Thẻ trong ví, tài khoản vẫn có nguy cơ mất tiền: Cảnh báo thủ đoạn tráo chip

Lơ là khi quẹt thẻ để thanh toán có thể khiến khách hàng bị đánh tráo chip trên thẻ

Chỉ vài phút sơ suất, thẻ có thể bị "luộc" chip

Điểm đáng lo của thủ đoạn đánh tráo chip là sau khi giao dịch kết thúc, khách hàng vẫn có thể cầm lại chiếc thẻ quen thuộc và tiếp tục sử dụng mà không nhận ra có điều gì bất thường.

Theo cảnh báo của Ngân hàng Nhà nước (NHNN), thời gian gần đây, một số đối tượng lợi dụng sơ hở, mất cảnh giác của khách hàng khi sử dụng thẻ ngân hàng để thanh toán tại các đơn vị chấp nhận thẻ như nhà hàng, cơ sở kinh doanh dịch vụ... để bóc tách, đánh tráo chip trên thẻ vật lý.

Sau khi lấy được chip, các đối tượng có thể gắn chip này vào một phôi thẻ khác và sử dụng thẻ giả lập để thực hiện các giao dịch nhằm chiếm đoạt tài sản.

Đây chính là điểm khiến thủ đoạn này trở nên khó nhận biết. Người dùng thường mặc định rằng không mất thẻ, không đưa thông tin tài khoản cho người lạ thì tiền trong tài khoản vẫn an toàn. Trong khi đó, "bộ phận" quan trọng của chiếc thẻ có thể đã bị can thiệp ngay trong một giao dịch trước đó.

Trong đời sống hàng ngày, không khó bắt gặp tình huống khách hàng đưa thẻ cho nhân viên nhà hàng, khách sạn, cửa hàng hoặc cơ sở dịch vụ mang đi thanh toán ở một khu vực khác. Với tâm lý coi đây là thao tác bình thường, nhiều người không trực tiếp quan sát quá trình thẻ được đưa vào máy POS.

Khoảng thời gian tưởng như rất ngắn đó có thể trở thành điểm yếu nếu người thực hiện giao dịch có ý đồ xấu.

NHNN cảnh báo khách hàng cần chú ý một số dấu hiệu có thể cho thấy thẻ bị tráo chip. Chẳng hạn, thẻ vẫn có thể thực hiện giao dịch bằng phương thức cắm thẻ tại POS nhưng chức năng thanh toán không tiếp xúc (contactless/chạm) không hoạt động; chip trên thẻ có dấu hiệu bong tróc, bị dán đè, trầy xước hoặc lệch vị trí so với thiết kế ban đầu.

Một dấu hiệu khác cần đặc biệt lưu tâm là biến động bất thường trên tài khoản. Nếu ứng dụng ngân hàng xuất hiện giao dịch mà chủ thẻ không thực hiện hoặc không nhận diện được, khách hàng cần lập tức kiểm tra và xử lý, thay vì chờ thêm những giao dịch tiếp theo.

Như vậy, rủi ro trong thanh toán thẻ đang thay đổi. Người dùng không chỉ cần đề phòng trường hợp mất thẻ, lộ mật khẩu hay bị đánh cắp mã OTP, mà còn phải chú ý tới những can thiệp vật lý tưởng như khó xảy ra với chính chiếc thẻ mình đang cầm.

Trước tình trạng này, NHNN yêu cầu các tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài và tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán tăng cường truyền thông, cảnh báo tới khách hàng về tình trạng bóc tách, đánh tráo chip; đồng thời nghiên cứu giải pháp ngăn ngừa việc bóc tách chip khỏi phôi thẻ vật lý.

Không chỉ người dùng, ngân hàng và điểm chấp nhận thẻ cũng phải "giữ cửa"

Cảnh báo về đánh tráo chip cho thấy an toàn thanh toán không thể chỉ được đặt lên vai người sử dụng. Khi một giao dịch được thực hiện tại nhà hàng, cửa hàng hay cơ sở dịch vụ, có nhiều mắt xích cùng tham gia và mỗi mắt xích đều cần có cơ chế kiểm soát phù hợp.

NHNN yêu cầu các tổ chức tín dụng tăng cường kiểm tra, giám sát, quản lý chặt chẽ hoạt động thanh toán tại các đơn vị chấp nhận thanh toán nhằm phòng ngừa và kịp thời phát hiện, ngăn chặn hành vi lợi dụng thanh toán cho mục đích bất hợp pháp.

