Thế hệ cô đơn nhất

Người trẻ có thể duy trì hàng trăm kết nối trên mạng nhưng vẫn thiếu một người để gặp gỡ và sẻ chia ngoài đời. Ảnh: Cottonbro studio/Pexels.

Một thanh niên 25 tuổi gần đây lên mạng xã hội Reddit hỏi cách đối phó với cảm giác cô đơn. "Tôi không có nhiều bạn và cũng không có ai để có kiểu gần gũi về thể chất. Có những ngày, tôi khao khát một cái ôm từ người mình yêu", anh chia sẻ.

Một cô gái 20 tuổi khác kể về cuộc sống sinh viên của mình: ăn trưa một mình, đến lớp, lái xe về nhà, học bài rồi lặp lại. Buổi tối và cuối tuần là khoảng thời gian khó khăn nhất vì cô muốn gặp gỡ, trò chuyện nhưng không biết tìm ai, theo The Guardian.

Những câu chuyện như vậy không còn hiếm. Theo báo cáo năm 2025 của Ủy ban Kết nối xã hội thuộc Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), khoảng 17-21% người trong độ tuổi 13-29 cho biết họ cảm thấy cô đơn. Đây cũng là nhóm tuổi có tỷ lệ cô đơn cao nhất trong các nhóm được khảo sát.

Người trẻ có quá ít cơ hội để kết nối

TS Michelle Lim, nhà nghiên cứu về sự cô đơn và nhà tâm lý học lâm sàng, dành nhiều năm nghiên cứu câu hỏi vì sao người trẻ ngày nay dường như cô đơn hơn.

Trong cuốn The Lonely Generation (tạm dịch: Thế hệ cô đơn), bà cho rằng tuổi thơ và quá trình lớn lên của trẻ đã thay đổi đáng kể trong vài thập kỷ qua.

Có nhiều nguyên nhân cùng lúc tác động như áp lực học tập, lịch trình quá dày, công nghệ số, gia đình ngày càng ít con, chi phí sinh hoạt tăng, học tập và làm việc kết hợp trực tuyến, sự suy giảm của các không gian sinh hoạt cộng đồng và cả những thay đổi sau đại dịch Covid-19. Tất cả khiến người trẻ có ít cơ hội hơn để hình thành những mối quan hệ tự nhiên và có chiều sâu.

Theo TS Michelle Lim, giáo dục cũng là một phần của vấn đề. Trẻ em ngày nay thường dành rất nhiều thời gian cho học thêm, các kỳ thi và hoạt động ngoại khóa. Cha mẹ muốn con không bị tụt lại phía sau, vì vậy lịch trình của trẻ ngày càng kín.

Nhưng theo bà, trẻ không chỉ cần học. Chúng cần thời gian nghỉ ngơi, chơi tự do và cả những khoảng thời gian "không làm gì". Đây là lúc trẻ học cách trò chuyện, làm quen, giải quyết những tình huống xã hội vụng về và dần hình thành bản sắc riêng.

Những cuộc gặp gỡ tự nhiên ngày càng ít đi, khiến việc xây dựng các mối quan hệ gần gũi trở nên khó khăn hơn. Ảnh: Jeny Godjali/Pexels.

"Nếu dành quá nhiều thời gian cho việc học, những kỹ năng quan trọng khác sẽ bị ảnh hưởng. Chúng ta có nguy cơ nuôi dạy những đứa trẻ học rất giỏi nhưng chưa chắc biết cách đối mặt với những thử thách trong đời sống xã hội", bà nói.

Usha Makkena, sinh viên 22 tuổi tại Sydney (Australia), đồng ý với nhận định này. Khi còn đi học, cô tham gia nhiều hoạt động ngoại khóa và có một đời sống xã hội khá sôi động. Tuy nhiên, cô vẫn cảm thấy cô đơn.

"Tôi nhận ra rằng những kết nối có ý nghĩa thường hình thành trong những khoảng thời gian không có mục tiêu rõ ràng, thậm chí có vẻ chẳng mang lại hiệu quả gì", Makkena nói.

Cô cho rằng việc quá bận rộn không giúp mình tránh khỏi cô đơn. Điều cô thiếu không phải là thêm nhiều người xung quanh mà là cảm giác được người khác thực sự hiểu và kết nối.

Điều đáng nói là một người có thể trông hoàn toàn không cô đơn từ bên ngoài. Họ đi học, đi làm, tham gia các hoạt động và liên tục gặp người khác. Nhưng bên trong, họ vẫn có thể cảm thấy không thuộc về bất kỳ nhóm nào.

Mạng xã hội không phải "thủ phạm" duy nhất

Tại một trường đại học ở Sydney, Nenyasha Dongo (18 tuổi) từng trải qua cảm giác đó.

Cô chuyển đến Sydney để học và không mong có một nhóm bạn quá lớn. Chỉ cần vài người bạn thân là đủ. Nhưng sau mỗi ngày học, cô trở về căn nhà nơi những người cùng sống hoặc ra ngoài, hoặc đóng cửa trong phòng.

Cô thường xem phim hoặc TikTok để giết thời gian, chờ đến lúc có thể gọi điện cho gia đình và bạn bè ở quê nhà. Tình trạng ấy kéo dài khoảng 6 tháng trước khi cô tự nhủ: "Bạn chỉ phải học cách quen với nó".

