trong bối cảnh quá trình đô thị hóa nhanh chóng cùng sự phát triển của hạ tầng chiếu sáng, biển quảng cáo và các khu thương mại khiến bầu trời đêm tự nhiên dần bị che lấp. Ngay cả những nơi hẻo lánh như miền Bắc Chile hay Tây Texas (Mỹ) cũng chịu tác động từ ánh sáng từ các hoạt động khai khoáng và công nghiệp dầu khí.

Được mệnh danh là “thành phố không có đêm”, Thượng Hải (Trung Quốc) từ lâu đã nổi tiếng với những dải đèn neon rực rỡ, bảng quảng cáo LED và màn trình diễn ánh sáng tại các khu thương mại cũng như điểm du lịch. Tuy nhiên, việc sử dụng ánh sáng nhân tạo quá mức đã gây ra nhiều tác động tiêu cực.

Cùng với sự phát triển của công nghệ và đô thị hóa, mức độ ô nhiễm ánh sáng tiếp tục gia tăng và xuất hiện ở hầu hết các quốc gia trên thế giới. Chuyên trang khoa học Science trích phân tích dữ liệu trong giai đoạn 2011-2022 cho thấy, độ sáng bầu trời do ánh sáng nhân tạo đang tăng theo cấp số nhân trên thế giới, với mức tăng đáng báo động 10% mỗi năm.

Tác động dễ nhận thấy nhất của ô nhiễm ánh sáng là bầu trời đêm dần đánh mất dải ngân hà. Ánh sáng khuếch tán từ đô thị làm lu mờ các ngôi sao, khiến người dân ở nhiều thành phố chỉ còn nhìn thấy một bầu trời nhạt nhòa vào ban đêm. Theo thang đo Bortle - hệ thống đánh giá độ sáng của bầu trời đêm tại một địa điểm cụ thể, nhiều đô thị hiện nay đã rơi vào nhóm có mức sáng cao nhất và dải ngân hà gần như không thể quan sát bằng mắt thường.

Một nghiên cứu công bố trên tạp chí Science Advances chỉ ra rằng, hơn 80% dân số toàn cầu và trên 99% dân số ở Mỹ và châu Âu đang sống dưới bầu trời bị ô nhiễm ánh sáng. Ở các đô thị lớn như New York (Mỹ), Bắc Kinh (Trung Quốc) hay Mumbai (Ấn Độ), nhiều thế hệ đã lớn lên mà chưa từng được trải nghiệm một bầu trời đêm thực sự. Sự mất mát này không chỉ mang tính vật lý mà còn ảnh hưởng sâu sắc đến văn hóa và tâm lý con người.

Thủ đô Paris (Pháp) từ lâu đã nổi tiếng là kinh đô ánh sáng. Tuy nhiên, một xã của thành phố Paris có tên là Orsay, hiện đang đi đầu trong việc giảm ô nhiễm ánh sáng. Tại đây, người dân thực hiện biện pháp tắt đèn công cộng từ nửa đêm đến 5h sáng mỗi ngày, nhờ đó có thể nhìn thấy bầu trời đầy sao - điều từng bị che khuất bởi ánh đèn đường cao áp trong nhiều năm.

Trong khi đó, Thượng Hải cũng trở thành thành phố đầu tiên ở Trung Quốc ban hành quy định pháp lý nhằm kiểm soát ô nhiễm ánh sáng. Theo quy định bảo vệ môi trường cấp thành phố vừa được sửa đổi, các hành vi vi phạm có thể bị phạt tới 50.000 nhân dân tệ (khoảng 7.400 USD). Quy định cũng nhấn mạnh việc kiểm soát chặt chẽ các vật liệu có tính phản xạ cao, như tường kính của các tòa nhà. Các hệ thống chiếu sáng mới cũng bị hạn chế và phải tuân thủ các tiêu chuẩn chiếu sáng đảm bảo an toàn giao thông và tránh gây ảnh hưởng đến sinh hoạt của cư dân. Đến nay, Thượng Hải vẫn tiếp tục dẫn đầu trong việc thiết kế chiếu sáng đô thị, tập trung vào công nghệ chiếu sáng mới thân thiện với môi trường.

Bên cạnh đó, tổ chức DarkSky International cũng đang thúc đẩy những giải pháp thiết thực cấp chứng nhận các khu bảo tồn, hỗ trợ xây dựng chính sách chiếu sáng cộng đồng và nâng cao nhận thức khôi phục bầu trời đêm tự nhiên. Các khu bảo tồn bầu trời tối được chứng nhận hiện có mặt ở hầu hết các châu lục, cho thấy những chính sách chiếu sáng hợp lý có thể giúp khôi phục bầu trời đêm đầy sao.

Từ năm 2001 đến nay, DarkSky International đã công nhận hơn 200 địa điểm bầu trời tối tại 22 quốc gia, trong đó có Nhật Bản. Thị trấn Bisei nằm ở phía Tây Nam tỉnh Okama, Nhật Bản đã được DarkSky International cấp chứng nhận trách nhiệm bảo tồn bầu trời đêm, tạo ra một khu vực thân thiện với bầu trời tối.

Nhờ các sáng kiến và chính sách chiếu sáng bền vững, nhiều quốc gia trên thế giới đang nỗ lực hạn chế ô nhiễm ánh sáng, nhằm khôi phục bầu trời đêm giữa những đô thị ngày càng sáng rực ánh đèn.

HỒNG NHUNG