Các đơn vị chấp nhận thanh toán cũng được yêu cầu đối chiếu đầy đủ thông tin trên thẻ, bảo đảm sự phù hợp giữa người thực hiện giao dịch và chủ thẻ.

Cùng với đó, NHNN yêu cầu các ngân hàng rà soát thông tin in trên thẻ vật lý, bảo đảm tuân thủ quy định hiện hành; rà soát các loại phí, lãi suất, phương pháp tính lãi đối với từng loại thẻ và công khai minh bạch để khách hàng nắm rõ quyền, nghĩa vụ và chi phí trong quá trình sử dụng, đặc biệt với thẻ tín dụng.

Những yêu cầu này cho thấy bảo vệ tài sản của khách hàng phải được thực hiện xuyên suốt từ ngân hàng, hệ thống thanh toán, đơn vị chấp nhận thẻ cho tới chính người sử dụng. Khi thanh toán không dùng tiền mặt ngày càng phổ biến, mỗi điểm tiếp xúc giữa khách hàng với hệ thống tài chính đều cần được xem như một mắt xích trong chuỗi bảo vệ tài sản.

Ở phía công nghệ, NHNN đang tăng cường các công cụ hỗ trợ nhận diện và phòng ngừa rủi ro. Tính đến cuối tháng 6/2026, hệ thống thông tin hỗ trợ quản lý, giám sát và phòng ngừa rủi ro cho khách hàng (SIMO) đã phát cảnh báo tới khoảng 4,5 triệu lượt khách hàng. Trong đó, hơn 1,5 triệu lượt khách hàng đã tạm dừng hoặc hủy giao dịch sau khi nhận cảnh báo, với tổng số tiền giao dịch trên 5,1 nghìn tỷ đồng.

Những con số này cho thấy giá trị của việc phát hiện rủi ro trước khi tiền thực sự rời khỏi tài khoản. Một cảnh báo đúng thời điểm có thể giúp người dùng dừng lại trước khi một giao dịch đáng ngờ trở thành thiệt hại thực tế.

Các quy định về xác thực sinh trắc học cũng đã góp phần tăng thêm một lớp bảo vệ trong hoạt động thanh toán. Tuy nhiên, khi phương thức gian lận liên tục biến đổi, công nghệ vẫn cần được nâng cấp để phát hiện giao dịch bất thường và giảm khoảng trống giữa giao dịch hợp pháp với giao dịch bị lợi dụng.

NHNN cho biết thời gian tới, các ngân hàng cần tiếp tục rà soát hệ thống phát hiện giao dịch bất thường, mở rộng việc kết nối, khai thác SIMO; tăng cường áp dụng xác thực đa lớp cho thanh toán trực tuyến và hoàn thiện cơ chế bảo vệ quyền lợi khách hàng khi xảy ra sự cố.

Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh người dân ngày càng chuyển từ tiền mặt sang thẻ, tài khoản ngân hàng, ví điện tử và các phương thức thanh toán số. Khi số lượng "điểm chạm" tăng lên, yêu cầu bảo vệ cũng phải được kéo dài theo toàn bộ chuỗi giao dịch.

Một điểm chạm được kiểm soát tốt sẽ trở thành một lớp bảo vệ. Ngược lại, chỉ một mắt xích lỏng lẻo cũng có thể tạo ra khoảng trống cho kẻ gian lợi dụng.

Phụ nữ cần nâng "sức đề kháng" tài chính số

Với phụ nữ, câu chuyện an toàn thẻ không chỉ dừng ở việc nhận diện một thủ đoạn gian lận mới. Đó còn là câu chuyện về năng lực tài chính số và khả năng tự bảo vệ tài sản trong những giao dịch rất đời thường.

Từ ăn uống, mua sắm, học tập, chăm sóc sức khỏe đến các dịch vụ trực tuyến, phụ nữ ngày càng sử dụng thanh toán số thường xuyên hơn. Trong nhịp sống bận rộn, sự tiện lợi đôi khi khiến người dùng hình thành thói quen đưa thẻ cho nhân viên thanh toán, lưu thông tin thẻ trên các nền tảng mua sắm hoặc sử dụng một tài khoản cho nhiều loại chi tiêu.

Những hành động này không đồng nghĩa người dùng đã làm sai. Nhưng nếu trở thành thói quen, chúng có thể làm giảm khả năng kiểm soát của chủ tài khoản đối với tài sản của chính mình.

