Thế hệ trẻ góp phần lan tỏa văn hóa truyền thống

Nhắc đến văn hóa nơi đây là nhắc đến những làn điệu dân ca mượt mà, sâu lắng như hát Then, sli, lượn; là tiếng đàn tính ngân vang giữa núi rừng; là những lễ hội truyền thống đậm đà bản sắc như lễ hội Lồng tồng, lễ hội Nàng Hai; là những bộ trang phục dân tộc rực rỡ sắc màu; là tiếng nói, chữ viết mang đậm hồn cốt từng cộng đồng. Bên cạnh đó còn có các làng nghề truyền thống như dệt thổ cẩm, làm hương, rèn nông cụ, chế biến đặc sản địa phương… Tất cả tạo nên một bức tranh văn hóa đa sắc, vừa gần gũi, vừa độc đáo.

Tuy nhiên, trong bối cảnh hội nhập, không ít giá trị văn hóa truyền thống đang dần bị lãng quên, đặc biệt trong giới trẻ. Thực tế cho thấy, vai trò của thanh niên trong bảo tồn văn hóa vẫn chưa tương xứng với tiềm năng khi còn thiếu nền tảng kiến thức, trong khi việc giáo dục văn hóa truyền thống trong nhà trường chưa thực sự hấp dẫn, sinh động. Bên cạnh đó, cơ hội tiếp cận với các không gian văn hóa gốc như làng nghề, lễ hội hay giao lưu với nghệ nhân dân gian còn hạn chế, khiến khoảng cách giữa “hiểu biết” và “thấu cảm” càng rõ rệt.

Sự du nhập mạnh mẽ của các trào lưu văn hóa ngoại lai cũng tác động không nhỏ đến nhận thức của một bộ phận giới trẻ. Một số người có xu hướng đề cao văn hóa nước ngoài, xem nhẹ hoặc cho rằng văn hóa truyền thống là “lỗi thời”, “khó tiếp cận”. Điều đó đặt ra yêu cầu cấp thiết phải khơi dậy vai trò của thế hệ trẻ trong việc gìn giữ và phát huy văn hóa truyền thống.

Dù còn không ít khó khăn, song trong bức tranh ấy vẫn nổi lên những điểm sáng đáng để noi theo. Nhiều bạn trẻ Cao Bằng vẫn đang phát huy tốt vai trò của mình, nỗ lực tìm về cội nguồn văn hóa. Họ học hát Then, học đàn tính, tham gia các đội văn nghệ dân gian, các câu lạc bộ bảo tồn văn hóa tại địa phương. Không chỉ dừng lại ở việc học, nhiều người còn trở thành “người truyền lửa” khi trực tiếp dạy lại cho thế hệ nhỏ hơn, tổ chức các buổi sinh hoạt cộng đồng, đưa dân ca, dân vũ đến gần hơn với học sinh, thanh thiếu niên.

Các bạn trẻ cùng các nghệ nhân hát Then biểu diễn trong lễ hội, góp phần gìn giữ và lan tỏa giá trị văn hóa truyền thống.

Chia sẻ về hành trình của mình, bạn Doanh Đức Hải, người giảng dạy đàn tính, hát Then tại địa phương cho biết: Mình đến với hát Then một phần do đam mê, một phần cũng là đặc thù công việc. Lớp học của mình ngày càng có thêm nhiều học viên trẻ, từ thiếu nhi đến thanh niên. Trước nguy cơ mai một, các cấp, ngành cũng quan tâm nhiều hơn và bản thân mình luôn cố gắng lồng ghép, truyền tải những giá trị văn hóa truyền thống trong quá trình giảng dạy đàn, hát. Theo Hải, việc tạo cơ hội cho học viên tham gia biểu diễn tại các sự kiện trong và ngoài tỉnh không chỉ giúp mọi người thêm tự tin mà còn góp phần đưa hát Then, đàn tính được biết đến rộng rãi hơn.

Bên cạnh đó, thế hệ trẻ còn tận dụng lợi thế của công nghệ để quảng bá văn hóa địa phương ra bên ngoài. Những video giới thiệu về trang phục dân tộc, ẩm thực truyền thống, lễ hội hay các điểm du lịch gắn với văn hóa bản địa được chia sẻ rộng rãi trên mạng xã hội đã thu hút sự quan tâm của đông đảo người xem. Hình ảnh người trẻ trong trang phục dân tộc, cất lên điệu hát then hay giới thiệu một món ăn truyền thống không chỉ tạo sự mới mẻ mà còn góp phần lan tỏa niềm tự hào về quê hương.

Một số bạn trẻ còn mạnh dạn sáng tạo, đưa yếu tố truyền thống vào các sản phẩm hiện đại. Những thiết kế thời trang lấy cảm hứng từ hoa văn thổ cẩm, những sản phẩm lưu niệm mang đậm dấu ấn văn hóa dân tộc hay các tour du lịch trải nghiệm văn hóa do người trẻ tổ chức đang dần trở thành cầu nối giữa truyền thống và hiện đại. Đây là cách làm thiết thực để văn hóa không chỉ được bảo tồn mà còn có sức sống trong đời sống hôm nay.

Không thể không nhắc đến vai trò của thế hệ trẻ trong việc gìn giữ tiếng nói, chữ viết của dân tộc mình. Trong nhiều gia đình, việc sử dụng tiếng mẹ đẻ đang dần bị thu hẹp. Tuy nhiên, nhiều bạn trẻ đã ý thức được điều này và chủ động sử dụng, học hỏi, thậm chí dạy lại cho con em trong cộng đồng. Ngôn ngữ không chỉ là phương tiện giao tiếp mà còn là linh hồn của văn hóa, vì vậy việc gìn giữ tiếng nói chính là giữ gìn cội nguồn dân tộc.

Chia sẻ từ thực tế đời sống, chị Thu Thoan, xã Đoài Dương chia sẻ: Gia đình tôi là người Tày nên trong sinh hoạt hằng ngày, các thành viên vẫn duy trì thói quen trò chuyện bằng tiếng dân tộc, chỉ khi ra ngoài mới sử dụng tiếng phổ thông. Có thời gian, con tôi đi học bị bạn bè trêu là “Tày mà không biết nói tiếng Tày”, điều đó cũng khiến tôi suy nghĩ. Từ đó, tôi chú trọng hơn việc dạy con sử dụng tiếng mẹ đẻ, để con có thể giao tiếp tự nhiên trong gia đình và với những bạn bè cùng dân tộc, không đánh mất bản sắc riêng.

Giữ gìn văn hóa truyền thống không phải là câu chuyện của riêng ai, mà là trách nhiệm chung của cả cộng đồng. Trong đó, thế hệ trẻ chính là lực lượng nòng cốt, mang trong mình nhiệt huyết, sự sáng tạo và tinh thần hội nhập. Khi người trẻ biết trân trọng và tự hào về bản sắc quê hương, văn hóa truyền thống sẽ không chỉ được gìn giữ mà còn tiếp tục lan tỏa, vươn xa.