Tiết Xuân phân 2026 bắt đầu từ ngày nào?

Trong văn hóa phương Đông, Xuân phân còn là một mốc quan trọng trong hệ thống 24 tiết khí, đánh dấu sự chuyển mình rõ rệt của mùa xuân.

Xuân phân 2026 là ngày nào?

Theo tính toán thiên văn, Xuân phân năm 2026 rơi vào ngày 20/3 Dương lịch.

Xuân phân là một điểm trong quỹ đạo chuyển động của Trái đất quanh Mặt trời, khi Mặt trời đi qua xích đạo trời từ Nam bán cầu sang Bắc bán cầu. Thời điểm này được gọi là Spring Equinox.

Vào ngày Xuân phân, thời gian ban ngày và ban đêm gần như bằng nhau (khoảng 12 giờ). Mặt trời mọc gần chính Đông và lặn gần chính Tây. Đây được xem là mốc bắt đầu mùa xuân theo thiên văn học ở Bắc bán cầu.

Tại Việt Nam và nhiều nước châu Á, Xuân phân cũng là tên một trong 24 tiết khí của lịch cổ truyền, nằm giữa hai tiết Kinh trập và Thanh minh.

Hệ thống 24 tiết khí được hình thành từ hàng nghìn năm trước, dựa trên vị trí của Mặt trời trên đường hoàng đạo để chia mỗi năm thành 24 giai đoạn khí hậu. Xuân phân là tiết khí thứ 4 của mùa xuân, sau Lập xuân, Vũ thủy, Kinh trập. Năm 2026, tiết Xuân phân bắt đầu từ ngày 20/3 Dương lịch (mùng 2/2 Âm lịch) và kết thúc vào ngày 4/4 (tức 17/2 Âm lịch).

Ngày và đêm dài bằng nhau trong ngày Xuân phân.

Tên gọi “Xuân phân” có nghĩa là sự phân chia mùa xuân, khi mùa xuân đã đi được nửa chặng đường. Trong dân gian, đây là thời điểm thiên nhiên bước vào giai đoạn sinh trưởng mạnh mẽ; cây cối đâm chồi nảy lộc, nhiệt độ ấm dần, mưa xuân xuất hiện nhiều hơn.

Vì sao trong ngày Xuân phân, ngày và đêm bằng nhau?

Hiện tượng ngày đêm gần bằng nhau trong ngày Xuân phân xuất phát từ độ nghiêng của trục Trái đất.

Trái đất nghiêng khoảng 23,5 độ so với mặt phẳng quỹ đạo khi quay quanh Mặt trời. Trong hầu hết thời gian của năm, một bán cầu sẽ nhận nhiều ánh sáng hơn bán cầu kia. Nhưng vào hai thời điểm đặc biệt là Xuân phân và Thu phân, Mặt trời chiếu thẳng vào xích đạo, khiến hai bán cầu nhận lượng ánh sáng gần như bằng nhau.

Sau Xuân phân, Bắc bán cầu sẽ có ngày dài hơn đêm và bước dần vào mùa hè.

Ý nghĩa của ngày Xuân phân

Ngày Xuân phân, tiết Xuân phân có nhiều ý nghĩa trong đời sống, đặc biệt là người dân các quốc gia phương Đông có truyền thống sản xuất nông nghiệp.

Mốc chuyển mùa quan trọng

Xuân phân được xem là thời điểm khí hậu chuyển sang ấm áp rõ rệt. Ở nhiều nơi tại Việt Nam, nhiệt độ tăng dần, độ ẩm cao, mưa phùn giảm. Đây là thời điểm thích hợp cho cây trồng phát triển mạnh.

Trong triết lý phương Đông, Xuân phân còn mang ý nghĩa cân bằng âm – dương. Ban ngày đại diện cho dương, ban đêm đại diện cho âm. Khi hai yếu tố này cân bằng, thiên nhiên được cho là đạt trạng thái hài hòa nhất. Chính vì vậy, nhiều người coi Xuân phân là thời điểm tốt để bắt đầu những kế hoạch mới, chăm sóc sức khỏe hoặc điều chỉnh nhịp sống.

Ý nghĩa trong nông nghiệp

Từ xa xưa, nông dân dựa vào các tiết khí để canh tác. Xuân phân thường là thời điểm gieo trồng vụ xuân, chăm sóc lúa chiêm, bón phân và phòng sâu bệnh.

Ở nhiều vùng nông thôn, người dân vẫn truyền miệng câu nói: “Xuân phân gieo hạt, mùa vàng đầy sân”. Điều này cho thấy vai trò quan trọng của tiết khí này đối với sản xuất nông nghiệp.

Ý nghĩa văn hóa ở nhiều quốc gia

Xuân phân không chỉ có ý nghĩa thiên văn mà còn gắn với nhiều truyền thống văn hóa. Ở Iran và Trung Á, đây là thời điểm diễn ra lễ hội Nowruz, đánh dấu năm mới theo lịch Ba Tư. Ở Nhật Bản có ngày lễ Shunbun no Hi, người dân thường đi tảo mộ và sum họp gia đình. Những lễ hội này đều mang ý nghĩa tái sinh, khởi đầu mới và sự cân bằng của thiên nhiên.

Về mặt thiên văn, Xuân phân 2026 không phải là hiện tượng đặc biệt mà chỉ là một cột mốc tự nhiên đáng chú ý vì bắt đầu giai đoạn ngày dài hơn đêm. Tuy nhiên, nhiều người yêu thiên văn cũng thích quan sát Mặt trời mọc và lặn đúng hướng Đông – Tây vào ngày này, điều chỉ xảy ra vào hai thời điểm Xuân phân và Thu phân trong năm.

NGUYỆT ÁNH