Một người sau giờ làm ghé nhà hàng, đưa thẻ cho nhân viên rồi vội vã trở về đón con. Người khác mua sắm tại cửa hàng và để nhân viên cầm thẻ đi thanh toán vì cho rằng đó là quy trình bình thường. Hay một phụ nữ kinh doanh nhỏ sử dụng tài khoản ngân hàng để vừa chi tiêu gia đình, vừa thanh toán tiền hàng.

Những tình huống tưởng như rất nhỏ ấy lại cho thấy một vấn đề lớn hơn: an toàn tài chính nhiều khi bắt đầu từ khả năng kiểm soát những thao tác tưởng như quá quen thuộc.

Với phụ nữ kinh doanh nhỏ, rủi ro còn có thể lớn hơn. Một tài khoản bị xâm nhập không chỉ ảnh hưởng đến tiền chi tiêu cá nhân mà còn có thể tác động tới dòng tiền nhập hàng, trả lương, thanh toán đối tác hoặc nguồn vốn phục vụ hoạt động kinh doanh.

Bởi vậy, kỹ năng bảo vệ tài khoản và thẻ cần được coi là một phần của năng lực tài chính số, thay vì chỉ là những "mẹo chống lừa đảo" được nhớ đến khi có cảnh báo.

Trước hết, người dân nên trực tiếp giám sát quá trình nhân viên quẹt hoặc cắm thẻ qua máy POS, hạn chế để thẻ rời khỏi tầm mắt. Sau mỗi giao dịch, nên kiểm tra nhanh bề mặt thẻ, đặc biệt khu vực chip, để phát hiện dấu hiệu trầy xước, bong tróc, dán đè hoặc lệch vị trí.

Người dùng cũng nên bật thông báo biến động số dư để phát hiện sớm giao dịch bất thường. Nếu xuất hiện giao dịch không phải do mình thực hiện hoặc nghi ngờ thẻ đã bị can thiệp, cần chủ động khóa thẻ trên ứng dụng ngân hàng hoặc liên hệ ngân hàng phát hành để yêu cầu khóa thẻ và kiểm tra giao dịch.

Cùng với đó là những nguyên tắc cơ bản nhưng không được phép xem nhẹ: che mã CVC/CVV trên thẻ; không cung cấp thông tin thẻ, tên đăng nhập, mật khẩu, OTP/Smart OTP cho bất kỳ ai, kể cả người tự xưng là nhân viên ngân hàng; không bấm vào đường link hoặc quét mã QR không rõ nguồn gốc; không cài ứng dụng không xác định được nguồn cung cấp.

Trong những tình huống phù hợp, người dùng có thể ưu tiên thanh toán không tiếp xúc (contactless) hoặc sử dụng ví điện tử để giảm việc phải đưa thẻ vật lý cho người khác. Tuy nhiên, phương thức thanh toán nào cũng cần đi cùng khả năng kiểm soát của chính người sử dụng.

Điều quan trọng là không chờ đến khi mất tiền mới bắt đầu kiểm tra tài khoản.

Thủ đoạn đánh tráo chip cho thấy cuộc chiến chống gian lận thanh toán đang xuất hiện những dạng thức tinh vi hơn. Kẻ gian không chỉ tìm cách dụ người dùng cung cấp OTP, bấm vào đường link giả mạo hay quét mã QR lạ, mà còn tìm cách tác động trực tiếp vào công cụ thanh toán vật lý.

Trong bối cảnh đó, ngân hàng cần tiếp tục hoàn thiện công nghệ bảo vệ khách hàng, còn người dùng phải nâng cao kỹ năng tự bảo vệ tài sản.

Đặc biệt với phụ nữ - những người thường xuyên đảm nhiệm nhiều khoản chi tiêu cho cá nhân, gia đình và trong không ít trường hợp còn quản lý dòng tiền kinh doanh - biết cách kiểm soát tài khoản, nhận diện bất thường và xử lý nhanh khi có sự cố chính là một phần của năng lực tài chính trong thời đại số.

Bởi trong thời đại thanh toán không dùng tiền mặt, điều đáng lo đôi khi không phải là chiếc thẻ bị mất khỏi ví, mà là chiếc thẻ vẫn nằm nguyên trong ví nhưng người chủ không biết rằng tài sản trong thẻ đang có nguy cơ bị xâm phạm.