Cách người trẻ bắt đầu một tình bạn cũng đã thay đổi. Mihindi Pathinyake, sinh viên 20 tuổi, nói rằng khi làm quen với một người mới, hai bên có thể trao đổi Instagram nhưng sau đó không bao giờ nói chuyện lại.

"Họ lấy Instagram của bạn rồi sau đó không bao giờ nói chuyện với bạn nữa", cô kể.

Makkena cho rằng mạng xã hội đôi khi tạo ra cảm giác mình đang kết nối với người khác, nhưng một lượt thích hay một lần phản hồi bài đăng không phải lúc nào cũng đáp ứng được nhu cầu giao tiếp thực sự.

Đặc biệt, khi đang cảm thấy lạc lõng, việc liên tục nhìn thấy những nhóm bạn vui vẻ trên mạng có thể khiến một người nghĩ rằng mọi người đều đã tìm được "nhóm của mình", chỉ có họ là bị bỏ lại.

Tuy nhiên, TS Michelle Lim không cho rằng công nghệ là nguyên nhân duy nhất hay mạng xã hội hoàn toàn có hại. Bà cũng thừa nhận các nền tảng này giúp nhiều người duy trì quan hệ, đặc biệt với những người sống xa nhau hoặc thuộc các cộng đồng khó tìm thấy sự đồng cảm ngoài đời.

"Công nghệ số không phải kẻ thù", bà viết.

Tác giả / Tác phẩm

Thế kỷ cô đơn: Xích lại gần nhau trong một thế giới ngày càng xa cách (The Lonely Century: How to Restore Human Connection in a World That's Pulling Apart)

Tác giảNoreena Hertz

Xuất bản2023

Nhà xuất bảnTrẻ

Cuốn sách phân tích tình trạng con người ngày càng xa cách nhau trong xã hội hiện đại, không chỉ vì công nghệ mà còn liên quan đến cách tổ chức công việc, đô thị hóa và sự suy giảm của các không gian cộng đồng.

Góc nhìn này cũng xuất hiện trong Thế kỷ cô đơn: Xích lại gần nhau trong một thế giới ngày càng xa cách (tựa gốc: The Lonely Century: How to Restore Human Connection in a World That's Pulling Apart) của Noreena Hertz. Cuốn sách xem sự cô đơn trong xã hội hiện đại không chỉ là trải nghiệm riêng của từng cá nhân mà còn gắn với những thay đổi trong cách con người sống và tương tác.

Tác giả đề cập đến công nghệ và mạng xã hội cùng nhiều yếu tố khác như môi trường làm việc, đô thị hóa và sự thay đổi của các không gian cộng đồng. Theo đó, một người có thể có rất nhiều cách để liên lạc với người khác nhưng vẫn thiếu những dịp gặp gỡ trực tiếp, nơi các mối quan hệ được hình thành mà không nhất thiết phải có mục đích cụ thể.

Điều khiến TS Michelle Lim lo ngại hơn là khi những mối quan hệ trực tuyến dần thay thế hoàn toàn việc gặp gỡ trực tiếp.

Theo bà, quan hệ ngoài đời thường có nhiều điều không dễ chịu bởi có khi phải chờ đợi, hiểu lầm, tranh luận, thỏa hiệp và đối mặt với những khác biệt của người khác. Nhưng chính những trải nghiệm đó giúp con người học cách đồng cảm và nhìn thế giới từ góc nhìn khác.

"Con người vốn khó hiểu. Nhưng đó cũng chính là vẻ đẹp của các mối quan hệ", bà nói.

TS Michelle Lim đặt ra một câu hỏi đáng chú ý: liệu con người có đang dần mất khả năng giao tiếp với những người thật?

Bà gọi đây là "vòng lặp cô đơn". Khi một người sống trong tình trạng này quá lâu, họ có thể bắt đầu cảm thấy những tình huống xã hội đáng sợ hoặc khó chịu. Vì vậy, họ tránh gặp người khác, giảm giao tiếp và càng thu mình hơn.

Nếu tình trạng này kéo dài ở quy mô xã hội, những cuộc gặp gỡ vốn từng diễn ra tự nhiên có thể trở thành thứ con người phải chủ động lên lịch, giống như việc tập thể dục.

Thực tế, ngày càng có nhiều ứng dụng và dịch vụ được tạo ra để giúp mọi người gặp gỡ, kết bạn và chống cô đơn. TS Michelle Lim cho rằng những dịch vụ này có thể hữu ích, nhưng sự phát triển của chúng cũng phản ánh một thay đổi lớn: những không gian và cơ hội để con người gặp nhau một cách tự nhiên đang dần biến mất.

Với nữ chuyên gia, sự cô đơn của người trẻ không chỉ là vấn đề của từng cá nhân. Nó là dấu hiệu cho thấy cách xã hội tổ chức cuộc sống đang cần được nhìn lại.

Trong một thế giới nơi người trẻ có thể trò chuyện với hàng trăm người chỉ bằng vài thao tác trên màn hình, nghịch lý là họ vẫn có thể thiếu một người để cùng ăn trưa, đi dạo hoặc đơn giản là trao nhau một cái ôm.